Mimo przedłużającej się wojny i zachodnich sankcji Rosja notuje dyplomatyczne zwycięstwo w Azji. W Kazaniu zebrali się przywódcy 10 z 11 państw ASEAN, a obroty handlowe między Moskwą a tym regionem wzrosły w ostatniej dekadzie z 18 do około 30 mld dolarów. Dla krajów Azji Południowo-Wschodniej Moskwa pozostaje partnerem uzupełniającym ich interesy, zwłaszcza w energetyce.
W Kazaniu obchodzono 35-lecie współpracy Rosji z ASEAN. Szczytowi współprzewodniczyli Władimir Putin oraz Ferdinand Marcos Jr., prezydent proamerykańskich Filipin, który sprawuje obecnie rotacyjne przewodnictwo w organizacji. Mjanma, zawieszona w prawach członka po przewrocie wojskowym w 2021 r., wysłała specjalnego wysłannika.
Marcos Jr. mówił o konieczności pokojowej koegzystencji w czasach narastającej niestabilności, zakłóceń w łańcuchach dostaw i zagrożeń dla bezpieczeństwa żywnościowego oraz energetycznego. Prezentował Rosję jako przewidywalnego partnera, z którym warto rozwijać handel, współpracę polityczną i bezpieczeństwa, w tym walkę z nielegalnym handlem i oszustwami internetowymi. Putin z kolei wskazywał na energetykę, bezpieczeństwo żywnościowe i dywersyfikację wymiany handlowej. Odniósł się w ten sposób do zamknięcia cieśniny Ormuz po eskalacji konfliktu amerykańsko-irańskiego na początku marca, które poważnie zachwiało dostawami surowców i nawozów na światowe rynki.
Kryzys energetyczny sprzyja rosyjskiej ofercie
Większość państw ASEAN, z wyjątkiem Brunei, to importerzy netto surowców energetycznych i nie mają strategicznych rezerw porównywalnych z zapasami krajów OECD, które sięgają co najmniej 90 dni importu. Dlatego skutki kryzysu po zamknięciu Ormuz najmocniej odczuły Filipiny, Tajlandia i Wietnam. Moskwa wykorzystała tę sytuację do umocnienia pozycji stabilnego dostawcy paliw, nawozów, a także technologii jądrowych. Putin zadeklarował gotowość budowy elektrowni atomowych w regionie przy pomocy państwowego Rosatomu.
Handel między Rosją a ASEAN rósł wyraźnie szybciej po 2022 r. Kraje Stowarzyszenia zwiększyły eksport do Rosji o około 70 proc., sprzedając głównie elektronikę, maszyny, urządzenia, towary konsumpcyjne, kauczuk i olej palmowy. W drugą stronę płyną paliwa, nawozy, a także uzbrojenie oraz komponenty dla sektora jądrowego. Mimo to łączna wartość wymiany, która w latach 2015-2025 wzrosła z 18 do około 30 mld dolarów, wypada blado przy handlu ASEAN z Chinami, przekraczającym 1 bln dolarów, czy z USA, który sięgnął 580 mld dolarów.
Region nie izoluje Rosji
Przyjęta w Kazaniu Deklaracja Kazańska 2026 oraz Kompleksowy Plan Działań ASEAN-Rosja na lata 2026-2030 nie zawierają żadnego odniesienia do wojny w Ukrainie. Moskwa może to uznać za sukces, ponieważ udaje jej się oddzielić relacje z Globalnym Południem od konfliktu z Zachodem. Aleksander Gabujew z berlińskiego Carnegie Russia Eurasia Center zwraca uwagę, że zgromadzenie przywódców państw zamieszkanych przez ponad 700 mln ludzi, odpowiadających za blisko 9 proc. światowego PKB, ułatwiła eskalacja na Bliskim Wschodzie oraz rywalizacja amerykańsko-chińska.
Rola ASEAN jako forum dialogu rośnie. Na marginesie 58. spotkania ministrów spraw zagranicznych tej organizacji, które odbyło się w Manili w dniach 22-25 lipca, doszło do rozmowy sekretarza stanu USA Marco Rubio z Siergiejem Ławrowem. Polska również stara się być obecna w tym gronie: minister aktywów państwowych Wojciech Balczun podpisał w imieniu kraju Traktat o Przyjaźni i Współpracy w Azji Południowo-Wschodniej, deklarując gotowość do współpracy w przemyśle obronnym, cyberbezpieczeństwie i bezpieczeństwie żywnościowym.
Jedynym państwem ASEAN, które oficjalnie potępiło rosyjską inwazję na Ukrainę i przyłączyło się do części sankcji, pozostaje Singapur. Premier Lawrence Wong tłumaczył, że decyzja wynikała z poszanowania suwerenności i integralności terytorialnej państw, a nie z opowiedzenia się po którejś ze stron. Zapowiedział jednocześnie, że Singapur nadal będzie szukać obszarów współpracy z Moskwą.
Symbolem zbliżenia stały się dwa słonie podarowane Putinowi przez premiera Laosu Sonexaya Siphandone’a, obiecane podczas zeszłorocznej wizyty w Wientian. Rosja dołączyła tym samym do Wietnamu, Chin, Japonii i Kambodży, objętych laotańską „słoniową dyplomacją”. Szczyt ASEAN-Rosja odbywał się zresztą równolegle do spotkania G7 we Francji, co unaocznia różnicę w podejściu Zachodu i Azji Południowo-Wschodniej do wojny i sankcji.
Źródło: WNP.PL, Fot. EPA/VYACHESLAV PROKOFYEV/SPUTNIK/KREMLIN POOL / PAP