Senat przyjął nowelizację ustawy o transporcie kolejowym, która daje najemcom nieruchomości zagrożonych inwestycjami kolejowymi ochronę i wsparcie finansowe.
- Nowelizacja ustawy wprowadza możliwość wynajmu lokalu zastępczego przez najemców nieruchomości dotkniętych inwestycjami kolejowymi, maksymalnie na 12 miesięcy.
- Art. 9wa pozwala wojewodzie zmienić decyzję lokalizacyjną w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak nieprzewidziane okoliczności techniczne, środowiskowe lub społeczne.
- Inwestor może pokryć koszty najmu lokalu zastępczego, przy zachowaniu standardu mieszkaniowego i ograniczenia czynszu zgodnie z ustawą o ochronie praw lokatorów.
- Ustawa przewiduje mechanizm czasowego korzystania z rzeczy lub praw majątkowych w sytuacjach kryzysowych, przy jednoczesnym zapewnieniu wynagrodzenia właścicielowi.
- Projekt wydłuża okres, w którym można uzyskać pozwolenia wodnoprawne, budowlane i geologiczne dla inwestycji tunelowych w ciągu linii kolejowej do 20 lat.
Projekt nowej ustawy przewiduje wprowadzenie mechanizmów prawnych, które mają umożliwić kontynuowanie inwestycji kolejowych w sytuacjach wystąpienia nieprzewidzianych trudności. Obecnie obowiązujące przepisy w dużej mierze chronią właścicieli nieruchomości, podczas gdy osoby wynajmujące mieszkania pozostają w ograniczonej ochronie i w wielu przypadkach muszą opuścić zajmowane lokale.
W miastach problem staje się coraz bardziej widoczny, gdy realizowane są inwestycje infrastrukturalne wymagające przejęcia nieruchomości pod nowe linie kolejowe. Lokatorzy, którzy nie są stronami postępowań administracyjnych, zmuszeni są do wyprowadzki, a dotychczasowe przepisy nie przewidywały dla nich wsparcia ani rekompensaty. Projektowane regulacje mają uzupełnić te luki, zapewniając osobom wynajmującym mieszkania wsparcie w sytuacjach, gdy decyzje administracyjne dotyczące lokalizacji linii kolejowej pozbawiają je dotychczasowego miejsca zamieszkania.
Nowe przepisy zakładają m.in. określenie zasad pomocy dla lokatorów, trybów ewentualnego przesiedlenia oraz mechanizmów rekompensaty za utratę lokalu. Dzięki temu osoby dotknięte inwestycjami kolejowymi będą objęte ochroną prawną równą tej, która przysługuje właścicielom nieruchomości, przy jednoczesnym zachowaniu możliwości realizacji projektów infrastrukturalnych.
Zmiana przepisów wprowadza mechanizm kompensacyjny, który pozwala inwestorom, takim jak PLK S.A., CPK lub jednostki samorządu terytorialnego, pokrywać koszty najmu lokalu zastępczego dla dotychczasowych lokatorów na okres maksymalnie 12 miesięcy. Okres ten został określony jako wystarczający, aby mieszkańcy mogli zorganizować swoje życie i przeprowadzić się w sposób bezpieczny i spokojny.
Nowe regulacje są oparte na doświadczeniach z realizacji wcześniejszych inwestycji, w tym tunelu średnicowego w Łodzi, gdzie brak systemowych rozwiązań dla najemców prowadził do napięć i konfliktów społecznych. Zmiany mają ułatwić proces opróżniania nieruchomości oraz zwiększyć efektywność działań inwestorów, umożliwiając jednocześnie zapewnienie lokatorom lokali zastępczych na czas przeprowadzki.
Regulacje wskazują konkretne ramy czasowe i finansowe dla pokrywania kosztów najmu zastępczego, określając obowiązki inwestorów wobec osób, które muszą opuścić zajmowane mieszkania. Przepisy przewidują zarówno dokumentowanie ponoszonych wydatków, jak i przestrzeganie limitu maksymalnego okresu wsparcia, aby zapewnić spójność realizowanych działań.
Zmiana decyzji lokalizacyjnych w sytuacjach nadzwyczajnych
Wprowadzenie artykułu 9wa umożliwia wojewodzie zmianę decyzji dotyczącej ustalenia lokalizacji linii kolejowej w sytuacjach, które wystąpiły po rozpoczęciu inwestycji i nie mogły zostać przewidziane na etapie planowania i przygotowania projektu. Zmiana decyzji może zostać wprowadzona wyłącznie w zakresie koniecznym do ograniczenia skutków tych okoliczności.
Zakres możliwej zmiany obejmuje sytuacje, które mają istotny wpływ na strukturę funkcjonalno-przestrzenną terenu inwestycji lub jego otoczenia, na społeczność lokalną zamieszkującą obszar objęty inwestycją albo sąsiednie tereny oraz na bezpieczeństwo prowadzenia robót lub późniejszego użytkowania infrastruktury kolejowej. Okoliczności, które mogą uzasadniać zmianę, obejmują zdarzenia techniczne, środowiskowe lub społeczne, które w znaczący sposób zmieniają uwarunkowania realizacji projektu i nie zostały uwzględnione w dokumentacji projektowej.
Decyzja wojewody wymaga współpracy z inwestorem i dotyczy wyłącznie niezbędnego zakresu zmian, tak aby ograniczyć skutki nowych okoliczności przy zachowaniu ochrony interesu publicznego oraz praw właścicieli nieruchomości objętych inwestycją.
Ochrona najemców
Jeżeli decyzja lokalizacyjna obejmuje budynek mieszkalny lub lokal mieszkalny zajmowany na podstawie umowy najmu zawartej nie później niż 12 miesięcy przed złożeniem wniosku, inwestor ma możliwość pokrycia kosztów najmu lokalu zastępczego. Okres, na jaki można otrzymać takie wsparcie, wynosi maksymalnie 12 miesięcy. Aby skorzystać z tej formy pomocy, spełnione muszą być określone warunki. Najemca powinien zamieszkiwać w lokalu co najmniej sześć miesięcy przed rozpoczęciem postępowania dotyczącego inwestycji. Czynsz za lokal zastępczy nie może przekroczyć poziomu ustalonego zgodnie z ustawą o ochronie praw lokatorów dla lokalu zamiennego. Wysokość czynszu ustalana jest w porozumieniu między inwestorem a najemcą.
Rozwiązanie to ma na celu zapewnienie najemcom lokali zastępczych o standardzie zbliżonym do pierwotnego, a jednocześnie daje inwestorom możliwość realizacji planów inwestycyjnych bez konieczności rozstrzygania roszczeń osób tymczasowo zamieszkujących przejmowane lokale.
Czasowe korzystanie z rzeczy i praw majątkowych w sytuacjach kryzysowych
Nowa ustawa wprowadza mechanizm pozwalający wojewodzie na czasowe zajęcie rzeczy ruchomych lub praw majątkowych w sytuacjach nadzwyczajnych. Przepisy obejmują przypadki takie jak zagrożenie katastrofą budowlaną, konieczność zabezpieczenia infrastruktury kolejowej lub ograniczenie skutków oddziaływania inwestycji. Zajęcie może być dokonane na wniosek inwestora i decyzja w tej sprawie wydawana jest w ciągu siedmiu dni od złożenia wniosku. Każde postanowienie podlega natychmiastowej wykonalności.
Ustawa określa również zasady wynagrodzenia dla właściciela rzeczy lub praw, które zostały wykorzystane. Wynagrodzenie ustala się po zakończeniu użytkowania, najpierw w drodze porozumienia przy udziale Prokuratorii Generalnej RP. Jeżeli strony nie osiągną porozumienia, wysokość wynagrodzenia rozstrzyga sąd.
Mechanizm umożliwia szybkie podejmowanie działań w sytuacjach kryzysowych, przy zachowaniu ochrony prawa własności osób, których rzeczy lub prawa majątkowe zostały czasowo użyte przez inwestora.
Zabezpieczenie mieszkańców i roszczenia regresowe
Jeżeli realizowana inwestycja powoduje, że mieszkańcy nie mogą korzystać z budynków lub lokali mieszkalnych, inwestor ma możliwość przekazania środków finansowych, które mają zapewnić zabezpieczenie ich potrzeb mieszkaniowych. Takie wsparcie może obejmować zapewnienie tymczasowego lokalu lub innych rozwiązań niezbędnych do funkcjonowania mieszkańców w okresie ograniczeń związanych z inwestycją.
W sytuacji, gdy utrudnienia w korzystaniu z nieruchomości wynikają z działań wykonawcy robót lub innego podmiotu odpowiedzialnego za realizację prac, inwestor ma prawo żądać zwrotu poniesionych kosztów. Mechanizm ten pozwala na rekompensatę wydatków poniesionych na zabezpieczenie mieszkańców oraz zachowanie równowagi finansowej w związku z realizowaną inwestycją, jednocześnie chroniąc budżet państwa przed nieuzasadnionymi roszczeniami.
Ułatwienia dla inwestycji tunelowych
Projekt przewiduje wydłużenie do 20 lat okresu, w którym można uzyskać pozwolenia wodnoprawne, budowlane lub geologiczne związane z budową tuneli w ciągu linii kolejowej. Przepisy dotyczą decyzji środowiskowych wydanych po 31 grudnia 2011 roku, a okres ten liczony jest od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna.
Zmiana obejmuje procedury administracyjne związane z inwestycjami kolejowymi, które mogą wymagać wielu etapów przygotowawczych oraz działań w obszarze prawa budowlanego, geologicznego i ochrony środowiska. Wydłużenie terminu pozwala na realizację projektów infrastrukturalnych o skomplikowanej strukturze i długim harmonogramie, w tym takich, które obejmują budowę tuneli na liniach kolejowych.
