Już od 1 października 2026 roku firmy mogą zostać pociągnięte do odpowiedzialności za niezapłacony VAT swoich kontrahentów. Nowe przepisy obejmą nie tylko towary, ale także usługi niematerialne – księgowe, doradcze, reklamowe i informatyczne. To oznacza, że przedsiębiorcy będą musieli jeszcze dokładniej weryfikować partnerów biznesowych.
Projekt zmian w ustawie o VAT, procedowany od blisko roku, nagle przyspieszył. W połowie czerwca trafił do Sejmu, przeszedł pierwsze czytanie i został skierowany do Komisji Finansów Publicznych. Rząd chce, by nowe przepisy zaczęły obowiązywać już od 1 października – o ile nie zawetuje ich prezydent. Wśród licznych zmian znalazła się ta, która może mieć konkretne skutki dla przedsiębiorców: rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej za VAT niezapłacony przez kontrahenta.
Mechanizm odpowiedzialności solidarnej funkcjonuje w VAT od lat. – Rozwiązanie to pierwotnie miało ograniczać wyłudzenia VAT przy obrocie towarami szczególnie podatnymi na oszustwa – powiedział Jan Sarnowski, doradca podatkowy, były wiceminister finansów, partner i szef pionu podatkowego w kancelarii Fieldfisher Poland. – Nabywca jest współodpowiedzialny za VAT, który nie został zapłacony przez dostawcę, jeśli przedmiotem transakcji była sprzedaż towarów z załącznika nr 15, o wartości poniżej 15 tys. zł – dodał.
Nowy katalog usług objętych ryzykiem
Nowelizacja znacząco poszerza katalog takich przypadków. Zmiany dotyczą art. 105a ustawy o VAT. Po ich wejściu w życie odpowiedzialność solidarna ma objąć m.in. usługi doradcze, zarządcze, rachunkowo-księgowe, reklamowe, badawcze oraz informatyczne. Dotychczas odpowiedzialność solidarna kojarzona była głównie z obrotem towarami uznawanymi za szczególnie podatne na oszustwa, takimi jak paliwa, elektronika czy stal. Teraz podobne ryzyko pojawi się przy wielu powszechnie kupowanych usługach.
– Zgodnie z projektem ustawodawca planuje rozszerzyć przepisy o solidarnej odpowiedzialności o katalog usług niematerialnych, które będą wymienione w nowym załączniku nr 16 do ustawy VAT – wskazała Katarzyna Rupp, doradca podatkowy i associate partner w PKF Polska. – Treść dodawanego przepisu jest nieostra i będzie rodzić pytania oraz tworzyć pole do manipulacji – dodała. Projekt nie odpowiada jednoznacznie m.in. na pytanie, czy przy ustalaniu limitów znaczenie będzie miała data wykonania usługi, wystawienia faktury czy jej otrzymania przez nabywcę.
Konsekwencje dla przedsiębiorców
Ministerstwo Finansów argumentuje, że celem zmian jest dalsze uszczelnianie systemu VAT i ograniczanie wyłudzeń podatkowych. Według oceny skutków regulacji rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej ma przynieść budżetowi około 70 mln zł dodatkowych wpływów rocznie. Sam kierunek zmian Jan Sarnowski ocenia jako zrozumiały, ale zwraca uwagę na świadomość przedsiębiorców. – Zmiany mają zniechęcić podatników do przyjmowania i wystawiania pustych faktur. Ich efektywność nie będzie jednak wysoka, jeżeli podatnicy nie będą wiedzieli, z jakimi zagrożeniami wiąże się współpraca z podatkowymi przestępcami – ocenił.
Dla firm oznacza to przeniesienie ciężaru kontroli ryzyka podatkowego na etap poprzedzający zawarcie transakcji. Bezpieczeństwo podatkowe nie kończy się na otrzymaniu prawidłowo wystawionej faktury – zaczyna się już na etapie weryfikacji partnera biznesowego. Sarnowski zwraca uwagę, że administracja skarbowa od dłuższego czasu ograniczyła publikowanie ostrzeżeń podatkowych. – Od połowy 2023 r. nie są publikowane nowe ostrzeżenia podatkowe, które dawniej opisywały wykrywane w toku kontroli praktyki – wskazał. Przedsiębiorcy otrzymują kolejne obowiązki i ryzyka, ale niekoniecznie więcej wskazówek, jak ich skutecznie unikać.
Źródło: WNP.PL, Fot. Radek Pietruszka / PAP