Na naszych społeczeństwach, bez planu i bez naszej zgody, przeprowadzany jest eksperyment – te słowa sekretarza generalnego ONZ António Guterresa otworzyły w Genewie pierwszy Globalny Dialog ONZ na temat zarządzania sztuczną inteligencją. Wstępny raport ONZ wskazuje, że AI wdrażana jest szybciej, niż ktokolwiek jest w stanie nadążyć, a świat może stracić kontrolę nad technologią, która już zmienia gospodarki, demokracje i bezpieczeństwo.
Raport ONZ pt. „Ocena szans, zagrożeń i wpływu sztucznej inteligencji” powstał pod auspicjami Niezależnego Międzynarodowego Panelu Naukowego ds. Sztucznej Inteligencji. W skład panelu wchodzi 40 ekspertów, w tym Polak Piotr Sankowski z Instytutu Badawczego IDEAS. Naukowcy nie ukrywają, że korzyści z AI – jak przyspieszenie badań nad lekami – idą w parze z ryzykiem katastrofalnych szkód.
Jakub Szymik, założyciel Fundacji Obserwatorium Demokracji Cyfrowej, uczestniczący w dialogu, zauważa, że najsilniej wybrzmiewały kwestie ryzyk, które już się realizują. – Mierzymy się z rozpędzonym pociągiem – przyznaje. Główny problem to koncentracja potencjału AI w rękach kilku firm i nielicznych krajów. Według szacunków z 2025 roku aż 75 proc. mocy obliczeniowej z 500 najpotężniejszych superkomputerów AI należy do USA, 15 proc. do Chin, a reszta świata dzieli się zaledwie 10 proc. – Większość państw nie ma żadnego wpływu na tę technologię – podkreśla Szymik.
Manipulacja wyborami i broń w cyfrowej gębie
Autorzy raportu ostrzegają przed wykorzystaniem AI w operacjach informacyjnych. Masowa produkcja dezinformacji, zindywidualizowana perswazja w czasie rzeczywistym – to narzędzia, które mogą przechylić szalę wyborów. W jednym z eksperymentów model AI zoptymalizowany pod kątem perswazji przesunął preferencje wyborców opozycji aż o 25 punktów procentowych. – Zagrożenie wielkoskalową manipulacją wyborczą było mocno akcentowane – relacjonuje Szymik.
Raport fundacji Obserwatorium Demokracji Cyfrowej „Droga do karty wyborczej”, opublikowany 6 lipca, dowodzi, że w 2024 roku incydenty związane z AI wystąpiły w 80 proc. krajów przeprowadzających wybory ogólnokrajowe, a 69 proc. uznano za szkodliwe. Autorzy proponują obowiązkowe etykietowanie treści wytworzonych przez AI, audyty algorytmów i zakaz deepfake’ów podszywających się pod kandydatów.
Równocześnie AI staje się narzędziem dominacji geopolitycznej. Modele o najbardziej zaawansowanych możliwościach – jak amerykański Mythos z ofensywnymi zdolnościami cybernetycznymi – traktowane są jako aktywa bezpieczeństwa narodowego. Blokada dostępu do nich dla innych państw czyni z AI broń, a państwa bez własnej infrastruktury ryzykują utratę suwerenności technologicznej.
Fundusz ONZ dla AI – ostatnia szansa na kontrolę
António Guterres zapowiedział przedstawienie Zgromadzeniu Ogólnemu ONZ rekomendacji dotyczących Globalnego Funduszu na rzecz AI. Ma on pomagać państwom członkowskim w budowaniu kompetencji, zasobów danych i przystępnych cenowo mocy obliczeniowych. – Nie możemy pozwolić, by wykluczenie cyfrowe przerodziło się w lukę rozwojową, lukę bezpieczeństwa i lukę suwerenności – stwierdził sekretarz generalny ONZ.
Jakub Szymik zaznacza, że fundusz jest szczególnie ważny dla krajów globalnego południa i tych posługujących się mniej powszechnymi językami. Eksperci podkreślają też ochronę dzieci – AI bywa wykorzystywana do generowania materiałów z seksualnym wykorzystywaniem, a modele potakujące (sykofancja) zostały powiązane z udokumentowanymi zgonami wśród nastolatków w kryzysie psychicznym. – Paneliści zwracali uwagę na ryzyko użycia AI przez policję i w konfliktach zbrojnych – dodaje Szymik.
W swoim wystąpieniu Guterres postawił sprawę jasno: – Możemy być ostatnim pokoleniem będącym w stanie określić warunki współistnienia ludzkości i maszyn. Drzwi są wciąż otwarte, ale nie pozostaną otwarte długo.
Źródło: WNP.PL, Fot. UN Photo/Evan Schneider, Frame Stock Footage/Shutterstock