Stan zatrudnienia w polskim górnictwie węgla kamiennego na koniec maja 2026 r. wyniósł 67,4 tys. osób – podał katowicki oddział Agencji Rozwoju Przemysłu. Oznacza to spadek o blisko 4 tys. etatów w ciągu pięciu miesięcy, bo w styczniu tego roku w kopalniach pracowało jeszcze 71,2 tys. osób. Wydobycie również nie napawa optymizmem – w maju wydobyto 3,6 mln ton, a sprzedaż sięgnęła 3,4 mln ton, co przy zapasach sięgających 2,7 mln ton pokazuje skalę problemów branży.
Tendencja spadkowa w górnictwie węgla kamiennego utrzymuje się od lat, ale tempo kurczenia się sektora w 2026 r. jest wyjątkowo szybkie. Jeszcze na początku roku zatrudnienie przekraczało 71 tys., a dziś mamy już poniżej 68 tys. Co miesiąc z pracy rezygnuje kilkaset osób – głównie w wyniku odejść na emerytury, ale także z powodu zamykania nierentownych ścian wydobywczych. Produkcja w maju (3,6 mln ton) była niższa niż w analogicznym okresie roku poprzedniego, a rynek nie jest w stanie wchłonąć całego wydobytego surowca.
Zapasy węgla kamiennego na koniec maja wyniosły 2,7 mln ton. To sygnał, że – mimo spadku wydobycia – popyt na węgiel ze strony elektrowni, ciepłowni i odbiorców indywidualnych jest jeszcze słabszy. Część kopalń, zwłaszcza tych z najwyższymi kosztami wydobycia, balansuje na granicy opłacalności. Wiele z nich przetrwa jedynie do momentu wyczerpania limitów pomocy publicznej lub dotacji do redukcji zatrudnienia.
Transformacja energetyczna przyspiesza – górnictwo traci grunt pod nogami
Głównym powodem tak dramatycznej sytuacji jest przyspieszająca transformacja energetyczna Polski. Kraj zobowiązał się do stopniowego odchodzenia od węgla w energetyce, a unijne regulacje dotyczące emisji CO2 sprawiają, że węgiel staje się coraz droższym paliwem. Elektrownie węglowe są wycofywane, a nowe moce pochodzą z OZE, gazu i – w dalszej perspektywie – atomu. To powoduje, że popyt na węgiel energetyczny systematycznie spada.
Dodatkowo na rynku pojawia się coraz więcej tańszego węgla z importu – z Rosji (przed sankcjami), Australii, Kolumbii i RPA. Choć import w ostatnich miesiącach nieco zmalał, to w dłuższej perspektywie konkurencja cenowa ze strony zagranicznych producentów pozostaje silna. Polskie kopalnie, obciążone wysokimi kosztami pracy i głębokością wydobycia, nie są w stanie konkurować z surowcem przywożonym z regionów o niższych kosztach.
Konsekwencje dla Śląska i programu osłonowego
Spadek zatrudnienia w górnictwie to przede wszystkim dramat społeczny dla regionów górniczych – Śląska, Zagłębia Dąbrowskiego i Lubelskiego Zagłębia Węglowego. W samym województwie śląskim górnictwo wciąż jest jednym z głównych pracodawców, a odejścia z kopalń oznaczają wzrost bezrobocia, szczególnie wśród starszych pracowników, dla których przekwalifikowanie jest trudne.
Rządowy program pomocowy dla górnictwa zakłada m.in. osłony socjalne dla odchodzących górników, bony szkoleniowe i preferencyjne kredyty na przekwalifikowanie. Jednak tempo spadku zatrudnienia jest szybsze niż zakładano – według ARP w styczniu 2026 r. w branży pracowało 71 245 osób, czyli o prawie 4 tys. więcej niż w maju. Oznacza to, że w pięć miesięcy ubyło blisko 6% załogi. – Krajowi producenci węgla wydobyli w maju 3,6 mln ton, a sprzedali 3,4 mln ton – wskazuje katowicki oddział Agencji Rozwoju Przemysłu. – To pokazuje, że nadprodukcja względem popytu narasta, a magazyny puchną.
Eksperci przewidują, że spadkowa tendencja utrzyma się w najbliższych latach. Unijne cele klimatyczne na 2030 r. zakładają dalsze ograniczenie emisji, co przełoży się na jeszcze mniejsze zapotrzebowanie na węgiel. Dla polskiego górnictwa oznacza to konieczność dalszej redukcji etatów i zwiększenia efektywności kosztowej. Bez głębokich zmian strukturalnych i nowych inwestycji w alternatywne gałęzie przemysłu regiony górnicze czeka nieuchronny kryzys.
Źródło: WNP.PL, Fot. LW Bogdanka / Materiały prasowe