Polskie Stowarzyszenie Energetyki Słonecznej (PSES) ostrzega, że projekt ustawy UC84, wprowadzający nowe zasady opłat przyłączeniowych i wymogi zabezpieczeń, w obecnym kształcie może sparaliżować rozwój odnawialnych źródeł energii i magazynów energii w Polsce. Według PSES zmiany byłyby szczególnie dotkliwe dla niezależnych, krajowych inwestorów, utrwalając przewagę dużych zagranicznych koncernów i naruszając zasady ochrony praw nabytych.
- PSES ocenia, że proponowane przepisy dotyczące opłat za przyłączenie i zabezpieczeń stworzą wysokie, nieuzasadnione bariery wejścia na rynek, które w praktyce uniemożliwią realizację nowych projektów OZE i magazynów energii.
- Nowe regulacje mogą faworyzować podmioty dysponujące wysokimi ratingami kredytowymi i znacznym kapitałem, co doprowadzi do eliminacji mniejszych, polskich inwestorów i umocnienia dominacji kilku zagranicznych firm.
- Stowarzyszenie alarmuje, że część rozwiązań ma charakter retroaktywny, co narusza konstytucyjne zasady ochrony praw nabytych i zaufania obywateli do państwa oraz zagraża reputacji Polski jako przewidywalnego rynku inwestycyjnego.
- PSES ostrzega, że przyjęcie projektu UC84 w obecnym brzmieniu spowoduje niemal natychmiastowe zamrożenie rynku odnawialnych źródeł energii i magazynów energii, osłabiając bezpieczeństwo energetyczne i transformację niskoemisyjną kraju.
- W związku z powyższym stowarzyszenie apeluje o przeprowadzenie dogłębnej analizy skutków regulacji, konsultacje z branżą oraz rozważenie alternatywnych, zgodnych z konstytucją rozwiązań, które wspierałyby rozwój krajowych inwestorów zamiast ich wykluczać.
Polskie Stowarzyszenie Energetyki Słonecznej wyraziło stanowczy sprzeciw wobec projektu ustawy zmieniającej ustawę Prawo energetyczne oraz niektóre inne ustawy, w wersji z dnia 21 listopada 2025 r. („UC84”). Głównym punktem krytyki są przepisy wprowadzające nowe zasady dotyczące opłat za przyłączenie do sieci i wymogów dotyczących zabezpieczeń. Zdaniem stowarzyszenia, w obecnym kształcie zmiany te mogłyby znacząco utrudnić rozwój nowych projektów w zakresie energii odnawialnej i magazynowania energii w Polsce.
Projekt UC84 przewiduje podwojenie zaliczki na poczet opłat za przyłączenie do sieci z 30 PLN/kW do 60 PLN/kW, przy limicie wzrastającym z 3 mln PLN do 6 mln PLN. Deweloperzy projektów mieliby ponadto obowiązek wniesienia dodatkowego zabezpieczenia w wysokości 30 PLN/kW dla mocy przyłączeniowej do 100 MW oraz 60 PLN/kW dla mocy powyżej 100 MW, przy limicie 12 mln PLN na projekt. W przypadku dużych projektów inwestycyjnych oznaczałoby to zamrożenie kilku milionów złotych na każdy projekt na wiele lat, począwszy od bardzo wczesnego etapu prac. Szacunki branżowe wskazują, że niezależni inwestorzy OZE musieliby przeznaczyć dodatkowo od 9 do 13 mld PLN wyłącznie na zaliczki i zabezpieczenia przyłączeniowe.
Obecnie około dwie trzecie obowiązujących warunków przyłączenia do sieci dla lądowych projektów OZE należy do niezależnych inwestorów, reszta przypada państwowym grupom energetycznym. Proponowane przepisy zmusiłyby prywatnych deweloperów do poniesienia jednorazowych, znaczących nakładów kapitałowych, które przekraczają standardowe praktyki w Europie. Zdaniem stowarzyszenia, wprowadzenie tych wymogów zwiększyłoby koszty projektów i w konsekwencji mogłoby prowadzić do wyższych cen energii dla odbiorców końcowych.
W modelu inwestycji w OZE przyjęte w Europie standardy opierają się na wieloletnim etapowym finansowaniu, dopasowanym do cyklu rozwoju projektu, co pozwala unikać przedwczesnego angażowania kapitału. Projekt UC84 nie uwzględnia tych realiów ekonomicznych i nakłada wymagania, których żaden prywatny deweloper nie jest w stanie spełnić bez ryzyka utraty rentowności projektu. Nowe przepisy wprowadzają obciążenia kapitałowe, które nie odpowiadają rzeczywistemu ryzyku inwestycyjnemu i są niezwiązane z rzeczywistymi potrzebami systemu energetycznego.
Dla większości niezależnych przedsiębiorstw oznaczałoby to niemożność utrzymania istniejących portfeli projektów, nawet jeśli są to inwestycje na zaawansowanym etapie rozwoju. Problemem nie jest brak możliwości realizacji projektów, lecz wprowadzenie nowych, wysokich i natychmiastowych wymogów finansowych, które nie mają precedensu w żadnym systemie regulacyjnym w Europie.
Nierówne i dyskryminujące traktowanie uczestników rynku
Projekt UC84, który został zaprezentowany w ostatnich dokumentach dotyczących rynku energetycznego, zawiera przepisy dotyczące wymogów zabezpieczeń finansowych dla przedsiębiorstw realizujących projekty w sektorze energetycznym. W ramach tych regulacji możliwość korzystania z poręczeń spółki dominującej została ograniczona do podmiotów, których spółki dominujące posiadają międzynarodowy rating kredytowy na poziomie co najmniej BBB. W praktyce w Polsce warunek ten spełniają głównie największe państwowe grupy energetyczne, podczas gdy niezależni producenci zwykle nie posiadają takich ocen kredytowych.
Ograniczenie to oznacza, że państwowe przedsiębiorstwa energetyczne mogą dostarczyć wymagane zabezpieczenia bez ponoszenia dodatkowych kosztów, natomiast niezależni deweloperzy mają do wyboru zamrożenie dużych kwot gotówki na potrzeby projektów lub poniesienie kosztów związanych z uzyskaniem gwarancji bankowych bądź ubezpieczeniowych. Ponadto tylko niektóre duże zagraniczne przedsiębiorstwa użyteczności publicznej działające w Europie, w tym spółki państwowe, łączą w sobie zarówno silny profil kredytowy, niski koszt kapitału, jak i dojrzałą strukturę organizacyjną.
W proponowanych ramach prawnych przewidziano mechanizmy, które mogą dawać takim podmiotom przewagę w dostępie do projektów w polskim systemie energetycznym. W rezultacie duże państwowe grupy energetyczne oraz wybrane zagraniczne przedsiębiorstwa mają możliwość zapewnienia sobie udziału w rynku przy mniejszych nakładach finansowych niż niezależni deweloperzy. Takie rozwiązania wpływają na strukturę konkurencji i potencjalny podział rynku w sektorze energetycznym, ograniczając dostęp do niektórych projektów mniejszym przedsiębiorstwom krajowym i inwestorom prywatnym.
Zakłócenie rynku i niezgodność z prawem
Proponowane przepisy dotyczące warunków przyłączenia do sieci energetycznej budzą poważne zastrzeżenia. Zgodnie z oceną ekspertów, ich wprowadzenie nie doprowadziłoby do ograniczenia rzekomej „spekulacji” w tym obszarze, lecz mogłoby zahamować rozwój energii odnawialnej i energetyki elastycznej. Konsekwencje zmian wykraczałyby poza samych niezależnych producentów energii, obejmując także cały łańcuch dostaw, w tym sektor budowlany w Polsce.
W dokumentach wskazuje się, że proponowane przepisy są niezgodne z prawem Unii Europejskiej, w szczególności z pakietem dyrektyw RED. Państwa członkowskie mają obowiązek usuwać nieuzasadnione bariery dla wdrażania energii odnawialnej, zapewniać proporcjonalne i przewidywalne procedury administracyjne oraz promować pewność prawa jako podstawowy warunek realizacji celów klimatycznych UE na lata 2030 i 2050.
Kolejnym zastrzeżeniem jest propozycja stosowania nowych regulacji z mocą wsteczną. Dotyczyłoby to niektórych już wydanych warunków przyłączenia oraz zawartych umów, co według prawników stanowiłoby naruszenie zasad konstytucyjnych, w tym zasady nieobowiązywania przepisów z mocą wsteczną, pewności prawa oraz ochrony praw nabytych i interesów w toku, określonych w art. 2 i 7 Konstytucji. Nałożenie dodatkowych zobowiązań finansowych na realizowane już projekty mogłoby ograniczyć zaufanie inwestorów do stabilności i przewidywalności regulacyjnej w Polsce.
W kontekście tego projektu pojawiły się również publiczne komentarze niektórych zwolenników przepisów, które sugerują, że choć podobne zmiany w przeszłości budziły wątpliwości konstytucyjne, to „inwestorzy ostatecznie się przystosowali, a debata o ewentualnej niekonstytucyjności zmian ucichła”.
Praktyczne alternatywy bezpieczne dla system energetycznego
Związek branżowy zwraca uwagę na konieczność ponownej analizy proponowanych zmian w przepisach dotyczących przyłączenia do sieci energetycznej oraz wprowadzenia dodatkowych zabezpieczeń finansowych. W piśmie podkreślono potrzebę oceny nowych regulacji pod kątem ich zasadności ekonomicznej, proporcjonalności oraz zgodności z celami strategicznymi Polski w obszarze energetyki, a także z normami konstytucyjnymi. W szczególności wskazano, że zapisy o charakterze retroaktywnym zawarte w artykułach 9, 10 i 11 ustawy UC84 powinny zostać całkowicie usunięte.
Organizacja wskazuje również konkretne rozwiązania, które umożliwiłyby dalszy rozwój projektów przyłączeniowych bez wykluczania większości uczestników rynku. Pierwszym z nich jest wprowadzenie wyższych opłat jedynie dla nowych wniosków o przyłączenie. Istniejące projekty miałyby zachować dotychczasowe stawki, co zapewni stabilność ekonomiczną dla inwestycji, które osiągnęły już zaawansowany etap realizacji.
Kolejnym elementem proponowanym przez autorów jest wprowadzenie wiążącego terminu podpisania umowy o przyłączenie. Operatorzy sieci powinni przestrzegać określonych ram czasowych, rekomendowany okres wynosi dwa lata od wydania warunków przyłączenia. Deweloperzy mieliby dostęp do narzędzi umożliwiających wcześniejsze podpisanie umowy w momencie, gdy projekt jest gotowy do realizacji, co pozwala uniknąć opóźnień wynikających z procedur administracyjnych.
Trzecim obszarem wskazanym w piśmie są zabezpieczenia finansowe dostępne dla całego rynku. Zgodnie z propozycją, wszelkie zabezpieczenia powinny opierać się na jednolitych zasadach, obowiązujących wszystkie podmioty w równym stopniu. Wskazano, że sprawiedliwym rozwiązaniem byłoby utrzymanie pierwotnych form zabezpieczenia przewidzianych w poprzednich wersjach projektu nowelizacji, czyli depozytu gotówkowego lub gwarancji bankowej/ubezpieczeniowej. System taki byłby dostępny dla wszystkich deweloperów, bez faworyzowania dużych przedsiębiorstw energetycznych, które mogłyby korzystać z bezkosztowych poręczeń spółek z grupy posiadających rating BBB lub wyższy.
Zdaniem autorów dokumentu wprowadzenie powyższych rozwiązań umożliwiłoby osiągnięcie celów regulacyjnych ustawodawcy, jednocześnie utrzymując otwarty i konkurencyjny rynek oraz wspierając realizację krajowych celów w zakresie rozwoju energii odnawialnej.
Stanowisko PSES: Dostępne TUTAJ.
