W 2026 roku kraje Europy Środkowo-Wschodniej przeprowadziły jedne z największych od lat podwyżek podatku VAT. Rumunia podniosła stawkę podstawową z 19% do 21%, Estonia z 22% do 24%, a Kazachstan aż z 12% do 16%. Niekwestionowanym liderem w regionie pozostają Węgry ze stawką 27% – najwyższą w całej Unii Europejskiej. Jak na tym tle wypada Polska z podstawowym VAT wynoszącym 23%? Przyglądamy się danym z raportu Forvis Mazars opisanego przez „Rzeczpospolitą”.
Rosnące wydatki publiczne na obronność, transformację energetyczną i systemy społeczne wywierają presję na finanse państw regionu. Konsekwencją są podwyżki podatków pośrednich. Węgierska stawka 27% od lat utrzymuje się na poziomie znacznie powyżej regionalnej średniej wynoszącej około 20%. Rumunia połączyła dotychczasowe stawki obniżone (5% i 9%) w jedną – 11%, a podstawową podniosła do 21%. Estonia przesunęła się z 22% na 24%.
Polska podstawowa stawka VAT wynosi 23% i obejmuje większość towarów i usług. Obowiązują też stawki obniżone (m.in. 8% i 5%) oraz ryczałt 4% dla taksówkarzy i 7% dla rolników ryczałtowych. W porównaniu do sąsiadów Polska pozostaje pośrodku stawki, ale eksperci ostrzegają przed dalszymi podwyżkami.
Presja fiskalna i zmiany strukturalne
– Obserwujemy rosnącą presję fiskalną, wynikającą z konieczności finansowania zwiększonych wydatków publicznych, w tym transformacji energetycznej, wydatków obronnych i rosnących kosztów systemów społecznych. W konsekwencji wiele państw decyduje się na podnoszenie stawek podatków pośrednich i bezpośrednich lub ograniczanie dostępnych preferencji – powiedziała Kinga Baran, dyrektor w Forvis Mazars w Polsce, cytowana przez „Rzeczpospolitą”.
Analitycy zwracają uwagę, że podwyżki VAT są narzędziem szybkim w egzekucji, ale obciążają przede wszystkim konsumentów. W regionie Środkowo-Wschodniej Europy, gdzie siła nabywcza jest niższa niż na zachodzie kontynentu, wzrost stawek może dodatkowo zdusić popyt wewnętrzny. Rządy szukają jednak źródeł dochodów, aby sprostać wymaganiom UE w zakresie redukcji emisji i wzmocnienia zdolności obronnych.
Co dalej z VAT w Polsce?
Ministerstwo Finansów nie zapowiada na razie zmian w stawce podstawowej. W 2026 roku Polska wciąż stosuje 23% VAT, który jest jednym z wyższych w regionie, ale niższym od węgierskiego i estońskiego. Coraz głośniej mówi się jednak o konieczności poszukiwania dodatkowych przychodów – w grę wchodzą zarówno podatki bezpośrednie, jak i dalsze korekty preferencji. Eksperci przewidują, że presja na finanse publiczne będzie narastać, co może zmusić rząd do przynajmniej częściowego podniesienia stawek w kolejnych latach.
Źródło: WNP.PL, Fot. Shutterstock/Maks_lab