Polska stawia na innowacyjne projekty Sieci Badawczej Łukasiewicz, które mają uniezależnić kraj od importu kluczowych komponentów amunicji, takich jak nitroceluloza i nitroguanidyna. Inwestycje warte ponad 13 milionów złotych, prowadzone przez Instytut Chemii Przemysłowej i Instytut Przemysłu Organicznego, wspierane przez Grupę Azoty, umożliwią produkcję nowoczesnych prochów wielobazowych i paliw rakietowych, wzmacniając zdolności obronne Polski i NATO.

Sieć Badawcza Łukasiewicz (SBŁ) rozpoczęła strategiczny program badawczo-rozwojowy, którego celem jest zapewnienie Polsce suwerenności technologicznej w produkcji amunicji poprzez opracowanie krajowych technologii wytwarzania nitrocelulozy i nitroguanidyny, kluczowych składników nowoczesnych prochów wielobazowych i paliw rakietowych. Projekt odpowiada na pilną potrzebę uniezależnienia polskiego przemysłu obronnego od zagranicznych dostawców, którzy obecnie pokrywają ponad 70% zapotrzebowania na nitrocelulozę, głównie z krajów takich jak Niemcy, USA czy Tajwan. W obliczu globalnych niedoborów tych materiałów, wywołanych m.in. wojną na Ukrainie, Polska dąży do pełnej autonomii w produkcji amunicji.

Innowacyjność projektu polega na wykorzystaniu surowców wtórnych, takich jak celuloza pochodząca z odpadów drzewnych i bawełnianych, co nie tylko obniża koszty produkcji, ale także wpisuje się w gospodarkę o obiegu zamkniętym, promowaną przez SBŁ.

Nitroguanidyna, produkowana z krajowego mocznika, dostępnego w dużych ilościach dzięki polskim zakładom chemicznym, takim jak Grupa Azoty, ma szansę stać się przełomem w produkcji paliw rakietowych. Projekt zwiększa strategiczną niezależność Polski, minimalizując ryzyko przerw w dostawach w sytuacjach kryzysowych.

Znaczenie projektu wykracza poza aspekty militarne, wspierając rozwój polskiej myśli technologicznej i budując fundament pod eksport zaawansowanych technologii obronnych. Inwestycja w nitrocelulozę i nitroguanidynę to odpowiedź na współczesne wyzwania geopolityczne, które wymagają od Polski samowystarczalności w kluczowych obszarach obronności.

Instytucje i partnerzy

Głównymi instytucjami realizującymi projekt są Instytut Chemii Przemysłowej im. Ignacego Mościckiego (IChP) oraz Instytut Przemysłu Organicznego (IPO), działające w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz, która koordynuje prace badawczo-rozwojowe. IChP, jako lider projektu, wykorzystuje swoje zaawansowane laboratoria i kompetencje w syntezach chemicznych, wspierane przez rozbudowę infrastruktury w ramach „Kampusu Mościcki”, finansowanego kwotą blisko 160 milionów złotych z Krajowego Planu Odbudowy. IPO wnosi doświadczenie w pracy z materiałami wybuchowymi, kluczowe dla bezpiecznego opracowania technologii nitroguanidyny.

Koordynację projektu zapewnia Centrum Łukasiewicz, które integruje wysiłki 22 instytutów badawczych i nadzoruje współpracę z partnerami zewnętrznymi. Kluczowym partnerem przemysłowym jest Grupa Azoty, która w listopadzie 2024 roku podpisała list intencyjny z SBŁ, deklarując współpracę w zakresie obronności i bezpieczeństwa państwa. Grupa Azoty planuje uruchomienie instalacji do produkcji nitrocelulozy, co uzupełni badania Łukasiewicza i przyspieszy wdrożenie technologii do przemysłu.

Projekt zyskał także zainteresowanie Polskiej Grupy Zbrojeniowej (PGZ), która dostarcza know-how w zakresie produkcji amunicji i współpracuje z SBŁ w celu dostosowania technologii do potrzeb Wojska Polskiego. Zaangażowanie sektora prywatnego i publicznego pozwala na synergię kompetencji, łącząc badania naukowe z praktycznymi potrzebami przemysłu obronnego.

Finansowanie i harmonogram

Projekty dotyczące nitrocelulozy i nitroguanidyny są finansowane z oszczędności Sieci Badawczej Łukasiewicz, uzyskanych dzięki restrukturyzacji organizacji, co pozwoliło na wygospodarowanie budżetu w wysokości 8,5 miliona złotych na badania nad nitrocelulozą i 5,1 miliona złotych na nitroguanidynę. Łączny koszt ponad 13 milionów złotych odzwierciedla skalę inwestycji, która ma strategiczne znaczenie dla polskiego bezpieczeństwa. Brak konieczności korzystania z zewnętrznych funduszy podkreśla niezależność SBŁ w realizacji kluczowych projektów.

Harmonogram zakłada, że technologie produkcji nitrocelulozy i nitroguanidyny będą gotowe do wdrożenia w ciągu najbliższych dwóch lat, czyli do końca 2027 roku. Intensywne prace badawcze, prowadzone w zaawansowanych laboratoriach IChP i IPO, koncentrują się na optymalizacji procesów chemicznych i zapewnieniu ich bezpieczeństwa. Pierwsze testy pilotażowe zaplanowano na 2026 rok, co pozwoli na weryfikację technologii w warunkach przemysłowych. Szybkie tempo realizacji projektu wynika z pilnej potrzeby zwiększenia produkcji amunicji wielokalibrowej 155 mm, kluczowej dla nowoczesnych systemów artyleryjskich, takich jak armatohaubice Krab czy K9, używane przez Wojsko Polskie. Sukces projektu zależy od efektywnego zarządzania środkami i ścisłej współpracy z przemysłem, co pozwoli na szybkie przejście od fazy badawczej do produkcji na dużą skalę.

Technologie w centrum uwagi

Nitroceluloza, kluczowy składnik prochów wielobazowych, stanowi podstawę nowoczesnej amunicji, w tym pocisków artyleryjskich 155 mm i amunicji czołgowej. Projekt SBŁ zakłada opracowanie technologii produkcji nitrocelulozy z wykorzystaniem surowców wtórnych, takich jak celuloza pozyskiwana z odpadów drzewnych i bawełnianych, co znacząco obniża koszty i wspiera gospodarkę o obiegu zamkniętym. Innowacyjne podejście do recyklingu materiałów pozwala Polsce zmniejszyć zależność od importu nitrocelulozy, która obecnie pochodzi głównie z zagranicy.

Nitroguanidyna, wykorzystywana w paliwach rakietowych i prochach wielobazowych, jest substancją o ograniczonym dostępie na świecie, produkowaną w zaledwie kilku krajach. Polska, dzięki dostępowi do krajowego mocznika, produkowanego na dużą skalę przez Grupę Azoty, ma szansę stać się jednym z nielicznych producentów nitroguanidyny. Projekt SBŁ koncentruje się na opracowaniu efektywnej technologii syntezy, która pozwoli na skalowalną produkcję przy zachowaniu wysokich standardów bezpieczeństwa. Obie technologie wymagają zaawansowanych procesów chemicznych, które łączą innowacyjność z praktycznymi potrzebami przemysłu obronnego. Badania prowadzone w laboratoriach IChP i IPO uwzględniają zarówno efektywność kosztową, jak i możliwość dostosowania technologii do specyficznych wymagań Wojska Polskiego, takich jak produkcja amunicji zgodnej ze standardami NATO.

Znaczenie militarne

Projekty Sieci Badawczej Łukasiewicz mają kluczowe znaczenie dla zdolności obronnych Polski, szczególnie w kontekście zwiększenia produkcji amunicji wielokalibrowej 155 mm, która stała się standardem NATO i jest intensywnie wykorzystywana w konflikcie na Ukrainie. Wojna ta pokazała, że duże zapasy amunicji artyleryjskiej są niezbędne do prowadzenia skutecznych działań militarnych, a Polska, jako aktywny sojusznik Ukrainy, potrzebuje autonomii w jej produkcji. Rozwój technologii nitrocelulozy i nitroguanidyny pozwoli na znaczące zwiększenie zdolności produkcyjnych krajowych zakładów, takich jak Nitro-Chem czy Mesko. Redukcja zależności od zagranicznych dostawców, którzy w sytuacjach kryzysowych mogą ograniczyć eksport, wzmacnia strategiczne bezpieczeństwo Polski. Obecnie Polska produkuje około 30 tysięcy sztuk amunicji 155 mm rocznie, ale plany zakładają osiągnięcie poziomu 200 tysięcy sztuk do 2027 roku, co w pełni zaspokoi potrzeby Wojska Polskiego. Projekty SBŁ wspierają ten cel, umożliwiając produkcję kluczowych komponentów w kraju.

Inwestycja w nitrocelulozę i nitroguanidynę pozwala Polsce wspierać sojuszników, takich jak Ukraina, poprzez dostawy amunicji, jednocześnie budując reputację wiarygodnego partnera w NATO. Rozwój tych technologii zwiększa również elastyczność polskiego przemysłu obronnego, umożliwiając produkcję amunicji dostosowanej do różnych typów uzbrojenia, w tym rakiet i systemów artyleryjskich.