Polska planuje utworzenie Centrum Bezpieczeństwa Morskiego w Gdańsku. Nowa jednostka ma monitorować zagrożenia i koordynować ochronę infrastruktury na Bałtyku.

• Centrum Bezpieczeństwa Morskiego (CBM) ma być międzysektorowym ośrodkiem monitorującym sytuację na polskich obszarach morskich i koordynującym reakcję na zagrożenia dla infrastruktury krytycznej.
• Ochrona obejmie m.in. Baltic Pipe, terminal LNG w Świnoujściu, Naftoport w Gdańsku, podmorskie kable, morskie farmy wiatrowe, planowany FSRU w Gdańsku oraz przyszłą elektrownię jądrową w Choczewie.
• CBM ma działać przy Morskim Oddziale Straży Granicznej w Gdańsku. W jego pracach uczestniczyć będą m.in. SG, MON, ABW, Policja, SAR, urzędy morskie oraz operatorzy infrastruktury krytycznej.
• Model pracy CBM obejmuje: obserwację (monitoring), ocenę (analiza zagrożeń), decyzję (przekazanie sprawy właściwym służbom) oraz działanie (wsparcie informacyjne w trakcie reakcji).
• Utworzenie CBM zależy od nowelizacji ustawy o zarządzaniu kryzysowym (UC47). Jeśli proces legislacyjny zakończy się sprawnie, centrum może rozpocząć działalność jesienią 2026 r.

Znaczenie Morza Bałtyckiego dla funkcjonowania polskiej gospodarki systematycznie rośnie wraz z rozbudową infrastruktury energetycznej i przesyłowej zlokalizowanej na wybrzeżu oraz na samym akwenie. Przez Bałtyk przebiegają kluczowe szlaki dostaw surowców energetycznych i funkcjonują instalacje mające bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo dostaw energii do kraju. Należą do nich gazociąg Baltic Pipe, terminal LNG w Świnoujściu, Naftoport w Gdańsku, porty obsługujące import surowców energetycznych, porty kontenerowe, a także morskie platformy wydobywcze ropy i gazu. Istotną rolę odgrywają również podmorskie kable telekomunikacyjne i energetyczne, rozwijane morskie farmy wiatrowe, budowany pływający terminal FSRU w rejonie Gdańska oraz planowana elektrownia jądrowa w nadmorskiej lokalizacji Choczewo.

Rozbudowa tej infrastruktury sprawia, że obszar Morza Bałtyckiego staje się jednym z kluczowych elementów krajowego systemu energetycznego. Instalacje zlokalizowane na morzu oraz w strefie przybrzeżnej odpowiadają za import paliw, przesył energii, rozwój odnawialnych źródeł energii i przyszłe wytwarzanie energii jądrowej. Skala tych inwestycji powoduje konieczność zapewnienia im stałej ochrony oraz monitorowania zagrożeń, które mogą dotyczyć zarówno infrastruktury fizycznej, jak i systemów łączności oraz przesyłu danych.

W dokumentach i wypowiedziach dotyczących bezpieczeństwa państwa wskazuje się, że ochrona infrastruktury krytycznej na Bałtyku nabiera szczególnego znaczenia w warunkach napiętej sytuacji międzynarodowej. W związku z tym przygotowywane są rozwiązania organizacyjne mające wzmocnić koordynację działań różnych służb i instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo morskie, energetyczne i teleinformatyczne.

Jednym z projektowanych elementów takiego systemu ma być Centrum Bezpieczeństwa Morskiego. Koncepcja funkcjonowania tej jednostki została przedstawiona podczas Energy Security Congress 2026, który odbył się w styczniu w Warszawie. Plan zakłada stworzenie ośrodka odpowiedzialnego za wymianę informacji, analizę zagrożeń oraz koordynację działań podmiotów zaangażowanych w ochronę infrastruktury zlokalizowanej na Morzu Bałtyckim i w jego bezpośrednim sąsiedztwie.

Długie prace legislacyjne nad stworzeniem CBM

Utworzenie Centrum Bezpieczeństwa Morskiego Straży Granicznej zależy od zmian w przepisach dotyczących zarządzania kryzysowego. Chodzi o nowelizację ustawy oznaczoną jako projekt UC47, przygotowywaną pod nadzorem dyrektora Rządowego Centrum Bezpieczeństwa Zbigniewa Muszyńskiego. Projekt znajduje się na etapie konsultacji rządowych i nie trafił jeszcze do pierwszego czytania w Sejmie. Pierwsza wersja propozycji zmian została opublikowana w Rządowym Centrum Legislacji w lipcu 2024 roku.

Zakłada się, że po przejściu pełnej ścieżki legislacyjnej oraz podpisie prezydenta Karola Nawrockiego nowe przepisy mogłyby wejść w życie w drugim kwartale roku. W takim wariancie, przy sprawnej organizacji po stronie Straży Granicznej, Centrum Bezpieczeństwa Morskiego mogłoby rozpocząć działalność jesienią 2026 roku. Za przygotowanie jednostki odpowiada pełnomocnik Komendanta Głównego Straży Granicznej do spraw jej utworzenia.

Planowane zadania Centrum odnoszą się do kierunków określonych w krajowych i unijnych dokumentach dotyczących bezpieczeństwa morskiego. Wskazywane są tu założenia Strategicznej Koncepcji Bezpieczeństwa Morskiego Rzeczypospolitej Polskiej opracowanej przez Biuro Bezpieczeństwa Narodowego oraz Strategii Unii Europejskiej w zakresie Bezpieczeństwa Morskiego.

Obecnie wymiana informacji o sytuacji na morzu odbywa się za pośrednictwem służb dyżurnych Straży Granicznej, także z wykorzystaniem łączności niejawnej, we współpracy z innymi instytucjami. Nadzór nad sytuacją nawodną na polskich obszarach morskich prowadzony jest przy użyciu Zautomatyzowanego Systemu Radarowego Nadzoru oraz systemów zewnętrznych opartych na Systemie Automatycznej Identyfikacji Statków. Dane z tych źródeł są wykorzystywane do bieżącej oceny ruchu jednostek pływających.

Morski Oddział Straży Granicznej wskazuje, że powołanie nowej jednostki ma związek z incydentami dotyczącymi infrastruktury podmorskiej na Morzu Bałtyckim, obecnością jednostek w rejonach instalacji uznawanych za infrastrukturę krytyczną oraz przypadkami cyberataków. Zwracana jest także uwaga na zakłócenia sygnałów nawigacyjnych i identyfikacyjnych, w tym GPS i AIS, co wpływa na bezpieczeństwo żeglugi i nadzór nad ruchem morskim.

Według założeń nowa struktura ma zapewniać stały monitoring sytuacji na morzu, bieżącą ocenę zagrożeń oraz sprawniejszą wymianę informacji między służbami i instytucjami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo. W planach jest wykorzystanie nowoczesnych narzędzi analitycznych i systemów informatycznych wspierających zarządzanie kryzysowe.

– Koncepcja funkcjonowania CBM skupia działania Centrum na pierwszej fazie przed konfliktem. Główne zadania to monitorowanie obszarów morskich i zbieranie informacji. Dodatkowo analiza tego obrazu, uzupełnianie o kolejne elementy i ocena – tłumaczyła podczas Energy Security Congress 2026 kmdr ppor. Straży Granicznej Grażyna Naudzidło, Zastępca Naczelnika Wydziału Morskiego w Morskim Oddziale Straży Granicznej.

Na Centrum złoży się wiele instytucji

Przedstawiciele instytucji kierowanych do Centrum Bezpieczeństwa Morskiego mają wykonywać zadania wynikające z ich ustawowych kompetencji. W swojej pracy będą korzystać z systemów teleinformatycznych oraz baz danych używanych na co dzień w działaniach związanych z nadzorem i ochroną polskich obszarów morskich. Oznacza to, że CBM nie zastępuje dotychczasowych struktur, lecz tworzy wspólną przestrzeń wymiany informacji i koordynacji działań.

Swoich reprezentantów do Centrum mają wyznaczać, w trybie stacjonarnym lub zdalnym, między innymi Straż Graniczna, Ministerstwo Obrony Narodowej, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa, Urzędy Morskie w Gdyni i Szczecinie, Agencja Wywiadu, Policja, Państwowa Straż Pożarna, Krajowa Administracja Skarbowa, Służba Kontrwywiadu Wojskowego, Służba Wywiadu Wojskowego, urzędy wojewódzkie oraz operatorzy infrastruktury krytycznej. Tak szeroki skład ma umożliwić jednoczesny dostęp do informacji pochodzących z różnych obszarów odpowiedzialności państwa.

Siedzibą Centrum Bezpieczeństwa Morskiego będzie Komenda Morskiego Oddziału Straży Granicznej w Gdańsku. Lokalizacja ta zapewnia bezpośrednią bliskość Morza Bałtyckiego oraz funkcjonujących w regionie instytucji związanych z gospodarką morską i bezpieczeństwem żeglugi. Ma to sprzyjać sprawniejszej wymianie informacji na poziomie krajowym i międzynarodowym oraz umożliwiać szybkie przekazywanie danych w sytuacjach wymagających reakcji służb.

Model funkcjonowania CBM oparto na czterech kolejnych etapach działania. Pierwszy obejmuje obserwację, czyli stałe monitorowanie obszaru morskiego i gromadzenie danych z dostępnych systemów. Drugi etap to ocena, polegająca na analizie sytuacji na morzu, uzupełnianiu informacji dodatkowymi danymi oraz określaniu charakteru zdarzenia. Trzeci poziom stanowi decyzja, czyli przekazanie zgromadzonych materiałów właściwym służbom odpowiedzialnym za podjęcie działań. Ostatni etap to działanie, w ramach którego Centrum na bieżąco dostarcza informacje wspierające czynności prowadzone przez odpowiednie formacje.

CBM ma współpracować z partnerami z państw regionu Morza Bałtyckiego. Jednym z głównych forów tej współpracy będzie Forum Współpracy Służb Granicznych Państw Regionu Morza Bałtyckiego. Centrum będzie mogło również korzystać z rozwiązań oferowanych przez system EUROSUR, rozwijany przez Europejską Agencję Straży Granicznej i Przybrzeżnej Frontex, co ma umożliwić szerszą wymianę informacji dotyczących sytuacji na granicach morskich.

To element działań związanych ze wzmacnianiem ochrony infrastruktury o znaczeniu kluczowym, zlokalizowanej na obszarach morskich Polski, w szczególności na Bałtyku. Regulacje prawne przyjęte na początku roku rozszerzają zakres uprawnień przysługujących Siłom Zbrojnym w sytuacjach nagłych zagrożeń bezpieczeństwa państwa na morzu. Nowe przepisy mają zastosowanie w warunkach, w których konieczna jest szybka reakcja na zdarzenia mogące stanowić realne niebezpieczeństwo dla instalacji, jednostek pływających lub innych obiektów znajdujących się na polskich obszarach morskich.

Na początku stycznia prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę zmieniającą wybrane akty prawne w celu usprawnienia działań wojska w takich sytuacjach. Ustawa odnosi się zarówno do operacji prowadzonych przez Marynarkę Wojenną, jak i do działań realizowanych przez wojskowe statki powietrzne. Nowe rozwiązania prawne określają zasady postępowania w przypadku bezpośredniego zagrożenia, kiedy standardowe procedury mogą okazać się niewystarczające z uwagi na dynamikę zdarzeń.

Zgodnie z przyjętymi regulacjami dowódca jednostki pływającej Marynarki Wojennej lub dowódca wojskowego statku powietrznego może w określonych sytuacjach wydać rozkaz użycia uzbrojenia. Dotyczy to przypadków, w których zachodzi konieczność odparcia bezpośredniego i bezprawnego ataku. Decyzja taka ma być podejmowana w warunkach zagrożenia, gdy zwłoka mogłaby prowadzić do poważnych konsekwencji dla bezpieczeństwa ludzi, sprzętu lub chronionych obiektów.

Nowe przepisy precyzują ramy prawne dla działań podejmowanych na morzu i w przestrzeni powietrznej nad polskimi obszarami morskimi. Ich celem jest umożliwienie szybkiej reakcji w sytuacjach, które wymagają natychmiastowych decyzji operacyjnych, przy jednoczesnym zachowaniu formalnych podstaw do użycia środków przymusu przez wojsko.

Fot. Picasa