HERA, Europejska Agencja ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowotnego, powstała po COVID-19 jako pełnoprawna struktura Komisji Europejskiej. Jej zadaniem jest koordynacja wspólnych zamówień, zarządzanie strategicznymi rezerwami oraz finansowanie innowacyjnych badań, by Europa nigdy więcej nie stanęła w obliczu chaosu z czasów pandemii.

• HERA działa na dwóch poziomach: w czasie pokoju przygotowuje Europę na kryzys, a w czasie zagrożenia koordynuje działania państw członkowskich. Kluczowym dokumentem jest Kompleksowa ocena priorytetów zagrożeń zdrowotnych z stycznia 2026 roku, która identyfikuje patogeny o potencjale pandemicznym, oporność na antybiotyki oraz zagrożenia chemiczne, biologiczne, radiologiczne i nuklearne. W marcu 2026 roku HERA ogłosiła finansowanie projektu rozwoju szczepionki przeciw grypie w formie plastra – rozwiązania bez igieł, z możliwością samodzielnego zastosowania przez pacjenta, co stanowi rewolucję w podawaniu leków.
• Agencja zarządza wspólnymi zamówieniami i strategicznymi rezerwami rescEU. Przykładem jest umowa z duńską firmą Bavarian Nordic na opcję zakupu 8 mln dawek szczepionki przeciw mpox i ospie prawdziwej w ciągu 4 lat. Rezerwy mogą być uruchomione w ciągu 12 godzin od momentu zgłoszenia przez Europejskie Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego. W lutym 2026 roku HERA uruchomiła HERA Invest – fundusz o wartości 100 mln euro dla małych i średnich przedsiębiorstw pracujących nad rozwiązaniami w zakresie zdrowia publicznego, oferujący pożyczki venture pokrywające do 50 proc. kosztów projektu.
• Mimo znaczących postępów, HERA stoi przed poważnymi wyzwaniami. Analiza Centre for European Policy Studies z lutego 2026 roku wskazuje, że mandat zewnętrzny agencji pozostaje niedofinansowany, a jej zaangażowanie w krajach o niskich i średnich dochodach ma charakter projektowy, a nie ukierunkowany na budowanie długoterminowych zdolności. Według WHO regionalne mechanizmy zamówień obejmują obecnie tylko połowę krajów świata, pozostawiając około 100 państw bez dostępu do wspólnych systemów zakupowych. Negocjacje nad kolejnymi wieloletnimi ramami finansowymi na lata 2028-2034 będą kluczowe dla przyszłych możliwości HERA.

Nazwa HERA nie jest przypadkowa. Nawiązuje do greckiej bogini Hery, symbolu opieki i ochrony, a jednocześnie jest akronimem od Health Emergency Preparedness and Response Authority – czyli Agencji ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowotnego. To struktura, która w założeniu ma działać na dwóch poziomach: w czasie pokoju przygotowywać Europę na przyszłe kryzysy, a w momencie zagrożenia koordynować działania wszystkich państw członkowskich.

Jak podsumowała Florika Fink-Hooijer, dyrektor generalna HERA: „Systemy zamówień muszą być wzmacniane w czasie pokoju, aby zapewnić szybszy i bardziej sprawiedliwy dostęp podczas kryzysów”. To przesłanie stało się fundamentem nowej agencji. HERA nie czeka na kryzys – ona go przewiduje, przygotowuje się na niego i buduje mechanizmy, które mają sprawić, że Europa nigdy więcej nie stanie w obliczu chaosu z czasów pandemii.

Od kryzysu do struktury. Lekcje z pandemii COVID-19

Gdy w 2020 roku pandemia paraliżowała Europę, państwa członkowskie działały w pojedynkę. Brakowało wspólnych procedur zakupowych, krajowe magazyny środków ochrony osobistej szybko się wyczerpały, a konkurencja między rządami o dostęp do respiratorów i maseczek osiągnęła poziom, który podważał solidarność unijną. Dopiero po wielu miesiącach udało się uruchomić wspólne zamówienia na szczepionki, ale proces ten ujawnił kluczową słabość: Europa nie miała instytucji, która w czasie pokoju zajmowałaby się przygotowaniem na kryzys.

HERA powstała w 2021 roku jako dyrekcja generalna Komisji Europejskiej – struktura o randze porównywalnej z dyrekcjami ds. zdrowia czy handlu. Jej utworzenie było jednym z kluczowych elementów Europejskiej Unii Zdrowotnej, która miała zapewnić, że żadne państwo członkowskie nie zostanie pozostawione samo sobie w obliczu przyszłych zagrożeń. Dziś, w 2026 roku, HERA jest już w pełni rozwiniętą strukturą, która łączy monitorowanie zagrożeń, finansowanie badań, wspólne zamówienia i zarządzanie strategicznymi rezerwami.

Jak działa HERA? Struktura i kompetencje agencji

HERA działa jako dyrekcja generalna Komisji Europejskiej, z siedzibą w Brukseli. Jej kompetencje obejmują pięć kluczowych obszarów. Monitorowanie zagrożeń – identyfikacja i ocena zagrożeń zdrowotnych, takich jak patogeny epidemiczne, oporność na antybiotyki czy zagrożenia chemiczne, biologiczne, radiologiczne i nuklearne. Badania i rozwój – finansowanie badań nad nowymi medycznymi środkami zaradczymi, w tym szczepionkami, lekami i diagnostyką. Produkcja i zdolności wytwórcze – budowanie rezerw mocy produkcyjnych w Europie, aby uniezależnić się od importu. Wspólne zamówienia – koordynacja zakupów leków, szczepionek i sprzętu dla państw członkowskich. Magazynowanie strategiczne – zarządzanie unijnymi rezerwami w ramach mechanizmu rescEU. Dystrybucja – koordynacja dostaw w czasie kryzysu.

HERA nie działa w próżni. Ściśle współpracuje z Europejską Agencją Leków w zakresie regulacji i nadzoru nad produktami medycznymi, z Europejskim Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób w zakresie nadzoru epidemiologicznego oraz z państwami członkowskimi poprzez porozumienie o wspólnych zamówieniach. To właśnie ta sieć powiązań sprawia, że HERA może działać jako centralny punkt dowodzenia w czasie kryzysu.

3 strategiczne cele HERA. Od przygotowania po niezależność produkcyjną

HERA realizuje trzy główne cele strategiczne. Pierwszym jest przygotowanie na przyszłe kryzysy zdrowotne. Kluczowym dokumentem jest Kompleksowa ocena priorytetów zagrożeń zdrowotnych dla medycznych środków zaradczych, opublikowana w styczniu 2026 roku. Raport ten identyfikuje największe zagrożenia, na które Europa musi być przygotowana: patogeny o potencjale pandemicznym, takie jak nowe wirusy grypy czy koronawirusy, oporność na antybiotyki oraz zagrożenia chemiczne, biologiczne, radiologiczne i nuklearne.

Drugim celem jest zapewnienie dostępu do medycznych środków zaradczych, czyli szczepionek, leków, diagnostyki i środków ochrony osobistej. W lipcu 2025 roku Komisja Europejska przyjęła Strategię dotyczącą medycznych środków zaradczych, która stanowi kompleksowe podejście obejmujące wszystkie etapy – od identyfikacji zagrożeń, przez badania, produkcję, aż po zamówienia i dystrybucję.

Trzecim celem jest wzmocnienie europejskiej niezależności produkcyjnej. Pandemia COVID-19 pokazała, że Europa była w dużej mierze uzależniona od Azji w zakresie substancji czynnych do leków, maseczek i sprzętu ochronnego. HERA działa na rzecz odbudowy zdolności produkcyjnych w Europie, tworzenia rezerw mocy produkcyjnych i wspierania lokalnych producentów poprzez programy finansowania.

HERA Invest. 100 mln euro dla małych firm, które mogą uratować świat

W lutym 2026 roku HERA uruchomiła HERA Invest – fundusz o wartości 100 mln euro przeznaczony dla małych i średnich przedsiębiorstw pracujących nad rozwiązaniami w zakresie zdrowia publicznego. Środki te stanowią uzupełnienie programu InvestEU i są skierowane do firm rozwijających innowacje w obszarach patogenów o potencjale pandemicznym, zwalczania oporności na antybiotyki oraz zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i nuklearnych.

Fundusz udziela pożyczek venture pokrywających do 50 proc. kosztów projektu. Warunkiem uzyskania wsparcia jest posiadanie już zaangażowanych inwestorów profesjonalnych oraz stabilnego modelu biznesowego. To rozwiązanie ma wypełnić lukę w finansowaniu, która – jak podkreślają przedstawiciele Komisji – jest szczególnie dotkliwa dla europejskich firm w sektorze nauk o życiu. Dla małych firm, które często mają przełomowe pomysły, ale brakuje im kapitału na rozwój, to szansa na przetrwanie i skalowanie.

Wspólne zamówienia i strategiczne rezerwy. 8 mln dawek szczepionki w 4 lata

HERA zarządza rescEU – unijnym mechanizmem strategicznych rezerw, który został uruchomiony w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. Rezerwy obejmują m.in. środki na wypadek zagrożeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i nuklearnych.

Przykładem skuteczności tego mechanizmu jest wspólne zamówienie szczepionek przeciw mpox i ospie prawdziwej. Na początku 2026 roku HERA, działając w ramach porozumienia o wspólnych zamówieniach podpisanego w imieniu 20 państw członkowskich, zawarła umowę z duńską firmą Bavarian Nordic na opcję zakupu szczepionek MVA-BN. Porozumienie umożliwia państwom członkowskim nabycie do 8 mln dawek szczepionki w ciągu 4 lat, na uzgodnionych z góry warunkach.

Litwa, która aktywnie uczestniczy w tym mechanizmie, podkreśla, że rezerwy te mogą być uruchomione w ciągu 12 godzin od momentu zgłoszenia przez Europejskie Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego. Jak mówi Raimonda Klimašauskaitė, kierująca projektem rescEU na Litwie: „Udział w projekcie rescEU daje Litwie możliwość nie tylko dostępu do wspólnych europejskich rozwiązań, ale także realnego wkładu we wzmacnianie gotowości innych państw członkowskich”.

Współpraca globalna. HERA i WHO łączą siły

13 stycznia 2026 roku HERA i Światowa Organizacja Zdrowia zorganizowały w Brukseli warsztat poświęcony wspólnym zamówieniom medycznych środków zaradczych. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele regionalnych mechanizmów zakupowych z całego świata, w tym PAHO Regional Revolving Funds z Ameryki Łacińskiej, Africa CDC z Afryki oraz ASEAN Vaccine Security and Self-Reliance initiative z Azji Południowo-Wschodniej.

Florika Fink-Hooijer podkreśliła, że zagrożenia zdrowotne nie znają granic, a systemy zamówień muszą być wzmacniane w czasie pokoju, by zapewnić szybszy i bardziej sprawiedliwy dostęp podczas kryzysów. Tim Nguyen z WHO zwrócił uwagę, że regionalne mechanizmy obejmują obecnie zaledwie połowę krajów świata, pozostawiając około 100 państw bez dostępu do wspólnych systemów zakupowych. To oznacza, że nawet najlepiej przygotowana Europa pozostaje narażona na zagrożenia, które mogą przyjść z regionów pozbawionych systemów wczesnego ostrzegania i dostępu do środków zaradczych.

Finansowanie rozwoju szczepionek. Nowa generacja leków w formie plastra

HERA angażuje się również w finansowanie badań nad nowymi generacjami szczepionek. W marcu 2026 roku ogłoszono, że SK bioscience z Korei Południowej i IDT Biologika z Niemiec zostały wspólnie wybrane przez Europejską Agencję Wykonawczą ds. Zdrowia i Cyfryzacji – działającą w imieniu HERA – do projektu rozwoju szczepionki przeciw grypie sezonowej dla osób starszych oraz szczepionki pandemicznej w formie plastra. Projekt ten jest postrzegany jako strategiczna inicjatywa wzmacniająca europejską gotowość pandemiczną. Szczepionka w formie plastra to rewolucja w podawaniu leków – bez igieł, bez bólu, z możliwością samodzielnego zastosowania przez pacjenta.

Igrzyska Olimpijskie w Mediolanie. Nowatorskie monitorowanie ścieków

W 2026 roku HERA wspiera nadzór nad ściekami w związku z Zimowymi Igrzyskami Olimpijskimi w Mediolanie i Cortinie. To nowatorskie podejście do wczesnego wykrywania zagrożeń epidemicznych – analiza ścieków pozwala na szybkie wykrycie obecności patogenów w populacji, zanim pojawią się objawy u poszczególnych osób. Podczas igrzysk, kiedy miliony ludzi zjeżdżają się do jednego miejsca, ryzyko rozprzestrzeniania się patogenów jest ogromne. Monitorowanie ścieków pozwala na błyskawiczną reakcję i wdrożenie środków zapobiegawczych, zanim dojdzie do wybuchu epidemii.

HERA a inne instytucje. Kto robi co w europejskim systemie zdrowotnym?

HERA jest jedną z wielu instytucji tworzących europejski system bezpieczeństwa zdrowotnego. Każda z nich ma swoją rolę. HERA odpowiada za gotowość, zamówienia, magazynowanie i dystrybucję. Europejska Agencja Leków reguluje i nadzoruje leki i szczepionki. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób prowadzi nadzór epidemiologiczny i ocenę ryzyka. Dyrekcja Generalna ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności odpowiada za politykę zdrowotną i zdrowie publiczne. rescEU to unijne rezerwy strategiczne, którymi zarządza HERA. HaDEA to agencja wykonawcza realizująca projekty HERA.

Jak wyjaśnia analiza opublikowana przez Centre for European Policy Studies w lutym 2026 roku, HERA jest najlepiej umiejscowiona do prowadzenia unijnych wysiłków na rzecz wzmocnienia międzynarodowej współpracy w zakresie badań i rozwoju. Jednocześnie autorzy raportu ostrzegają, że mandat zewnętrzny HERA pozostaje niedofinansowany, a jej zaangażowanie w krajach o niskich i średnich dochodach ma charakter projektowy, a nie ukierunkowany na budowanie długoterminowych zdolności.

Wyzwania. Niedofinansowanie, napięcia i luki w globalnym zasięgu

Mimo znaczących postępów, HERA stoi przed poważnymi wyzwaniami. Analiza CEPS wskazuje, że choć HERA osiągnęła wiele w zakresie bilateralnych partnerstw, jej zdolność do angażowania się w krajach o niskich i średnich dochodach jest ograniczona przez niewystarczające zasoby. W czasie, gdy Stany Zjednoczone wycofują się z wielostronnych zobowiązań zdrowotnych, a główni donatorzy ograniczają finansowanie rozwoju, oczekiwania wobec HERA rosną, ale nie idą za nimi odpowiednie środki.

Równolegle z misją zdrowotną, UE koncentruje się na wzmacnianiu konkurencyjności przemysłowej. Jak ostrzega CEPS, to skupienie na wewnętrznych priorytetach może wypierać globalne zdrowie w czasie, gdy wymaga ono większych inwestycji. Mimo że HERA zapewnia ramy dla wspólnych zamówień, to ostateczna dystrybucja i wykorzystanie środków leżą w gestii państw członkowskich. Różnice w krajowych systemach ochrony zdrowia, zdolnościach magazynowych i procedurach administracyjnych mogą opóźniać reakcję w czasie kryzysu. Według WHO, regionalne mechanizmy zamówień obejmują obecnie tylko połowę krajów świata, pozostawiając około 100 krajów, terytoriów i obszarów bez takiego wsparcia.

Skąd HERA bierze pieniądze? 475 mln euro na badania, 650 mln na dostawy

HERA dysponuje środkami z kilku źródeł. Program EU4Health to główne źródło finansowania działań zdrowotnych UE. W 2023 roku budżet HERA obejmował blisko 475 mln euro na wsparcie badań i rozwoju medycznych środków zaradczych oraz ponad 650 mln euro na zapewnienie dostaw tych środków. HERA Invest to 100 mln euro w ramach InvestEU, uruchomione w lutym 2026 roku. Program Horyzont Europa finansuje badania naukowe, w tym projekty związane z gotowością na zagrożenia zdrowotne. HERA jest finansowana w ramach budżetu UE, a negocjacje nad kolejnymi wieloletnimi ramami finansowymi na lata 2028-2034 będą kluczowe dla jej przyszłych możliwości.

Co dalej? Strategia Gotowości i Globalna Inicjatywa na rzecz Odporności

HERA odgrywa kluczową rolę w realizacji Strategii Gotowości Unii Europejskiej, przyjętej w 2025 roku. Strategia ta zakłada wzmocnienie wspólnych zamówień i rezerw, poprawę odporności łańcuchów dostaw, rozwój partnerstw publiczno-prywatnych oraz zwiększenie efektywności kosztowej systemu.

W 2026 roku UE ogłosiła Globalną Inicjatywę na rzecz Odporności Zdrowotnej, która ma wzmocnić międzynarodowe zaangażowanie Europy w bezpieczeństwo zdrowotne. HERA jest naturalnym wykonawcą tej inicjatywy, choć – jak podkreśla CEPS – będzie to wymagać zwiększenia jej zasobów i strategicznego ukierunkowania. Przyszłość HERA zależy w dużej mierze od decyzji finansowych, które zapadną w trakcie negocjacji nad kolejnymi wieloletnimi ramami finansowymi. Organizacje takie jak CEPS apelują o zapewnienie HERA odpowiednich środków, aby mogła realizować swoje ambitne cele.

Podsumowanie. Czy Europa jest dziś lepiej przygotowana niż w 2020 roku?

HERA – Europejska Agencja ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowotnego – jest odpowiedzią Unii Europejskiej na dramatyczne doświadczenia pandemii COVID-19. Utworzona w 2021 roku, w 2026 działa już jako w pełni rozwinięta struktura, łącząca monitorowanie zagrożeń, finansowanie badań, wspólne zamówienia i zarządzanie strategicznymi rezerwami.

Co warto zapamiętać o HERA? Powstała po COVID-19 – aby żadne państwo członkowskie nie było pozostawione samo sobie w czasie kryzysu zdrowotnego. Działa w czasie pokoju – przygotowując systemy zamówień i magazynowania, by w kryzysie działały sprawnie. Zarządza strategicznymi rezerwami w ramach rescEU, w tym szczepionkami, lekami i środkami ochrony. Finansuje innowacje poprzez HERA Invest i wsparcie badań nad nowymi szczepionkami. Współpracuje globalnie z WHO, regionalnymi mechanizmami zakupowymi i partnerami na całym świecie.

Czy HERA spełni pokładane w niej nadzieje? Odpowiedź na to pytanie zweryfikuje najbliższy kryzys zdrowotny – którego, jak podkreślają eksperci, nie można wykluczyć. Jedno jest pewne: dzięki HERA Europa jest dziś lepiej przygotowana niż w 2020 roku, a współpraca między państwami członkowskimi w zakresie zamówień, magazynowania i dystrybucji kluczowych produktów medycznych osiągnęła poziom, który jeszcze kilka lat temu wydawał się niemożliwy.

Tauron uruchomił 16 farmę wiatrową

Opracowano na podstawie: informacji Komisji Europejskiej dotyczących HERA, wypowiedzi Floriki Fink-Hooijer, dyrektor generalnej HERA, raportu CEPS z lutego 2026 roku, danych o HERA Invest, informacji o wspólnych zamówieniach szczepionek, danych o współpracy HERA z WHO, informacji o monitorowaniu ścieków podczas Igrzysk Olimpijskich oraz materiałów dotyczących Strategii Gotowości Unii Europejskiej.

Fot. Gov.pl