We wtorek w Luksemburgu ministrowie UE otwierają polityczną walkę o budżet na lata 2028–2034 wart około 2 bln euro. Cypr proponuje cięcie projektu Komisji Europejskiej o 33 mld euro, a francuski polityk Jordan Bardella zapowiada wręcz odpalenie swoistej bomby: ograniczenia francuskiej wpłaty do UE o połowę, co oznaczałoby lukę około 70 mld euro w siedmioletnim budżecie.
Dziś w Luksemburgu ministrowie ds. europejskich po raz pierwszy politycznie zmierzą się z propozycją przyszłego budżetu Unii na lata 2028–2034. Na stole nie będzie jeszcze gotowego projektu do zatwierdzenia, ale tak zwany dokument negocjacyjny przygotowany przez cypryjską prezydencję ma pokazać, gdzie przebiega granica możliwego kompromisu. Stawka jest rekordowa – Komisja Europejska zaproponowała budżet wart około 2 bln euro, największy w historii Unii. Ursula von der Leyen określiła go jako „budżet na nową erę”, przekonując, że Europa musi jednocześnie finansować bezpieczeństwo, konkurencyjność, technologie i przemysł.
Problem polega na tym, że państwa członkowskie zgadzają się co do nowych wyzwań, ale nie zgadzają się co do rachunku. Cypr próbuje zmniejszyć propozycję Komisji o około 33 mld euro, czyli o około 2 proc., i znaleźć linię porozumienia między krajami chcącymi większego budżetu a grupą państw domagających się cięć.
Polska między młotem a kowadłem
Dla Polski najważniejsze jest pytanie, czy pieniądze na obronność i nowe technologie zostaną znalezione dodatkowo, czy też zostaną zabrane z funduszy, które przez dwie dekady finansowały rozwój Europy Środkowej. Warszawa obawia się, że większa elastyczność budżetu, którą proponuje Komisja, może oznaczać przesunięcie części pieniędzy z polityki spójności do nowych programów strategicznych. Dlatego Polska próbuje zbudować koalicję państw Europy Środkowej i Południowej, które przekonują: Europa musi być jednocześnie bezpieczna i rozwinięta. Nie można wzmacniać obronności kosztem regionów, które wciąż nadrabiają gospodarczy dystans.
Największą niewiadomą jest jednak przyszły kurs Paryża. Jeśli władzę we Francji przejęłoby Zjednoczenie Narodowe (dawny Front Narodowy), negocjacje mogłyby wejść w zupełnie nową fazę. Europoseł tego ugrupowania i najprawdopodobniej kandydat na prezydenta Francji Jordan Bardella w poniedziałkowym wywiadzie dla Politico zapowiadał budowę nowego układu politycznego w Europie i wskazywał Polskę jako jednego z potencjalnych partnerów. Mówił o planowanej wizycie w Warszawie i spotkaniu z Jarosławem Kaczyńskim, a także – po swojej ewentualnej wygranej w wyborach prezydenckich w 2027 r. – o radykalnym zmniejszeniu wpłat Francji do UE o połowę.
Gdzie szukać oszczędności?
Francja jest jednym z największych płatników do budżetu Unii. W 2024 roku jej wpłata brutto do unijnego budżetu wyniosła około 21,6 mld euro. Gdyby przyszły francuski rząd próbował ograniczyć swoje finansowanie o połowę, oznaczałoby to zmniejszenie wpłaty o około 10–11 mld euro rocznie. W siedmioletniej perspektywie finansowej dawałoby to lukę rzędu 70–80 mld euro. Takiego ubytku nie dałoby się łatwo zastąpić. Albo większą część kosztów musiałyby przejąć Niemcy, Holandia i inne państwa północy, albo Unia musiałaby zmniejszyć skalę wydatków. A wtedy pierwszym celem presji mogłyby stać się fundusze rozwojowe, z których Polska korzysta najbardziej.
Dzisiejsze spotkanie w Luksemburgu nie rozstrzygnie jeszcze przyszłości budżetu. Rozpocznie jednak negocjacje, które pokażą, czy Unia potrafi połączyć dwa cele: bezpieczeństwo i rozwój. Dla Polski kluczowe będzie, czy uda się utrzymać zasadę, że obrona Europy nie może oznaczać rezygnacji z wyrównywania jej gospodarczego i rozwojowego poziomu. Prawdziwa walka o budżet 2028–2034 nie dotyczy tylko tego, kto dostanie pieniądze. Można mieć wrażenie, że dotyczy tego, czy Europa nadal będzie wspólnotą inwestującą w swoich członków, czy stanie się tylko sojuszem państw pilnujących właściwie tylko własnego rachunku.
Źródło: WNP.PL, Fot. Alexandros Michailidis, Thomas Bresson (Creative Commons Attribution 4.0 (CC BY 4.0) / Shutterstock