Gaz‑System ukończył budowę gazociągu Racibórz–Rybnik o długości 38,7 kilometra i średnicy 700 milimetrów. Nowa infrastruktura ma zasilać m.in. Elektrownię Rybnik oraz nowy blok parowo‑gazowy PGE o mocy 883 megawatów, który ma ruszyć na przełomie pierwszego i drugiego kwartału 2027 roku.
Gaz‑System to polski operator systemu przesyłowego gazu ziemnego, w 100 procentach należący do Skarbu Państwa. Spółka odpowiada za przesył gazu, zarządza najważniejszymi gazociągami w Polsce oraz jest właścicielem terminala LNG w Świnoujściu. Nowy blok PGE w Rybniku będzie zużywał około 1 miliarda metrów sześciennych gazu rocznie.
Blok został zamówiony w lutym 2023 roku, a jego zaawansowanie budowy wynosi około 85 procent. Drugi blok gazowy, klasy 600 megawatów (tzw. peaker), został zamówiony w marcu 2026 roku i ma zostać oddany do eksploatacji w 2030 roku.
Gazociąg jako element bezpieczeństwa energetycznego
Odcinek Racibórz–Rybnik jest częścią szerszego programu inwestycyjnego Gaz‑Systemu pod nazwą Coal2Gas, który znajduje się w planie inwestycyjnym spółki na lata 2023‑2025.
Gazociągi z tego programu mają docelowo utworzyć układ przesyłowy zasilający Śląsk i Podbeskidzie w układzie pierścieniowym.
– Takie gazociągi, jak i elementy infrastruktury elektroenergetycznej, służą dzisiaj do przesyłu w każdym kierunku – powiedział Marian Zmarzły, wiceminister energii, podczas środowej konferencji prasowej w Rudach Raciborskich.
Nowa infrastruktura przesyłowa Gaz‑Systemu powstała na terenie województwa śląskiego i opolskiego. Obejmuje nie tylko sam gazociąg, ale również obiekty towarzyszące i linię światłowodową. Do gazociągu Racibórz–Rybnik dochodzi krótkie przyłącze o średnicy 500 milimetrów i długości 4,55 kilometra, które doprowadza paliwo bezpośrednio do Elektrowni Rybnik.
Gaz dla transformacji Śląska
Wiceminister energii Marian Zmarzły podkreślił znaczenie inwestycji dla regionu, który przechodzi transformację energetyczną związaną z odchodzeniem od węgla. Kopalnie węgla kamiennego w Polsce mają zostać zamknięte do 2049 roku, zgodnie z porozumieniem zawartym między rządem a przedstawicielami górnictwa w 2021 roku.
– W tym regionie jesteśmy dotknięci skutkami transformacji energetycznej. Kopalnie węgla kamiennego mają zostać zamknięte do 2049 r. Gaz jest jednym z alternatywnych źródeł, więc ta inwestycja jest istotna dla transformacji elektroenergetycznej regionu. Ale to jest też infrastruktura, która może przyciągnąć w przyszłości kolejnych inwestorów. Tam, gdzie jest szeroka infrastruktura, tam inwestorzy chętnie się pojawiają – powiedział Marian Zmarzły.
Gazociąg Racibórz–Rybnik był projektowany w latach 2021‑2022. Jego wykonawcą została spółka ZRUG, która podpisała umowę z Gaz‑Systemem w marcu 2024 roku. Wcześniej, jesienią 2025 roku, oddano do użytku inny kluczowy odcinek – gazociąg Kędzierzyn‑Koźle–Racibórz. Jego wykonawcą było konsorcjum spółek z grupy Romgos.
Dofinansowanie z programu FENiKS
Obie inwestycje zostały ujęte w projekcie zgłoszonym do programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FENiKS). Całkowita wartość projektu została oszacowana na 559,2 miliona złotych, z czego dofinansowanie z Unii Europejskiej wyniosło 180,5 miliona złotych.
Program FENiKS jest następcą poprzednich programów infrastrukturalnych i środowiskowych, a jego celem jest wspieranie inwestycji w ochronę środowiska, energetykę i infrastrukturę. Dofinansowanie pokrywa część kosztów budowy gazociągów, które mają kluczowe znaczenie dla transformacji energetycznej regionu.
Połączenie Polska–Czechy w przyszłości
Gazociąg Kędzierzyn‑Koźle–Racibórz ma średnicę 1000 milimetrów. Został on połączony w Kędzierzynie‑Koźlu z istniejącą tłocznią Gaz‑Systemu, a w Raciborzu – z nowym gazociągiem relacji Racibórz–Rybnik.
Według planów Gaz‑Systemu, odcinek Kędzierzyn‑Koźle–Racibórz będzie jednym z elementów przyszłego gazociągu łączącego Polskę i Czechy.
Docelowo planowane jest również przedłużenie gazociągu z Raciborza w kierunku Oświęcimia. Połączenie Racibórz–Oświęcim ma mieć łączną długość 116 kilometrów.
Tam gazociąg zostanie połączony z istniejącą linią Oświęcim–Tworzeń. Wiceprezes Gaz‑Systemu Dariusz Bogdan poinformował podczas konferencji, że spółka chce w pierwszej kolejności zrealizować odcinek Rybnik–Oświęcim, a w drugiej – odcinek od Raciborza do granicy czeskiej.
Blok PGE w Rybniku i jego zapotrzebowanie na gaz
PGE, polska państwowa grupa energetyczna, buduje w Rybniku blok parowo‑gazowy o mocy 883 megawatów. Blok ten ma zastąpić wycofywane z eksploatacji jednostki węglowe.
PGE szacuje, że roczne zużycie gazu przez nowy blok wyniesie około 1 miliarda metrów sześciennych. Dla porównania, jest to około 5 procent obecnego rocznego zużycia gazu w Polsce (które w 2025 roku wyniosło około 20 miliardów metrów sześciennych).
Blok został zamówiony w lutym 2023 roku. Według stanu na maj 2026 roku zaawansowanie budowy wynosi około 85 procent. Termin oddania do eksploatacji to przełom pierwszego i drugiego kwartału 2027 roku. Drugi blok gazowy, o mocy około 600 megawatów, został zamówiony w marcu 2026 roku.
Będzie to tzw. peaker, czyli jednostka przeznaczona do uruchamiania w godzinach szczytowego zapotrzebowania na energię. Jego oddanie planowane jest na 2030 rok.
Układ pierścieniowy dla Śląska
Gazociągi realizowane w ramach programu Coal2Gas mają docelowo utworzyć układ pierścieniowy zasilający Śląsk i Podbeskidzie. Układ pierścieniowy oznacza, że gaz będzie mógł płynąć do odbiorców z różnych kierunków, co zwiększa bezpieczeństwo dostaw.
W przypadku awarii jednego odcinka, paliwo może być dostarczone alternatywną trasą.
Nowa infrastruktura nie służy wyłącznie Elektrowni Rybnik. Gazociągi te będą również zasilać inne elektrownie i elektrociepłownie w regionie, a także odbiorców przemysłowych i komunalnych.
Śląsk jest jednym z najbardziej uprzemysłowionych regionów Polski, a transformacja energetyczna wymaga zastąpienia węgla innymi źródłami energii, w tym gazem.
Rola Gaz‑Systemu w transformacji energetycznej
Gaz‑System jako operator systemu przesyłowego odpowiada za transport gazu ziemnego od punktów wejścia (na granicy kraju lub z terminala LNG) do odbiorców końcowych. Spółka zarządza siecią gazociągów o łącznej długości około 11 tysięcy kilometrów. Inwestycje takie jak gazociąg Racibórz–Rybnik są kluczowe dla zapewnienia paliwa dla nowych jednostek wytwórczych, które zastępują stare elektrownie węglowe.
Transformacja energetyczna Polski zakłada stopniowe odchodzenie od węgla na rzecz źródeł niskoemisyjnych, w tym gazu, energii jądrowej i odnawialnych źródeł energii. Gaz jest traktowany jako paliwo przejściowe, które ma zapewnić stabilność systemu elektroenergetycznego w okresie, gdy OZE nie są w stanie pokryć całego zapotrzebowania, a energetyka jądrowa jeszcze nie ruszyła.
Koszty i finansowanie
Całkowita wartość projektu zgłoszonego do programu FENiKS wyniosła 559,2 miliona złotych. Dofinansowanie z Unii Europejskiej pokryło 180,5 miliona złotych, czyli około 32 procent kosztów. Reszta środków pochodzi z budżetu Gaz‑Systemu. Gazociąg Racibórz–Rybnik i gazociąg Kędzierzyn‑Koźle–Racibórz są największymi inwestycjami w ramach tego projektu.
Połączenie z Czechami
Drugim etapem programu Coal2Gas jest budowa połączenia gazowego między Polską a Czechami. Odcinek od Raciborza do granicy czeskiej ma docelowo połączyć polski system przesyłowy z czeskim. Jest to element szerszej polityki integracji europejskiego rynku gazu i dywersyfikacji kierunków dostaw. Połączenie Polska–Czechy jest wpisane na listę projektów zainteresowania wspólnotowego (PCI – Projects of Common Interest) Unii Europejskiej.
Projekty PCI otrzymują priorytetowe traktowanie w procesach wydawania pozwoleń oraz mogą liczyć na dofinansowanie z unijnych programów. Planowane połączenie ma zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne całego regionu Europy Środkowo‑Wschodniej, umożliwiając przepływ gazu w obie strony.