Senat przyjął ustawę wdrażającą CBAM, który zacznie obowiązywać 1 stycznia 2026 r. Mechanizm „cła węglowego” ma chronić polski przemysł – w tym cementowy – przed nierówną konkurencją z krajów spoza UE. Zdaniem Stowarzyszenia Producentów Cementu skuteczność CBAM będzie możliwa tylko przy pełnej szczelności, obejmującej wyrównanie kosztów emisji i spójne procedury weryfikacji dla importerów.

• Benchmarki stosowane w CBAM powinny odzwierciedlać średnią emisyjność przyjętą w UE, zapewniając wyrównanie kosztów emisji między producentami w Unii a importerami spoza niej, w tym dla okresu 2026–2030.
• Definicja klinkieru w benchmarkach CBAM powinna uwzględniać alternatywne spoiwa hydrauliczne zgodnie z zapisami EU ETS.
• Zasady weryfikacji emisji dla produktów spoza UE muszą być równoważne z procedurami EU ETS i MRV, w tym obejmować obowiązkowe coroczne audyty oraz fizyczne wizyty na miejscu produkcji.
• Wartości domyślne dla krajów o najwyższej emisyjności powinny zawierać narzut 30%, aby ograniczyć możliwe przekłamania w deklarowanej emisyjności produktów.
• Pełna implementacja CBAM we wszystkich państwach UE jest konieczna, aby faktycznie wyrównać warunki konkurencji i chronić miejsca pracy w sektorach cementowym, stalowym i nawozowym.

Senat przyjął projekt ustawy wdrażającej mechanizm CBAM, który czeka już tylko na podpis Prezydenta. „Cło węglowe” wejdzie w życie 1 stycznia 2026 r., a jego głównym celem jest wzmocnienie konkurencyjności i ochrona krajowego przemysłu, w tym sektora cementowego. Dla branży kluczowe znaczenie ma zapewnienie pełnej szczelności tego mechanizmu, tak aby import z państw spoza Unii Europejskiej nie zakłócał równych warunków konkurencji.

Jak podkreśla Stowarzyszenie Producentów Cementu w wystąpieniu Wiceministra Klimatu i Środowiska, wdrożenie CBAM w Polsce to dopiero pierwszy krok.

– Można powiedzieć, że widzimy pierwszą jaskółkę wejścia w życie CBAM. To mechanizm, który ma chronić przemysł i wzmocnić jego konkurencyjność wobec importu m.in. cementu spoza Unii Europejskiej. Przyjęty projekt ustawy wprowadza CBAM do porządku prawnego poprzez odpowiednie definicje czy podział kompetencji. Kluczowe znaczenie dla szczelności nowego mechanizmu będą miały dalsze kroki, stąd nasze wystąpienie – mówi Przewodniczący SPC, Krzysztof Kieres.

Eksperci zwracają uwagę, że skuteczność CBAM nie będzie pełna, dopóki mechanizm nie zostanie wdrożony we wszystkich państwach UE. Pełna implementacja pozwoli wyrównać warunki konkurencji między producentami z Polski a dostawcami spoza Unii, a także zapewni realną ochronę dla przemysłu cementowego, stalowego czy nawozowego.

Coraz poważniejszy problem

Problem rosnącego importu cementu staje się coraz poważniejszy. Szczególnie dotyczy to dostaw z Ukrainy, Algierii, Egiptu czy Turcji, a pojawiają się nawet oferty z Iranu. Skutkiem jest spadek produkcji krajowych zakładów.

– Lawinowo rośnie import cementu do Polski, szczególnie z krajów spoza UE – Ukrainy, Algierii, Egiptu czy Turcji, a na rynku pojawiają się nawet oferty z Iranu. Szacujemy, że w tym roku może to być nawet 1,8 mln ton cementu. W efekcie spada produkcja polskich zakładów, co potwierdza obniżka prognoz na 2025 r. – z 18,6 do nawet 17,2 mln ton, co byłoby najniższym wynikiem od 7 lat. Dlatego konieczne są wszelkie inicjatywy i działania, które pozwolą utrzymać miejsca pracy w polskich zakładach – dodał przewodniczący Krajowego Sekretariatu Budownictwa i Przemysłu Drzewnego NSZZ „Solidarność”, Adam Golec.

Wprowadzenie mechanizmu CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to jedno z najważniejszych narzędzi Unii Europejskiej w walce z tzw. „ucieczką emisji”, czyli przenoszeniem produkcji do krajów, w których obowiązki klimatyczne są mniejsze lub nie występują wcale. Dla europejskich producentów, takich jak cementownie w Polsce, jest to kwestia bezpośrednio wpływająca na konkurencyjność. W państwach poza UE firmy nie ponoszą kosztów uprawnień do emisji CO2, co stawia producentów unijnych w nierównej sytuacji. Mechanizm CBAM ma wyrównać te różnice, zapewniając, że importowane produkty będą obciążone kosztami emisji na poziomie zbliżonym do obowiązującego w Unii.

Jest kilka kluczowych warunków

Aby mechanizm działał skutecznie i był odporny na nadużycia, konieczne jest spełnienie czterech kluczowych warunków. Po pierwsze, benchmarki stosowane do rozliczania emisji powinny odzwierciedlać rzeczywiste wartości obowiązujące w UE na lata 2026–2030 i zapewniać równowagę kosztową między producentami unijnymi a importerami spoza Wspólnoty. Obecnie Komisja Europejska pracuje nad aktualizacją benchmarków, uwzględniając postulaty poszczególnych sektorów.

Po drugie, benchmarki w ramach CBAM muszą być zgodne z definicją klinkieru stosowaną w EU ETS, która uwzględnia alternatywne spoiwa hydrauliczne. To pozwala na właściwe odwzorowanie emisyjności produktów i uniknięcie nieścisłości przy ustalaniu kosztów dla importu.

Kolejnym warunkiem jest zapewnienie spójnych zasad weryfikacji emisji w krajach spoza UE. Procedury powinny być równoważne z tymi obowiązującymi w ramach EU ETS i MRV, w tym obejmować coroczne audyty oraz fizyczne wizyty na miejscu produkcji. Dotychczasowe propozycje wymogów pozostawiały wątpliwości co do częstotliwości wizyt, dlatego kluczowe jest doprecyzowanie, że audyty muszą odbywać się co roku, z zachowaniem równoważności względem rozporządzenia wykonawczego Komisji 2018/2067.

Ostatni warunek dotyczy wyznaczania wartości domyślnych emisji dla 10 krajów o najwyższej emisyjności eksportu do UE. Należy zastosować narzut w wysokości 30%, aby ograniczyć ryzyko zaniżania deklarowanej emisyjności produktów i zapewnić rzetelne odwzorowanie kosztów środowiskowych importu.

Spełnienie tych warunków jest niezbędne, aby CBAM mógł funkcjonować jako skuteczne narzędzie ochrony klimatu i jednocześnie zapewnić sprawiedliwą konkurencję dla producentów w Unii Europejskiej. Mechanizm ma nie tylko ograniczać emisje, ale także przeciwdziałać przenoszeniu produkcji poza UE w poszukiwaniu niższych kosztów środowiskowych.

Źródło: Stowarzyszenie Producentów Cementu