Choć Katowice obecnie nie notują przekroczeń normy dla dwutlenku azotu, Komisja Europejska zobowiązała miasto do przygotowania Strefy Czystego Transportu. Decyzja opiera się na danych historycznych z 2024 roku oraz wcześniejszej lokalizacji stacji pomiarowej, co wymusza na mieście podjęcie formalnych działań naprawczych.
- Komisja Europejska skierowała do Polski decyzję naprawczą w związku z przekroczeniami NO₂ w 2024 r. w Aglomeracji Górnośląskiej i Krakowskiej, obejmując obowiązkiem działań także Katowice.
- Choć obecna stacja GIOŚ przy ul. Dudy-Gracza nie potwierdza przekroczeń, KE opiera swoje zobowiązania na historycznym pomiarze prowadzonym przy autostradzie A4, uznanym za punkt referencyjny dla strefy.
- Miasto musi przygotować projekt Strefy Czystego Transportu jako element planu ochrony powietrza zatwierdzonego na poziomie unijnym i krajowym.
- Katowice podkreślają, że od lat inwestują w poprawę jakości powietrza, m.in. poprzez modernizację transportu publicznego, rozwój elektromobilności, przebudowę infrastruktury oraz spadek stężeń PM10 o ponad 50% od 2010 roku.
- Rozpoczęto prace analityczne nad wariantami SCT, które mają minimalizować niedogodności dla mieszkańców, być zgodne z prawem i odzwierciedlać rzeczywiste dane pomiarowe.
Komisja Europejska przekazała informację o wydaniu decyzji wobec Polski związanej z przekroczeniami dwutlenku azotu NO2, jakie odnotowano w 2024 roku w dwóch strefach jakości powietrza. Chodzi o Aglomerację Krakowską oraz Aglomerację Górnośląską. To właśnie dane z tych obszarów stały się podstawą do uruchomienia działań egzekucyjnych w ramach unijnych procedur dotyczących ochrony powietrza.
Na terenie Katowic funkcjonuje jedna z komunikacyjnych stacji monitorujących GIOŚ. Do marca 2025 roku znajdowała się przy autostradzie A4, na Alei Górnośląskiej. Jest to trasa o bardzo dużym natężeniu ruchu, zarządzana przez GDDKiA, należąca do najbardziej obciążonych odcinków w Polsce. Dane pomiarowe z tego miejsca od lat stanowią jeden z najwyższych punktów emisji związanych z transportem. Jednocześnie warto zaznaczyć, że lokalizacja przy autostradzie nie odzwierciedla jakości powietrza w typowych warunkach miejskich, co ma znaczenie dla oceny zasadności Strefy Czystego Transportu.
Do Urzędu Miejskiego w Katowicach trafiło pismo interpretowane jako potwierdzenie, że miejsce prowadzenia pomiarów nie zostało usunięte z ogólnopolskiego systemu odnoszącego się do Stref Czystego Transportu. Wskazano także, że uruchomienie strefy pozostaje kluczowym działaniem w kontekście realizacji zobowiązań wynikających z Krajowego Planu Odbudowy oraz obowiązków nałożonych na państwo członkowskie. W konsekwencji miasto zostało zobligowane do rozpoczęcia procedur formalnych związanych z wyznaczeniem obszaru strefy. Projekt uchwały ma trafić pod głosowanie na sesji Rady Miasta.
Warto podkreślić, że aktualne dane nie wskazują na przekroczenie dopuszczalnych poziomów NO2 w Katowicach. Mimo to decyzja Komisji opiera się na wynikach z 2024 roku oraz na konieczności podjęcia dodatkowych działań naprawczych. Strefy Czystego Transportu zostały ujęte w krajowych dokumentach jako obowiązkowy element planów ochrony powietrza w aglomeracjach, które odnotowały przekroczenia. Komisja Europejska zaakceptowała ten katalog działań jako właściwy sposób ograniczania emisji po otrzymaniu polskiego planu naprawczego.
Miasto, działając jako jednostka samorządu działająca w ramach przepisów krajowych oraz unijnych, ma obowiązek realizować działania wskazane w dokumentach wyższego rzędu. Jednocześnie zapewnia, że wszystkie planowane kroki będą podejmowane z uwzględnieniem interesów mieszkańców, troski o stan powietrza oraz potrzeb wynikających z codziennego funkcjonowania miasta.
Katowice: udostępniamy czyste powietrze
Katowice od wielu lat konsekwentnie rozwijają działania, których celem jest poprawa jakości powietrza oraz zmniejszenie emisji związanych z transportem i ogrzewaniem budynków. Miasto prowadzi liczne inwestycje dotyczące wymiany źródeł ciepła, modernizacji komunikacji zbiorowej, rozbudowy infrastruktury rowerowej i sieci tramwajowej, a także wdrażania nowoczesnych systemów zarządzania ruchem. Przeniesienie stacji pomiarowej i publikowane wyniki potwierdzają, że szeroki zakres działań zaczyna przekładać się na realne zmiany zauważalne w przestrzeni miejskiej.
Pierwszym istotnym elementem jest rozwój strefy płatnego parkowania. Obecnie trwają badania parkingowe prowadzone za pośrednictwem platformy GZM, które umożliwiają obserwację sposobu korzystania ze strefy i pozwalają na bieżące dostosowywanie stawek. Tego typu rozwiązania ograniczają liczbę pojazdów wjeżdżających do centrum, zwiększają rotację miejsc postojowych i zachęcają mieszkańców do wyboru innych form mobilności: komunikacji publicznej, rowerów, hulajnóg czy parkingów przesiadkowych. Dzięki temu ruch w centrum staje się bardziej uporządkowany i mniej obciążający dla środowiska.
Kolejnym filarem jest modernizacja taboru autobusowego. W 2025 roku PKM Katowice realizuje dostawę trzydziestu nowych autobusów elektrycznych o wartości prawie 117 milionów złotych. Pojazdy sukcesywnie trafiają do floty, co zwiększy liczbę elektrobusów do pięćdziesięciu ośmiu. Oprócz nich w mieście kursują autobusy hybrydowe, gazowe oraz modele spalinowe spełniające normę Euro 6. Taka struktura taboru ogranicza emisję spalin i jednocześnie poprawia komfort pasażerów.
W centrum miasta powstaje nowe rozwiązanie przesiadkowe „Św. Jana”. W sierpniu 2025 roku Katowice otrzymały ponad pięć milionów złotych dofinansowania na jego realizację. Inwestycja łączy transport kolejowy, tramwajowy, autobusowy i rowerowy, co docelowo ma stworzyć jeden z kluczowych punktów komunikacyjnych w śródmieściu. Projekt zaplanowany do zakończenia w 2029 roku ma ułatwić mieszkańcom szybkie zmiany środków transportu i zwiększyć atrakcyjność komunikacji zbiorowej.
Ważnym przedsięwzięciem pozostaje również „Tramwaj na Południe”, czyli rozbudowa sieci tramwajowej w kierunku dzielnic południowych. Projekt ma zwiększyć dostęp do transportu szynowego w rejonach o rosnącej liczbie mieszkańców, zmniejszając jednocześnie potrzebę korzystania z samochodów.
Elektromobilność także odgrywa kluczową rolę. Katowice były pierwszym miastem w Polsce, które zapewniło infrastrukturę spełniającą wymogi co najmniej stu punktów ładowania. Obecnie działa ich ponad dwieście, a współpraca z Tauron Nowe Technologie pozwala na dalszą modernizację sieci oraz oferowanie coraz bardziej stabilnej mocy ładowania. Dzięki temu zarówno mieszkańcy, jak i przedsiębiorcy mogą łatwiej podejmować decyzje o wyborze pojazdów elektrycznych.
Znaczącą inwestycją jest przebudowa linii kolejowej E65. Modernizacja obejmuje rozbudowę torów do czterech, budowę nowych przystanków oraz unowocześnienie systemów sterowania ruchem. Nowe przystanki Katowicki Uniwersytet oraz Katowicka Akademia zlokalizowane w pobliżu stacji GIOŚ, będą funkcjonować również jako ważne punkty przesiadkowe. Dzięki tej modernizacji poprawi się mobilność w aglomeracji, a część ruchu samochodowego zostanie przeniesiona na kolej.
Działania miasta przynoszą wymierne efekty, co potwierdzają dane dotyczące stężeń PM10. Miesięczna średnia wartość w 2024 roku wyniosła 25,1 μg/m3, w porównaniu do 24,3 w 2023 r., 28,5 w 2022 r., 31 w 2021 r., 29 w 2020 r., 32,2 w 2019 r., 40 w 2018 r. i 41 w 2017 r. Dla kontrastu w 2010 roku średnioroczny poziom PM10 osiągał aż 52 μg/m3. Oznacza to, że w ciągu czternastu lat ilość pyłu zawieszonego w powietrzu zmniejszyła się o ponad połowę.
Analiza jakości powietrza opiera się na pomiarach prowadzonych zgodnie z normami unijnymi, a udostępniane dane są opracowywane tak, aby mieszkańcy mogli je w pełni rozumieć i śledzić zmiany dotyczące stanu środowiska w mieście.
