Wysoka akceptacja to za mało. Raport Kaucja.pl pokazuje, że o sukcesie systemu kaucyjnego w 2026 roku zdecydują wygoda, młodzi użytkownicy i automatyczne nawyki.
- O realnym uczestnictwie w systemie kaucyjnym zdecyduje wygoda: bliskość punktu, krótki czas zwrotu i jasne zasady.
- Aż 27% Polaków to użytkownicy „warunkowi”, których zniechęcają kolejki, dystans i niejasna komunikacja.
- Gen Z i młodzi millenialsi mogą stać się główną siłą napędową systemu, jeśli otrzymają proste i intuicyjne rozwiązania.
- Młodzi deklarują poparcie dla systemu, ale częściej mylą jego zasady, co wymaga lepszej edukacji w punktach zwrotu.
- W 2026 roku zwyciężą te rozwiązania, które zamienią zwrot opakowań w automatyczny, codzienny nawyk, a nie świadomy obowiązek.
Wraz z rozpoczęciem funkcjonowania systemu kaucyjnego w Polsce pojawiają się dane dotyczące gotowości konsumentów do korzystania z tego rozwiązania. Opublikowany „Indeks Gotowości Kaucja.pl 2025” zawiera informacje o deklaracjach i uwarunkowaniach uczestnictwa w systemie. Z raportu wynika, że wysoki poziom deklarowanej akceptacji nie musi bezpośrednio przekładać się na faktyczne korzystanie z punktów zwrotu opakowań.
Zgodnie z danymi zawartymi w raporcie, 27 proc. badanych stanowi grupa określona jako „warunkowi”. Są to osoby deklarujące chęć korzystania z systemu kaucyjnego, pod warunkiem spełnienia określonych kryteriów organizacyjnych. Wśród nich wskazywane są przede wszystkim bliskość punktu zwrotu oraz krótki czas obsługi. Raport wskazuje, że to właśnie ta grupa może mieć istotny wpływ na poziom uczestnictwa w 2026 roku.
Badanie pokazuje również, że czynniki operacyjne, takie jak brak łatwo dostępnego punktu zwrotu, kolejki lub niejasne zasady przyjmowania opakowań, są wskazywane częściej jako zniechęcające niż sama wysokość kaucji. W raporcie podano, że w sytuacji, gdy punkt zwrotu znajduje się po drodze, obsługa trwa krótko, a zasady zwrotu są jasno komunikowane, poziom uczestnictwa może wzrosnąć. W przeciwnym przypadku deklarowana gotowość na poziomie 84 proc. może nie przełożyć się na realne działania.
Autorzy raportu zwracają uwagę na trzy obszary, które będą istotne dla dalszego funkcjonowania systemu: wygodę procesu zwrotu, udział młodszych użytkowników oraz utrwalenie zwrotu opakowań jako regularnej czynności.
– Patrząc na dane i doświadczenia pierwszych miesięcy, widzimy bardzo wyraźnie, że sukces systemu będzie zależał od trzech elementów: po pierwsze od wygody – tego, czy zwrot opakowania jest po prostu łatwy. Po drugie od młodych pokoleń, które mogą stać się naturalnymi ambasadorami zmiany. I po trzecie od tego, czy uda nam się zbudować nowy nawyk, tak samo oczywisty jak segregacja śmieci – powiedział Piotr Okurowski, prezes Kaucja.pl.
Młodzi przejmą stery
W raporcie wskazano, że osoby w wieku 18–24 lata deklarują najniższy poziom wiedzy na temat zasad funkcjonowania systemu kaucyjnego. Jednocześnie ta sama grupa wiekowa została opisana jako istotna z punktu widzenia przyszłego funkcjonowania systemu, zwłaszcza w perspektywie roku 2026. Autorzy raportu zwracają uwagę, że młodsi respondenci częściej niż starsi deklarują potrzebę istnienia systemu, mimo że częściej popełniają błędy przy opisie jego zasad operacyjnych.
Z danych zawartych w raporcie wynika, że osoby młode częściej korzystają z jednorazowych opakowań, w tym opakowań używanych przy zakupach na wynos oraz w codziennych, szybkich formach konsumpcji. Ten sposób korzystania z produktów powoduje, że właśnie ta grupa będzie miała częsty kontakt z mechanizmami zwrotu opakowań objętych kaucją. Jednocześnie raport wskazuje, że młodzi respondenci są bardziej skłonni do deklarowania poparcia dla rozwiązań środowiskowych, nawet jeśli ich wiedza na temat szczegółowych zasad działania systemu pozostaje ograniczona.
W opracowaniu podkreślono również, że w przypadku tej grupy wiekowej kluczowe znaczenie będą miały rozwiązania upraszczające korzystanie z systemu. Wskazano na potrzebę czytelnych instrukcji, łatwo dostępnych punktów zwrotu oraz rozwiązań technicznych, które ograniczają konieczność samodzielnego zapoznawania się z procedurami. Raport zaznacza, że im bardziej automatyczny i intuicyjny będzie system, tym częściej młodzi użytkownicy będą z niego korzystać w codziennych sytuacjach.
Autorzy raportu zwracają uwagę, że odpowiednie dostosowanie systemu do potrzeb tej grupy może przełożyć się na jego powszechne użycie po uruchomieniu pełnego modelu kaucyjnego. Wskazano, że osoby młode, ze względu na częstotliwość kontaktu z opakowaniami objętymi kaucją, mogą odegrać istotną rolę w praktycznym funkcjonowaniu systemu, pod warunkiem że jego obsługa będzie możliwie prosta i jednoznaczna.
Na rynku zwyciężą ci, którzy nauczą nas nowego nawyku
System kaucyjny ma działać skutecznie nie dzięki deklaracjom użytkowników, ale poprzez powtarzalne zachowania wykonywane bez dodatkowego namysłu. W tekście wskazano, że kluczowe znaczenie ma wykształcenie nawyku, w którym zwrot opakowań staje się codzienną czynnością wykonywaną przy okazji standardowych zakupów, podobnie jak segregowanie odpadów do odpowiednich pojemników, które z czasem stało się powszechną praktyką.
Rok 2026 został wskazany jako okres, w którym szczególne znaczenie będzie miało to, czy użytkownicy zaczną zwracać opakowania w sposób automatyczny. Zwrócono uwagę, że raport, na który powołuje się autor tekstu źródłowego, identyfikuje cztery elementy sprzyjające utrwaleniu takiego zachowania. Są to: powtarzalność czynności wykonywanej przy okazji innych działań, jasne i jednoznaczne zasady funkcjonowania systemu, brak odczucia przymusu oraz szybki zwrot kaucji po oddaniu opakowania.
Podkreślono, że dopóki wszystkie te elementy nie zostaną połączone w jednym miejscu, czyli w sklepie, korzystanie z systemu będzie wymagało świadomego wysiłku. Wskazano również, że konieczność podejmowania dodatkowych działań może prowadzić do ograniczenia udziału użytkowników w systemie. Z kolei jednoczesne działanie infrastruktury, oznakowania oraz bieżącej informacji i edukacji może sprzyjać temu, że zwrot opakowań stanie się rutynową czynnością, wykonywaną bez poczucia obowiązku.
Źródło: Kaucja.pl
