Ren jest jednym z najrzadszych metali na Ziemi – jego światowe zasoby to zaledwie 17 tys. ton. Trafia do silników odrzutowych, rakiet i myśliwców późnej generacji. KGHM od lat jest jednym z największych producentów w Europie, odzyskując go jako produkt uboczny z hutniczych ścieków. Ceny renu wzrosły pięciokrotnie od 2020 roku, a militarne napięcia na świecie windują je jeszcze wyżej.
- Ren jest jednym z najrzadszych metali na Ziemi – światowe zasoby szacuje się na nie więcej niż 17 tysięcy ton, a roczna produkcja to zaledwie 50-60 ton (dla porównania: miedzi – 23 mln ton). KGHM odzyskuje go ze ścieków hutniczych – w tonie rudy znajduje się kilka części grama, ale przy wydobyciu 30 mln ton rocznie daje to około 10 ton czystego metalu. W Europie KGHM Metraco jest jedynym producentem ze źródeł pierwotnych.
- Przemysł lotniczo-kosmiczny i obronny zużywa około 80 proc. rocznych dostaw renu. Jest kluczowym składnikiem silników odrzutowych i rakietowych – samoloty późnej generacji wymagają do 6 proc. renu w stopach, co pozwala im pracować w wyższych temperaturach. Rosnące napięcia militarne i chiński import (26 ton z Chile w 2023 roku) windują ceny: z 1200 USD/kg w 2020 do 6500 USD/kg obecnie. Za jeden gram płaci się 50 USD.
- Trzy kraje odpowiadają za 80 proc. światowej produkcji renu: Chile (29 ton rocznie), USA (9,1 tony) i Polska (10 ton). Zagrożeniem dla pozycji KGHM jest niemiecki Aurubis, który uruchomił zakład recyklingu w USA – po jego pełnym uruchomieniu polska produkcja może spaść na trzecie miejsce. Ren ma temperaturę topnienia 3186°C (żelazo – 1538°C) i gęstość 21,03 g/cm³, co czyni go jednym z najcięższych i najbardziej wytrzymałych metali.
Miedź jest podstawowym produktem górniczo – hutniczego koncernu KGHM w Lubinie. Jej znaczenie na światowym rynku odnotowywane jest w pierwszej dziesiątce najwiekszych jej producentów. Drugim najbardziej dochodowym produktem tej firmy jest srebro.. Trzecim pod względem globalnego znaczenia jest piewiastek ren, który od około 20 lat pozyskiwany jest ze ścieków hutniczych. Przez wiele lat byłato druga produkcja tego metaluna swiecie.
W pierwszych dniach kwietnia tego roku amerykański portal gospodarczy The Daily Reckoning informuje o strukturalnym deficycie tego pierwiastka, który w skorupie ziemskiej występuje jeszcze rzadziej niż złoto. Portal ten pisze, że jest go tak mało na świecie, że jest on prawie fikcyjny, a jednocześnie stanowi idealny materiał używany w inżynierii, produktach science fiction i w eksperymentach myślowych, mający na celu przedstawienie substancji, której nie da się uzyskać, która jest niezwykle rzadka lub zbyt droga. Jego popularyzację na rynku USA w 2009 roku dokonał film Avatar, który okazał się artystycznym i kasowym hitem zdobywając 9 nominacji i trzy nagrody Oscara, a pod względem kasowy dziesięciokrotnie przebił nakłady na jego produkcję.
Zastosowanie renu
Obecnie przemysł lotniczo-kosmiczny i obronny zużywa około 80% rocznych dostaw tego metalu. Jest on kluczowym elementem silników odrzutowych i silników rakietowych. Znajduje się on jednak również w konstrukcjach myśliwców późnej generacji. Samoloty te wymagają do 6% renuw stopach. Dzięki temu mogą pracować w znacznie wyższych temperaturach niż tradycyjne metale. Wraz z rozwojem kosmicznych i lotniczych technologii pierwiastek ten staje się jednym z najbardziej poszukiwanych surowców na świecie.
Obecnie świat wydobywa około 50–60 ton renu rocznie. Dla porównania, wydobycie miedzi wynosi 23 miliony ton rocznie. Jeszcze do niedawna KGHM był jego drugim producentem. Od lat niezagrożone pierwsze miejsce zajmuje Chile z produkcją 29 ton, na drugim miejscu jeszcze rok temu była Polska – 10 ton, a na trzecim USA- 9,1, tony, czwarte miejsce zajmowały Niemcy – 6,9 tony.
Zasoby
Ren jest jednym z najrzadszych metali. Jego światowe zasoby szacuje się na nie więcej niż 17 tysięcy ton. Trzy kraje – Chile, USA i Polska – łącznie odpowiadają średnio za 80% światowej produkcji. W Europie jedynym producentem ze źródeł pierwotnych jest KGHM Metraco S.A. które od ponad 20 lat zajmuje się jego produkcją W tonie rudy znajduje się kilka części grama tego pierwiastka. Prawie tyle co nic, ale mimo wszystko można go odzyskać i sprzedać.
Jednakże przy wydobyciu w granicach 30 milionów ton rudy rocznie wynosi to około 10 ton metaliczego renu odzyskiwanego rocznie w KGHM.Wydobycie samego renu byłoby nieopłacalne, ale chodzi też o to, aby podczas eksploatacji wykorzystywać też pozostałe pierwiastki, tak by eksploatacja była jak najbardziej ekonomiczna i efektywna.
Lotnicze znaczenie renu
Kryzys w dostępie do tego pierwiastka spowodował mobilizacje jego wydobycia na całym swiecie. Według najnowszych informacji w zwiazku z militarnym zapotrzebowaniem na ten metal Stany Zjednoczone nieznacznie nas wyprzedziły. W skorupie ziemskiej ren występuje jeszcze rzadziej niż złoto. W stanie czystym jest on bardzo twardym, błyszczącym metalem, podobnym do platyny, i może powstać jedynie w wyniku rozżarzania do czerwoności. Jego temperatura topnienia, 3186°C, należy do najwyższych wśród wszystkich metali. Jego temperatura wrzenia wynosi 5596°C, a gęstość 21,03 g/cm³. Ze względu na te wyjątkowe właściwości stał się niezbędnym w wielu kluczowych gałęziach przemysłu, takich jak lotnictwo.
Jak łatwo zauważyć najważniejszymi producentami są kraje przodujące w wydobyciu miedzi, w której ren stanowi minimalne domieszki. Jednym z powodów ograniczeń jego podaży jest gwałtowny wzrost chińskiego importu w latach 2023-24. Tylko w 2023 roku Chiny sprowadziły z Chile ponad 26 ton renu, według szacunków branży – prawie połowę światowej rocznej produkcji, wynoszącej około 70 ton, wliczając złom i recykling. Wzrost importu zbiega się z przyspieszeniem rozwoju chińskiej technologii silników lotniczych, ponieważ kraj ten dąży do uniezależnienia się od zagranicznych dostawców, zarówno w przypadku samolotów cywilnych, jak i wojskowych.
Wielokrotny wzrost ceny
Rosnące zapotrzebowanie na ten metal winduje jego ceny. Jeszcze w 2020 roku wynosiły one około 1200 USD za kilogram. Obecnie wzrosły one ponad pięciokrotnie do około 6500 USD za kilogram. Z tym, że im mniejszy zakup,tym jego cena jest wyższa i dla jednego grama tego metalu wynosi ona 50 USD, co w przeliczeniu na tonę wynosi 50 milionów USD! Narastające napięcie militarne na świecie powoduje, że jego cena we wszystkich kategoriach stale idzie w górę.
Niemiecki konkurent
Hamburska firma Aurubis to największy dostawca miedzi w Europie, który, produkuje około1,1 miliona ton katod miedzianych rocznie, czyli prawie dwukrotnie więcej aniżeli krajowa produkcja KGHM. Dzieje się tak,choć nie posiada on własnych kopalń rud miedzi. Natomiast skupuje jej koncentraty, wyręczając w ten sposób europejskie przedsiębiorstwa górnicze z kosztownych i zagrażających środowisku inwestycji hutniczych w tych krajach. Firma posiada również nowy zakład recyklingu w USA , który po pełnym uruchomieniu będzie w stanie produkować do 70 000 ton wysokiej jakości miedzi blister. Uzyskany przez Aurubis dodatkowy ren w USA powoduje, że nasza jego produkcja klasyfikuje się na pewnym trzecim miejscu na świecie.
Całkowita produkcja niemieckiej firmy obejmuje zarówno mie pierwotną, jak i znaczną ilość miedzi pochodzącej z recyklingu. Firma Aurubis przetwarza koncentraty metali na produkty podstawowe dla przemysłu przetwórczego. Przetwarzane są również złoto, srebro, ołów, cyna i cynk, a także metale uboczne: tellur, selen i metale z grupy platynowców. Aurubis zajmuje się również recyklingiem metali, które występują w szczególności w odpadach przemysłowych oraz urządzeniach elektrycznych i elektronicznych.
Miedź odgrywa tu największą rolę jako złom. Firma sprzedaje wyroby metalowe (zwłaszcza miedziane), kwas siarkowy oraz produkty uboczne z procesów produkcyjnych. Najważniejszymi produktami są walcówka z ciągłego odlewania i pochodzące z tej technologii produkty w różnych formatach. Tego roku firma ta obchodzić będzie 160 lat istnienia. Zatrudnia około 7 tysięcy pracowników, z rocznymi przychodami na poziomie 11 miliardów euro.
Fot. KGHM