Projekt prezydenckiej ustawy zakładający karanie sędziów za odmowę zasiadania w wyznaczonym składzie stanowi poważne zagrożenie dla niezawisłości sądownictwa – wynika z opinii Komisji Weneckiej opublikowanej w środę. Organ doradczy Rady Europy uznał, że proponowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako sposób na wyjście z obecnego kryzysu w polskim wymiarze sprawiedliwości.
Opinia została przygotowana wspólnie z Dyrekcją Generalną ds. Praw Człowieka i Praworządności (DGI) Rady Europy i przyjęta podczas sesji plenarnej w Wenecji, w której uczestniczyli także przedstawiciele Kancelarii Prezydenta, Sejmu oraz Ministerstwa Sprawiedliwości. Komisja wyraziła zaniepokojenie, że impas między spolaryzowanymi siłami politycznymi prowadzi do sytuacji, w której dostęp do wymiaru sprawiedliwości nie jest zagwarantowany.
Projekt ustawy autorstwa prezydenta Karola Nawrockiego trafił do Komisji Weneckiej po tym, jak w lutym marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty skierował go do zaopiniowania. – Pierwsze oceny sejmowych prawników wskazują, że prezydencki projekt narusza niezawisłość sędziowską i trójpodział władzy – mówił wówczas Czarzasty, podkreślając, że ustawa jest napisana w sposób niechlujny i wymaga wielkiej poprawy.
Krytyka karania sędziów
Projekt przewiduje kary pozbawienia wolności do 10 lat dla sędziów, którzy odmówią zasiadania we wskazanym składzie sędziowskim. Zakazuje również kwestionowania przez sędziego istnienia konstytucyjnych organów państwa, w tym Trybunału Konstytucyjnego i Krajowej Rady Sądownictwa, a także podważania ich kompetencji i orzeczeń. – Przypisywanie odpowiedzialności karnej sędziemu, który jest zobowiązany do oceny działań lub zaniechań jednego z wymienionych organów albo w jednej z określonych kwestii stanowi wyraźne zagrożenie dla niezawisłości sądownictwa – stwierdzono w opinii organów Rady Europy.
Komisja i DGI podkreśliły, że projekt ustawy należy oceniać w kontekście obecnego kryzysu polskiego sądownictwa, gdzie 30 procent sędziów (około 3 tysięcy osób) zostało powołanych przez wadliwą Krajową Radę Sądownictwa. W konsekwencji ich orzeczenia są regularnie kwestionowane. W opinii zaznaczono, że zamiast rozwiązywać problem statusu tych sędziów, projekt dąży do ograniczenia możliwości kwestionowania przez sądy ich powołania.
Kontekst kryzysu sądownictwa
Autorzy opinii zwrócili również uwagę na problem wakatów sędziowskich. – Decyzja o otwieraniu wakatów sędziowskich nie powinna należeć do organu politycznego, ponieważ niesie to ryzyko poważnego podważenia efektywności i niezależności sądownictwa – napisano. Zalecili wprowadzenie obowiązku otwierania procedur rekrutacyjnych na wolne stanowiska w określonym czasie po powstaniu wakatu. W opinii podkreślono, że kraj pilnie potrzebuje konstruktywnego dialogu międzyinstytucjonalnego i współpracy pomiędzy instytucjami państwowymi, a nie projektu, który nie może być uznany za rozwiązanie obecnego impasu.
Opinie Komisji Weneckiej nie są wiążące, ale są brane pod uwagę przez instytucje Unii Europejskiej.
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych, Fot. PAP