Ministerstwo Energii proponuje przywrócenie od lipca 2026 roku obliga giełdowego dla energii elektrycznej na poziomie 80 procent oraz podniesienie obliga dla gazu ziemnego do 85 procent. Według resortu zmiany mają zwiększyć płynność, przejrzystość i konkurencyjność rynku oraz ograniczyć sprzedaż energii poza transparentnym obrotem giełdowym.

• Projekt nowelizacji Prawa energetycznego i ustawy o OZE zakłada obowiązkową sprzedaż 80 procent energii elektrycznej przez TGE lub platformy NEMO od 1 lipca 2026 roku.
• Ministerstwo planuje również podwyższyć obligo giełdowe dla gazu wysokometanowego z 55 do 85 procent, argumentując to potrzebą wzmocnienia płynności i transparentności rynku.
• Z obliga zostaną wyłączone m.in. jednostki OZE poniżej 10 MW, część kogeneracji, energia zużywana na potrzeby własne oraz energia dostarczana liniami bezpośrednimi.
• Resort zapowiada sankcje za brak realizacji obliga, w tym kary finansowe od 10 tys. zł do 15 procent rocznego przychodu ukaranego przedsiębiorcy.
• Projekt obejmuje również regulacje dotyczące nierynkowej redukcji OZE, zakładając rozliczanie także energii niewyprodukowanej z powodu poleceń operatorów.

Ministerstwo Energii zaproponowało zmiany w ustawie Prawo energetyczne oraz w ustawie o odnawialnych źródłach energii, które mają wejść w życie od lipca 2026 roku. Głównym celem nowelizacji jest przywrócenie obowiązku hurtowej sprzedaży energii elektrycznej i gazu przez Towarową Giełdę Energii (TGE), w tzw. modelu obligo giełdowego.

Zgodnie z projektem:

• Obowiązek sprzedaży energii elektrycznej na TGE miałby wynosić 80 proc. całej sprzedawanej energii w obrocie hurtowym.
• Obowiązek sprzedaży gazu wysokometanowego wzrósłby z dotychczasowych 55 proc. do 85 proc..

Zmiana ma na celu zwiększenie transparentności obrotu energią i gazem, poprawę płynności rynku hurtowego oraz wzmocnienie mechanizmów stabilizujących ceny surowców energetycznych w Polsce. Projekt ustawy został opublikowany 12 listopada na stronach Rządowego Centrum Legislacji, co oznacza rozpoczęcie procesu konsultacji i procedury legislacyjnej.

Ministerstwo Energii (ME) wskazuje, że projektowane zmiany mają wspierać rozwój dojrzałego, płynnego i transparentnego rynku hurtowego gazu ziemnego w Polsce oraz zwiększyć płynność krajowej giełdy gazu. Obecnie problemem jest relatywnie niski poziom obliga giełdowego w stosunku do struktury krajowego rynku gazu, co powoduje, że konkurencyjność rynku gazu jest niewystarczająca, a ceny na Towarowej Giełdzie Energii (TGE) są wyższe w porównaniu z innymi europejskimi giełdami. Dodatkowo część obrotu gazem przenosi się poza transparentny rynek giełdowy – m.in. do transakcji wewnątrz grup kapitałowych lub na podstawie umów dwustronnych.

W przypadku rynku energii elektrycznej, ME proponuje przywrócenie obliga giełdowego, zgodnie z którym 80% energii wytworzonej przez wytwórców powinno być sprzedawane poprzez TGE lub platformy NEMO. Obowiązek ten został zniesiony w 2022 r. Wyjątki przewidziane w projekcie obejmują m.in.:

• energię dostarczaną bezpośrednio do odbiorcy końcowego,
• energię z jednostek OZE o mocy poniżej 10 MW, z jednostek o mocy do 50 MW lub w kogeneracji o sprawności powyżej 52,5%,
• energię zużytą na potrzeby własne lub niezbędną dla operatorów systemów elektroenergetycznych do wykonywania ustawowych zadań,
• energię wytworzoną w jednostkach przyłączonych bezpośrednio do instalacji odbiorcy końcowego lub sieci dystrybucyjnej, jeśli odbiorca jest wyznaczonym operatorem,
• energię z OZE sprzedawaną w ramach rejestru URE, z wyłączeniem transakcji wewnątrzgrupowych.

Celem zmian jest zwiększenie transparentności obrotu energią i gazem oraz ograniczenie sprzedaży poza rynkiem giełdowym, co ma w efekcie poprawić konkurencyjność, stabilność cen i płynność polskiego rynku energii i gazu.

Ministerstwo Energii przedstawiło projekt nowelizacji przepisów dotyczących rynku energii, w którym szczególną uwagę poświęcono obligu giełdowemu oraz regulacjom związanym z nierynkową redukcją OZE.

W przypadku braku realizacji obliga giełdowego przewidziano karę pieniężną nakładaną przez Prezesa URE. Kara ta nie może być niższa niż 10 tys. zł ani wyższa niż 15 proc. przychodu przedsiębiorcy osiągniętego w poprzednim roku podatkowym. To oznacza, że firmy działające na rynku energii będą musiały uważnie monitorować swoje zobowiązania giełdowe, aby uniknąć dotkliwych sankcji finansowych.

Jeżeli chodzi o nierynkową redukcję OZE, projekt przewiduje wprowadzenie mechanizmu rozliczenia energii w oparciu o tzw. umowy licznikowe. Chodzi o sytuację, gdy operator systemu przesyłu (OSP) lub operator systemu dystrybucyjnego (OSD) wydaje polecenie ograniczenia produkcji energii, które nie wynika z warunków rynkowych, np. w celu zapewnienia stabilności sieci. W takim przypadku w rozliczeniu uwzględniana byłaby:

• Energia faktycznie wyprodukowana i zarejestrowana przez urządzenia pomiarowe (o ile redukcja nie dotyczyła całkowitego wyłączenia jednostki),
• Energia niewyprodukowana, która byłaby wytworzona, gdyby nie wydano polecenia nierynkowej redukcji.

Szczegółowe zasady wyznaczania tej niewyprodukowanej energii będą określone w Instrukcji Ruchu i Eksploatacji Sieci Przesyłowej (IRiESP) oraz Instrukcji Ruchu i Eksploatacji Sieci Dystrybucyjnej (IRiESD).

Zgodnie z projektem, większość zmian miałaby wejść w życie 14 dni po ogłoszeniu, natomiast przepisy dotyczące obliga dla rynku energii elektrycznej i gazu ziemnego wysokometanowego byłyby stosowane od 1 lipca 2026 r., co daje uczestnikom rynku czas na dostosowanie się do nowych wymogów.

Źródło: Ministerstwo Energii