10 państw Europy Północnej, w tym Polska i Niemcy, podpisało memorandum o współpracy w zakresie ochrony ludności cywilnej. Celem jest przygotowanie wspólnych planów transgranicznej ewakuacji na wypadek poważnego kryzysu lub konfliktu zbrojnego. Porozumienie obejmuje organizację transportu, procedury kontroli granicznych, wyznaczenie korytarzy transportowych oraz kwestie przyjmowania i rejestrowania uchodźców. To odpowiedź na doświadczenia z wojny w Ukrainie i rosnące obawy o bezpieczeństwo w regionie Morza Bałtyckiego.

• Memorandum podpisano 6 lutego 2026 roku podczas spotkania zorganizowanego przez Szwecję. Sygnatariuszami są: Dania, Estonia, Finlandia, Islandia, Łotwa, Litwa, Niemcy, Norwegia, Polska i Szwecja. Porozumienie umożliwia tymczasowe przemieszczanie ludności przez granice państw w sytuacjach kryzysowych lub wojny.
• Współpraca ma obejmować organizację transportu, procedury kontroli granicznych, wyznaczenie specjalnych korytarzy transportowych dla ewakuowanej ludności oraz kwestie przyjmowania i rejestrowania uchodźców. Szczególną ochroną objęte mają być wrażliwe grupy społeczne.
• Inicjatywa jest odpowiedzią na doświadczenia z wojny w Ukrainie, gdzie od lutego 2022 roku miliony osób uciekły przed rosyjską inwazją. Celem jest zwiększenie ochrony ludności cywilnej w przypadku poważnych kryzysów lub potencjalnej wojny w regionie.
• Szwecja, Norwegia, Finlandia i Dania intensyfikują przygotowania na potencjalny konflikt z Rosją. Wcześniej, w 2024 roku, Finlandia podpisała porozumienie ze Szwecją dotyczące współpracy w sytuacjach kryzysowych, a Estonia, Łotwa i Litwa opracowały wspólne plany na wypadek masowej ucieczki ludności.
• Minister obrony cywilnej Szwecji Carl-Oskar Bohlin podkreśla, że sąsiedzi wzajemnie polegają na sobie w kwestiach bezpieczeństwa, a memorandum wyraża pragnienie dalszego pogłębiania współpracy w regionie i wzmacniania wspólnych zdolności w zakresie gotowości. Moskwa wielokrotnie deklarowała, że nie planuje inwazji na państwa NATO.

W Sztokholmie odbyło się spotkanie poświęcone współpracy w obszarze ochrony ludności, w którym uczestniczyli przedstawiciele krajów regionu Morza Bałtyckiego, Unii Europejskiej oraz NATO. Jego efektem było podpisanie Memorandum of Understanding w sprawie wspólnego planowania ewakuacji cywilów w przypadku poważnych kryzysów lub wojny.

Sygnatariuszami porozumienia zostały: Dania, Estonia, Finlandia, Islandia, Litwa, Łotwa, Niemcy, Norwegia, Polska oraz Szwecja. Jak wskazano w komunikacie szwedzkiego resortu obrony, doświadczenia z wojny w Ukrainie pokazały, że czasowe przemieszczanie ludności może umożliwić kontynuowanie obrony kraju przy jednoczesnej ochronie cywilów.

– Jesteśmy członkami NATO i sąsiadami, którzy wzajemnie polegają na sobie w kwestiach bezpieczeństwa. Niniejsze memorandum wyraża nasze pragnienie dalszego pogłębiania współpracy w naszym regionie oraz wzmacniania wspólnych zdolności w zakresie gotowości – podkreślił szwedzki minister obrony cywilnej Carl-Oskar Bohlin.

Porozumienie ma na celu zwiększenie ochrony ludności cywilnej w przypadku poważnych kryzysów lub, w najgorszym przypadku, wojny. Od czasu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji w lutym 2022 roku z Ukrainy uciekły miliony osób, z których większość znalazła schronienie w innych państwach Europy. To doświadczenie stało się impulsem do stworzenia skoordynowanych mechanizmów reagowania na podobne sytuacje w przyszłości.

Zakres współpracy. Transport, korytarze i procedury graniczne

Wspólne plany mają obejmować kilka kluczowych obszarów. Przede wszystkim organizację transportu ludności cywilnej, koordynację kontroli granicznych w czasie kryzysu oraz wyznaczenie specjalnych korytarzy ewakuacyjnych. Planowanie ma również uwzględniać systemy rejestracji i przyjmowania uchodźców oraz ochronę szczególnie wrażliwych grup społecznych, takich jak dzieci, seniorzy i osoby z niepełnosprawnościami.

Współpraca międzynarodowa to szerszy plan zabezpieczenia na czas konfliktu zbrojnego, ale podobne działania podejmowano już wcześniej. W 2024 roku Finlandia, która posiada ponad 1300 kilometrów granicy z Rosją, podpisała dwustronne porozumienie ze Szwecją w sprawie współpracy przy ewakuacji ludności. Z kolei Estonia, Łotwa i Litwa zawarły wcześniej podobne porozumienie, uwzględniające scenariusze ewentualnego masowego exodusu ludności cywilnej w przypadku koncentracji lub ataku wojsk rosyjskich.

Polskie przygotowania. Procedury ewakuacji na wypadek kryzysu

Udział Polski w nowym porozumieniu wpisuje się w szerszą strategię wzmacniania bezpieczeństwa wschodniej flanki NATO. Rząd przedstawił już własny plan masowej ewakuacji ludności w razie konfliktu zbrojnego. W Polsce zasady ewakuacji reguluje ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej, a szczegóły zawiera rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie ewakuacji ludności oraz zabezpieczenia mienia z 30 maja 2025 roku.

Zadaniem wojewódzkich organów obrony cywilnej jest oszacowanie liczby dostępnych miejsc noclegowych, w tym w placówkach medycznych i domach pomocy społecznej, a także zabezpieczenie środków transportu niezbędnych do przewozu mieszkańców. Jednocześnie wyznaczone zostaną drogi oraz linie kolejowe możliwe do wykorzystania, z uwzględnieniem ich aktualnego stanu technicznego oraz ewentualnych uszkodzeń.

Za koordynację działań związanych z ewakuacją odpowiadać będą wojewodowie i starostowie, którzy zapewnią przepływ informacji pomiędzy poszczególnymi szczeblami administracji. Mieszkańcy obszarów objętych zagrożeniem mają otrzymywać komunikaty o ewakuacji za pośrednictwem systemów alarmowych, mediów, ulotek oraz wiadomości elektronicznych, których celem będzie ograniczenie ryzyka dezinformacji.

W trakcie ewakuacji organy obrony cywilnej mają zapewnić bezpieczeństwo oraz utrzymanie porządku publicznego, wyznaczając punkty zbiórki i zabezpieczając odpowiedni sprzęt ratowniczy oraz pomoc medyczną. Priorytetem będzie ewakuacja dzieci, kobiet w ciąży, osób starszych, chorych i z niepełnosprawnościami, w tym pacjentów szpitali oraz mieszkańców domów opieki. Transport tych grup ma być organizowany z udziałem zespołów ratownictwa medycznego oraz organizacji humanitarnych.

Proces ewakuacji ma umożliwiać rodzinom wspólne przemieszczanie się. Każdej ewakuowanej osobie zapewnione zostaną podstawowe środki niezbędne do funkcjonowania, takie jak żywność, woda, odzież, środki higieniczne oraz leki. Jednocześnie przepisy przewidują ograniczenia dotyczące mienia zabieranego ze sobą. Mieszkańcy powinni ograniczyć się do rzeczy niezbędnych do przetrwania przez okres do 72 godzin.

Rosyjskie ćwiczenia i napięcia w regionie

Równolegle do planów ewakuacyjnych, w Europie odbywają się potężne ćwiczenia wojskowe. Od 8 lutego do 30 kwietnia 2026 roku trwają francuskie ćwiczenia Orion 2026, największe manewry wojskowe tego kraju od czasów zimnej wojny. Bierze w nich udział 12,5 tysiąca żołnierzy, 25 okrętów, w tym lotniskowiec Charles de Gaulle, 140 statków powietrznych, około 1200 dronów oraz 2150 pojazdów lądowych . W ćwiczeniach uczestniczą 24 państwa, w tym Polska.

W tym miesiącu w Polsce i regionie Morza Bałtyckiego odbywają się również natowskie ćwiczenia Iron Defender-25, w których bierze udział około 30 tysięcy żołnierzy i 600 jednostek sprzętu wojskowego z kilku państw członkowskich. Ćwiczenia mają na celu przetestowanie zdolności do odstraszania i skutecznej obrony terytorium Polski, z uwzględnieniem wniosków wyciągniętych z trwającej wojny w Ukrainie.

Kreml wielokrotnie deklarował, że Rosja nie planuje ataku na państwa NATO . Mimo to europejskie rządy coraz wyraźniej przyjmują strategię przygotowania się na najgorsze scenariusze. Nowe plany ewakuacyjne nie oznaczają, że konflikt jest nieunikniony, ale pokazują, że Europa zaczyna planować scenariusze kryzysowe na skalę, jakiej od zakończenia zimnej wojny jeszcze nie widzieliśmy.

Opracowano na podstawie: informacji szwedzkiego ministerstwa obrony, depesz agencji Reuters, materiałów portali Forsal.pl, PortalObronny.se, Angora24.pl oraz Bithub.pl.