Konflikty, zmiany klimatu i rosyjska wojna hybrydowa zagrażają globalnemu bezpieczeństwu żywnościowemu. Miliony ludzi mogą zostać pozbawione pożywienia.
- W 2026 roku liczba osób dotkniętych ostrym brakiem bezpieczeństwa żywnościowego wzrosła o 20 procent w porównaniu z 2020 rokiem.
- Rosja zakłóca eksport ukraińskiego zboża i kontroluje dostawy nawozów, co podnosi ceny żywności i ogranicza dostępność pożywienia.
- Inflacja cen żywności przekracza 5 procent w prawie połowie krajów o niskich dochodach, pogłębiając nierówności i utrudniając dostęp do zdrowej diety.
- Ponad 417 milionów dzieci cierpi z powodu braku co najmniej dwóch podstawowych potrzeb, w tym wyżywienia, co zwiększa ryzyko niedożywienia.
- Zmiany klimatu i degradacja gleby powodują susze, powodzie i nieregularne opady, które niszczą plony i zagrażają globalnej produkcji żywności.
Zakłócenia w dostawach ukraińskiego zboża, rosyjskich nawozów oraz transgranicznych zasobów wody pitnej wpływają na bezpieczeństwo żywnościowe w skali globalnej. W 2026 roku wojna hybrydowa prowadzona przez Rosję stanowi zagrożenie dla milionów ludzi, którzy mogą znaleźć się w sytuacji niedoboru żywności. Jednocześnie globalny rynek pozostaje słabo regulowany i podatny na wahania oraz manipulacje.
Raport Światowego Programu Żywnościowego (WFP) „Głodne Punkty” wskazuje, że w nadchodzącym roku bezpieczeństwo żywnościowe może się pogorszyć w 16 krajach. Wśród państw znajdujących się na liście ponownie znalazły się Afganistan, Somalia i Syria. Globalny Indeks Głodu identyfikuje konflikty jako główny czynnik niedoborów żywności, zjawisko to jest dodatkowo zaostrzane przez zmiany klimatu, które stały się obecnie zagrożeniem trwałym, a nie epizodycznym.
W wielu krajach o niskich i średnich dochodach utrzymuje się wysoka inflacja cen żywności. Dodatkowo ekstremalne zjawiska pogodowe niszczą plony i pogłębiają nierówności w dostępie do pożywienia. Rosja wykorzystuje żywność jako narzędzie wojny hybrydowej, zakłócając eksport ukraińskiego zboża oraz kontrolując dostawy nawozów, co wpływa na globalne ceny i dostępność produktów spożywczych.
Globalny kryzys bezpieczeństwa żywnościowego
Najnowsze raporty dotyczące bezpieczeństwa żywnościowego wskazują na pogarszającą się sytuację w wielu krajach świata. Światowy Program Żywnościowy (WFP) w raporcie „Głodne Punkty” ostrzega przed dalszym pogorszeniem bezpieczeństwa żywnościowego w 16 państwach w nadchodzącym roku, w tym Afganistanie, Somalii i Syrii. Dokument WFP 2026 Global Outlook odnotowuje 20-procentowy wzrost liczby osób dotkniętych ostrym niedoborem żywności w porównaniu z rokiem 2020. Globalny Indeks Głodu wskazuje, że konflikty pozostają głównym czynnikiem niedoborów żywności, przy czym zmiany klimatu zwiększają ich skutki i są obecnie stałym zagrożeniem.
Wiele krajów doświadcza także utrzymującej się wysokiej inflacji cen żywności. Dane z sierpnia i listopada 2025 roku wskazują na przekroczenie poziomu 5 proc. w 45 procent krajów o niskich dochodach, w 43,5 procent krajów o niższych średnich dochodach, w 41,9 procent krajów o wyższych średnich dochodach oraz w 9,1 procent państw o wysokich dochodach. W ujęciu realnym inflacja cen żywności przewyższała ogólny poziom inflacji w 54 procent spośród 166 krajów, dla których dostępne są dane.
Raporty wskazują, że narastająca niestabilność, konflikty i zjawiska klimatyczne mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo żywnościowe, zwiększając liczbę osób wymagających pomocy oraz utrudniając dostęp do podstawowych produktów w wielu regionach świata.
Indeksy cen produktów rolnych i zbóż wzrosły od poprzedniej aktualizacji z 31 października, odpowiednio o 1 i 3 procent. Jednocześnie indeks cen eksportowych nie uległ zmianie. Ceny głównych zbóż zmieniały się w różnym tempie: pszenica podrożała o 1 proc., kukurydza o 4 proc., a ryż o 5 proc. W porównaniu rok do roku ceny kukurydzy wzrosły o 2 proc., pszenicy spadły o 3 proc., a ryżu wzrosły o 29 proc.
Z raportu AMIS z grudnia 2025 roku wynika, że rynki światowe są dobrze zaopatrzone w podstawowe produkty rolne. W tym okresie ceny pszenicy i ryżu wykazywały tendencję spadkową, podczas gdy ceny kukurydzy utrzymywały się na stabilnym poziomie. W tym samym czasie ceny soi rosły. Koszty nawozów odnotowały niewielki spadek, jednak wysokie koszty nakładów nadal ograniczają popyt w systemach produkcji o niższej marży.
Rosja jako aktor destabilizujący
W 2026 roku działania Rosji mające na celu zakłócenie dostaw ukraińskiego zboża, rosyjskich nawozów oraz transgranicznych zasobów wody pitnej stwarzają zagrożenie głodu dla milionów ludzi. Ataki na ukraińską infrastrukturę rolną i blokady eksportu zboża wpływają bezpośrednio na globalne ceny i dostępność pożywienia. Interferencje w funkcjonowanie systemów produkcji i dystrybucji żywności mają charakter zorganizowany i oddziałują na bezpieczeństwo żywnościowe w wielu krajach.
Raport FAO „Stan Wyżywienia i Rolnictwa 2025” wskazuje na konsekwencje degradacji gleby, które bezpośrednio wpływają na produktywność rolnictwa, stabilność dostaw żywności oraz odporność ekosystemów. Z danych FAO wynika, że ekspansja rolnictwa odpowiada za prawie 90 procent wylesiania na świecie. Rozwój gruntów ornych i pastwisk prowadzi do naruszania lasów, a zniszczenie ukraińskich gruntów rolnych i magazynów zboża dodatkowo ogranicza globalną podaż żywności.
Inflacja cen żywności
Inflacja cen żywności w krajach o niskich dochodach oraz krajach o niskich i średnich dochodach pogłębia nierówności w dostępie do żywności i odżywianiu. Stopa inflacji przekroczyła 10 procent w 65 proc. państw o niskich dochodach oraz w 61 proc. krajów o niskich i średnich dochodach. Wyższe ceny szczególnie dotyczą produktów bogatych w składniki odżywcze, co sprawia, że około jednej trzeciej światowej populacji nie ma dostępu do zdrowej diety. Zmiany te prowadzą do wzrostu braku bezpieczeństwa żywnościowego wśród grup wrażliwych, takich jak kobiety, dzieci, gospodarstwa domowe na obszarach wiejskich oraz osoby o niskich dochodach.
Nierówności dochodowe i systemowe nasilają skutki inflacji cen żywności, narażając społeczności na dodatkowe problemy wynikające ze zmian klimatu oraz konfliktów. Raport „Stan Dzieci na Świecie” z 2025 roku wskazuje, że ponad 417 milionów dzieci doświadcza poważnego braku co najmniej dwóch podstawowych potrzeb: edukacji, opieki zdrowotnej, mieszkania, wyżywienia, warunków sanitarnych lub dostępu do czystej wody. Ogranicza to możliwości gospodarstw domowych zapewnienia dzieciom odpowiedniej, pożywnej diety, szczególnie w okresach kryzysu ekonomicznego.
Najbardziej dotknięte problemem są regiony Afryki Subsaharyjskiej i Azji Południowej, gdzie mieszka znacząca część dzieci cierpiących z powodu skrajnego ubóstwa i niedoborów żywności. Inflacja cen żywności, powiązana z konfliktami i wstrząsami klimatycznymi, zwiększa te nierówności, utrudniając zapewnienie podstawowego bezpieczeństwa żywnościowego.
Stałe zagrożenie dla produkcji żywności
Raport FAO „Stan Wyżywienia i Rolnictwa 2025” wskazuje na bezpośrednie i długoterminowe konsekwencje degradacji gleby dla produktywności rolnictwa, bezpieczeństwa żywnościowego oraz odporności ekosystemów. W dokumencie zwrócono uwagę, że ekspansja rolnictwa odpowiada za prawie 90 proc. globalnego wylesiania, a zwiększanie powierzchni gruntów ornych i pastwisk powoduje dalszą utratę lasów. Zmiany klimatu nasilają te procesy poprzez susze, powodzie i nieregularne opady, które zakłócają tradycyjne sezony wegetacyjne i zagrażają plonom.
Raport podkreśla również zagrożenia wynikające z ekstremalnych zjawisk pogodowych oraz kaskadowych konsekwencji zmian klimatu. Należą do nich powodzie, susze, cyklony i nieregularne opady deszczu, które mogą ograniczać wydajność produkcji rolniczej i zwiększać podatność społeczności rolniczych na ryzyka. Brak wystarczającego finansowania pomocy żywnościowej i doraźnej sprawia, że miliony ludzi mogą popaść w ubóstwo lub zostać zmuszone do trwałej migracji z domów.
Szczyt UNFSS+4 oraz raport SOFI wskazały potrzebę lepszego zrozumienia konsekwencji degradacji gleby i zmian klimatu oraz konieczność usuwania barier między społecznościami zajmującymi się produkcją żywności a sektorem zajmującym się klimatem. Inwestycje w odporną infrastrukturę i praktyki rolnicze zostały uznane za niezbędne do ograniczenia strat po zbiorach i zwiększenia odporności systemów rolniczych na zmieniające się warunki pogodowe.
