Rząd zajmie się projektem nowelizacji ustawy tytoniowej, który zakazuje wprowadzania do obrotu jednorazowych e-papierosów (zarówno z nikotyną, jak i beznikotynowych) oraz wprowadza ograniczenia dla woreczków nikotynowych (tylko smak tytoniowy). To odpowiedź na rosnącą popularność tych produktów wśród młodzieży – w 2022 sprzedano 32,3 mln sztuk, a badania wskazują, że prawie połowa uczniów korzysta z e-papierosów. Projekt przewiduje też wzmocnienie nadzoru nad składem płynów. Podobne regulacje obowiązują już w Belgii, a we Francji zostały przyjęte przez parlament.
- Projekt nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu zakazuje wprowadzania do obrotu jednorazowych e-papierosów – zarówno tych zawierających nikotynę, jak i beznikotynowych. Autorzy argumentują, że produkty te stanowią zagrożenie dla zdrowia publicznego i szczególnie silnie oddziałują na młodych dorosłych.
- Według danych NIZP PZH, jednorazowe e-papierosy cieszą się największą popularnością wśród osób w wieku 18-24 lata, a wielu użytkowników deklaruje pierwsze użycie jeszcze przed 18. rokiem życia. Badania wskazują, że prawie połowa uczniów korzysta z e-papierosów, a dla ponad 40 proc. były one pierwszym produktem zawierającym nikotynę.
- W uzasadnieniu podkreślono negatywny wpływ e-papierosów na zdrowie – cytotoksyczne i pneumotoksyczne działanie substancji, możliwy wpływ na układ odpornościowy, stany zapalne w płucach. Poziom cytotoksyczności bywa porównywalny z tradycyjnymi papierosami.
- Projekt wprowadza ograniczenia dla woreczków nikotynowych – w sprzedaży mają pozostać jedynie produkty o smaku tytoniowym. Zdaniem WHO aromaty (miętowe, owocowe, słodkie) zwiększają atrakcyjność tych wyrobów dla młodzieży.
- Nowelizacja wzmacnia nadzór nad rynkiem – prezes Biura ds. Substancji Chemicznych zyska uprawnienie do zlecania badań składu płynów do e-papierosów i emisji z tych urządzeń. Badania będą prowadzone przez laboratoria niezależne od przemysłu nikotynowego. Podobne regulacje obowiązują już w Belgii, a we Francji zostały przyjęte przez parlament.
We wtorek rząd ma zająć się projektem nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. Projekt przewiduje przede wszystkim zakaz sprzedaży jednorazowych papierosów elektronicznych – zarówno zawierających nikotynę, jak i beznikotynowych – a także nowe ograniczenia dotyczące woreczków nikotynowych i innych produktów zawierających nikotynę.
Jak wskazano w uzasadnieniu projektu, planowane regulacje mają ograniczyć używanie jednorazowych e-papierosów nie tylko przez osoby poniżej 18 roku życia, lecz także przez dorosłych. Według autorów projektu szczególnie duży wpływ zmiany mogą mieć na tak zwanych młodych dorosłych, czyli osoby w wieku 18-24 lata.
Na stronach rządowych zwrócono uwagę, że papierosy elektroniczne – zarówno zawierające nikotynę, jak i inne substancje – stanowią zagrożenie dla zdrowia publicznego. Produkty te dostarczają do organizmu nikotynę, która jest silnie uzależniającą substancją psychoaktywną, a także inne składniki o nie do końca poznanym wpływie na zdrowie. Jednocześnie – w przeciwieństwie do tradycyjnych papierosów – często są postrzegane jako mniej szkodliwe, między innymi z powodu braku charakterystycznego zapachu.
W uzasadnieniu projektu podkreślono również wyniki badań, wskazujące na cytotoksyczne i pneumotoksyczne działanie substancji zawartych w e-papierosach oraz ich możliwy wpływ na układ odpornościowy. Według autorów projektu, ich działanie może prowadzić do stanów zapalnych w płucach, a poziom cytotoksyczności bywa porównywalny z tradycyjnymi papierosami.
Z danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – Państwowego Instytutu Badawczego wynika, że jednorazowe e-papierosy cieszą się największą popularnością wśród młodych osób, najczęściej w wieku 18-24 lata, a wielu użytkowników deklaruje pierwsze użycie jeszcze przed ukończeniem 18 lat . Badania dotyczące używania produktów nikotynowych wśród uczniów wskazują natomiast, że prawie połowa badanych korzysta z e-papierosów, a dla ponad 40 procent ankietowanych były one pierwszym produktem zawierającym nikotynę.
Problem środowiskowy. Ton plastiku i trudne do recyklingu baterie
Jednorazowe e-papierosy mają także negatywny wpływ na środowisko. Są zbudowane z plastiku i zawierają baterie litowo-jonowe, które trudno poddać recyklingowi. Ich konstrukcja utrudnia również kontrolę składu płynu znajdującego się w urządzeniu.
Szacuje się, że w samej Wielkiej Brytanii co tydzień wyrzucanych jest około 5 milionów jednorazowych e-papierosów, co rocznie daje około 260 milionów sztuk. Zawierają one łącznie około 40 ton litu, który mógłby zostać wykorzystany do produkcji baterii do tysięcy samochodów elektrycznych. Większość z tych urządzeń trafia na wysypiska lub do spalarni, zamiast do recyklingu.
Według szacunków Instytutu Prognoz i Analiz Gospodarczych w 2022 roku sprzedaż jednorazowych e-papierosów w Polsce wyniosła około 32,3 miliona sztuk. To ogromna liczba urządzeń, które po jednorazowym użyciu stają się odpadem. Wraz z rosnącą popularnością tych produktów, problem środowiskowy będzie narastał, co stanowi dodatkowy argument za wprowadzeniem zakazu.
Woreczki nikotynowe. Tylko smak tytoniowy
Projekt przewiduje również zmiany dotyczące tak zwanych woreczków nikotynowych. W sprzedaży miałyby pozostać jedynie produkty o smaku tytoniowym. Według Światowej Organizacji Zdrowia, aromaty – na przykład miętowe, owocowe czy słodkie – szczególnie zwiększają atrakcyjność tych wyrobów dla młodzieży.
Woreczki nikotynowe, zwane również saszetkami, to produkty zawierające nikotynę, które umieszcza się pod wargą. Nie zawierają tytoniu, ale dostarczają nikotynę do organizmu. Ich popularność, zwłaszcza wśród młodych ludzi, rośnie, a dostępność w atrakcyjnych, słodkich smakach sprawia, że są postrzegane jako produkt wejściowy do używania nikotyny.
Ograniczenie asortymentu wyłącznie do smaku tytoniowego ma na celu zmniejszenie atrakcyjności tych produktów i ograniczenie ich używania przez osoby niepełnoletnie i młodych dorosłych. To podobne rozwiązanie do tych, które są stosowane w przypadku tradycyjnych wyrobów tytoniowych, gdzie aromatyzowane papierosy są zakazane w Unii Europejskiej od wielu lat.
Wzmocnienie nadzoru i nowe kategorie produktów
Nowelizacja zakłada także wzmocnienie nadzoru nad rynkiem e-papierosów. Prezes Biura do spraw Substancji Chemicznych miałby uzyskać uprawnienie do zlecania badań składu płynów do e-papierosów i emisji z tych urządzeń. Badania byłyby prowadzone przez wyznaczone laboratoria niezależne od przemysłu nikotynowego. To ma zapewnić obiektywną i rzetelną ocenę potencjalnych zagrożeń związanych z tymi produktami.
Projekt przewiduje również doprecyzowanie przepisów dotyczących nowych produktów zawierających nikotynę, takich jak gumy, tabletki, aerozole czy napoje z nikotyną przeznaczone do tak zwanego rekreacyjnego stosowania. Według projektodawców produkty tego typu powinny być dopuszczane do obrotu wyłącznie w reżimie farmaceutycznym, po potwierdzeniu ich bezpieczeństwa i skuteczności. To oznacza, że nie będą mogły być sprzedawane jako zwykłe produkty konsumenckie, ale będą traktowane jak wyroby medyczne lub leki.
Autorzy projektu podkreślają, że proponowane ograniczenia – choć ingerują w swobodę działalności gospodarczej – są uzasadnione ochroną zdrowia publicznego. Wskazują przy tym na przepisy Konstytucji RP oraz możliwość wprowadzania takich regulacji na podstawie dyrektywy UE dotyczącej wyrobów tytoniowych.
Coraz więcej krajów idzie w tę samą stronę
Podobne rozwiązania rozważają lub wprowadzają także inne państwa europejskie. Zakaz sprzedaży jednorazowych e-papierosów obowiązuje już w Belgii, a prace nad podobnymi regulacjami prowadzą między innymi Hiszpania i Wielka Brytania. We Francji zakaz takich produktów został przyjęty przez parlament.
W Irlandii planuje się podniesienie wieku sprzedaży wyrobów tytoniowych i e-papierosów z 18 do 21 lat, co ma dodatkowo utrudnić dostęp młodzieży do tych produktów. Holandia zakazała sprzedaży aromatyzowanych e-papierosów, pozostawiając jedynie smak tytoniowy.
Fot. Unsplash.
Opracowano na podstawie: projektu nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, uzasadnienia projektu, danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH, szacunków Instytutu Prognoz i Analiz Gospodarczych, informacji Światowej Organizacji Zdrowia oraz danych o regulacjach w innych krajach europejskich.