Siarczyste mrozy w Polsce mogą wpłynąć na jakość i obfitość przyszłych plonów. Pokrywa śnieżna chroni glebę, ale w niektórych regionach jej brakuje, a roztopy mogą decydować o skutkach zimy.

• W styczniu i na początku lutego 2026 r. temperatury spadły nawet do minus 27°C w północno-wschodniej Polsce.
• Mrozy mogą uszkadzać rośliny i denaturować białko w komórkach, szczególnie w mniej odpornych gatunkach.
• Zboża ozime są bardziej mrozoodporne, jeśli weszły w fazę krzewienia przed zimą.
• Rzepak wymaga nisko osadzonej rozety, co najmniej 10 liści, grubej szyjki korzeniowej (≥10 mm) i dobrze rozwiniętego korzenia głównego.
• Stopniowe topnienie śniegu jest korzystne dla gleby i ogranicza skutki suszy hydrologicznej. Nagłe i ekstremalne roztopy mogą prowadzić do erozji gleby lub nadmiernego spływu wody, co zaszkodzi wiosennym uprawom.

Siarczyste mrozy w Polsce mają istotny wpływ na warunki glebowe i mogą oddziaływać na przyszłe plony. W wielu regionach kraju, zwłaszcza na północnym wschodzie, temperatura spadła w nocy z 1 na 2 lutego do minus 27 stopni, a w innych miejscach notowano nawet minus 20 stopni. Rolnicy zwracają uwagę, że część pól chroni warstwa śniegu, która pełni funkcję izolacyjną dla gleby, jednak są też rejony, gdzie śniegu brakuje.

Pokrywa śnieżna w styczniu utrzymywała się na polach w północnej, centralnej i wschodniej części Polski. To dobry prognostyk przed wiosną i wciąż jest margines dla takiej zimy.

Zdaniem rolników kluczowe znaczenie dla jakości i obfitości przyszłych upraw mają nie tylko aktualne mrozy, ale też sposób, w jaki rozłożą się w czasie przyszłe roztopy. W regionach bez śniegu gleba jest bardziej narażona na przemarzanie, co może wpływać na kondycję roślin w nadchodzącym sezonie wegetacyjnym. Obserwacje wskazują, że utrzymanie odpowiedniej ochrony gleby w okresach silnych mrozów jest jednym z istotniejszych elementów przygotowania do wiosennych prac polowych.

Instytut Ochrony Roślin w Poznaniu podkreśla w komunikacie, że silny mróz prowadzi do uszkodzenia roślin i denaturacji białka w komórkach. Podkreśla, że bardziej mrozoodporne są zboża ozime.

Uprawy ozime mogą utracić zdolność regeneracyjną

Uprawy ozime mogą utracić zdolność do regeneracji, jeśli u zbóż zniszczeniu ulegnie węzeł krzewienia, a w przypadku rzepaku – szyjka korzeniowa. Rzepak przed zimą powinien wytworzyć nisko osadzoną rozetę z około dziesięcioma liśćmi, posiadać grubą szyjkę korzeniową o średnicy co najmniej 10 mm oraz dobrze rozwinięty korzeń główny. Zboża wykazują większą mrozoodporność, szczególnie te wysiane wcześniej i rzadziej, które weszły przed zimą w fazę krzewienia (pszenica) lub rozkrzewiły się (żyto i jęczmień) – zaznacza Instytut Ochrony Roślin (IOR).

O bieżący stan upraw w czasie wyjątkowo niskich temperatur pytani są rolnicy. Na północy Mazowsza mamy 15-20 cm pokrywy śnieżnej, jesteśmy spokojni o przezimowanie. Co nie znaczy, że nie ma zagrożenia. Jeśli warstwa lodu odetnie podłoże od dopływu powietrza, to grozi to ryzykiem pleśni śniegowej. Podkreśla on, że sytuacja jest inna na zachodzie i południowym zachodzie kraju, gdzie pola nie są przykryte śniegiem.

W kontekście wiosny istotne będzie również tempo roztopów i ich wpływ na glebę. Suma opadów w styczniu była mała. Kluczowe będzie to, w jaki sposób będą przebiegały roztopy. Jeśli w sposób ekstremalny, że ‘popłyniemy’ w trzy dni, to będzie to niekorzystne dla gleby i upraw. Lepiej jest, gdy roztopy są bardziej rozłożone w czasie. Na wschodzie Polski pokrywa śnieżna utrzymuje się już ponad miesiąc. Utrzymanie się pokrywy jeszcze przez miesiąc byłoby dobre. Jeśli by się wydłużyło, to już bez korzyści dla upraw. W kontekście wiosny ważne jest, by topnienie było stopniowe i ziemia zdołała przyjąć wodę. To ograniczy skutki możliwej suszy.

W większości terenu Polski, dzięki pokrywie śniegu, przemarznięcie gruntu było niewielkie i nie miało znaczenia dla jej struktury. Jednak przy dłuższych mrozach gleba może przemarznąć głębiej. Najcenniejszy byłby mróz sięgający do podglebia, w warstwy zagęszczone, jednak na to szansa jest już znikoma.

Obecny stan upraw i gleby wskazuje, że pokrywa śnieżna odgrywa istotną rolę w ochronie roślin przed ekstremalnymi warunkami zimowymi, a sposób topnienia śniegu wiosną będzie decydujący dla dostępności wody w glebie i możliwości regeneracji upraw.

Fot. Unsplash.