Koalicja Klimatyczna wzywa rząd Polski do uznania bezpieczeństwa klimatycznego za integralną część narodowej strategii bezpieczeństwa, ostrzegając, że ignorowanie zmian klimatycznych to prosta droga do kryzysu zdrowia, żywności i stabilności społecznej.

W małej wsi na Mazowszu Anna, rolniczka od pokoleń, patrzy z niepokojem na spękaną ziemię, która jeszcze kilka lat temu rodziła obfite plony. W tym samym czasie w Gdańsku ratownicy walczą z kolejną powodzią, a w Krakowie smog dusi mieszkańców, zmuszając ich do pozostania w domach. Te sceny, choć pozornie odległe, łączy jedno: zmiana klimatu, która coraz mocniej wpływa na życie Polaków. Koalicja Klimatyczna, zrzeszająca organizacje ekologiczne, bije na alarm: bez włączenia bezpieczeństwa klimatycznego do narodowej strategii bezpieczeństwa Polska naraża się na chaos społeczny, gospodarczy i zdrowotny.

Tradycyjnie bezpieczeństwo narodowe kojarzy się z obronnością, wojskiem i ochroną granic. Jednak w XXI wieku ta definicja staje się niewystarczająca. Fale upałów, susze, powodzie, niedobory żywności, smog i destabilizacja społeczna wywołana dezinformacją to realne zagrożenia, które wymagają nowego podejścia. Bezpieczeństwo klimatyczne, obejmujące zdrowie publiczne, dostęp do żywności, stabilność energetyczną i odporność na ekstremalne zjawiska pogodowe, staje się kluczowym filarem nowoczesnej strategii obronnej.

Diagnoza zagrożeń

W raporcie opublikowanym w sierpniu 2025 roku Koalicja Klimatyczna przedstawia alarmującą diagnozę: zmiana klimatu nie jest odległym zagrożeniem, lecz rzeczywistością, która już teraz dotyka Polaków. Fale upałów, takie jak te z lata 2024 roku, które w południowej Polsce osiągały 38 stopni Celsjusza, przyczyniły się do wzrostu liczby hospitalizacji z powodu udarów cieplnych i chorób układu oddechowego. Powodzie, takie jak te w dorzeczu Wisły w 2023 roku, zniszczyły domy i uprawy, powodując straty szacowane na miliardy złotych. Susze, które w 2024 roku dotknęły 60 procent polskich pól, zagroziły bezpieczeństwu żywnościowemu, podnosząc ceny produktów rolnych.

Skutki zmiany klimatu wykraczają poza środowisko. Koalicja wskazuje na wzrost przedwczesnych zgonów związanych ze smogiem – w 2024 roku w Polsce z powodu zanieczyszczenia powietrza zmarło ponad 40 tysięcy osób. Niedobory żywności, wywołane suszami i ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi, zwiększają napięcia społeczne, szczególnie w regionach wiejskich. Dezinformacja klimatyczna, podsycana przez grupy interesów i media społecznościowe, podważa zaufanie do instytucji i utrudnia skuteczne działania.

Raport Koalicji ostrzega, że bez pilnych działań Polska może zmierzyć się z erozją stabilności społecznej. Wzrost kosztów życia, ograniczenie dostępu do żywności i wody oraz pogarszające się zdrowie publiczne mogą prowadzić do protestów i konfliktów. Koalicja wzywa rząd do zmiany podejścia, wskazując, że ignorowanie tych zagrożeń jest równoznaczne z zaniedbaniem podstawowych obowiązków wobec obywateli.

Nowoczesne podejście do bezpieczeństwa narodowego

Współczesne definicje bezpieczeństwa narodowego wykraczają daleko poza tradycyjne rozumienie oparte na sile militarnej. Cyberbezpieczeństwo, stabilność energetyczna, zarządzanie migracjami czy ochrona infrastruktury krytycznej to elementy, które od lat znajdują się w strategiach państw UE i NATO. Jednak bezpieczeństwo klimatyczne, mimo rosnącej liczby dowodów na jego znaczenie, wciąż pozostaje niedoceniane w polskiej polityce. Koalicja Klimatyczna apeluje, by Polska uznała zmianę klimatu za integralną część strategii bezpieczeństwa, podobnie jak robią to inne kraje.

Przykładem jest Wielka Brytania, która w 2023 roku włączyła bezpieczeństwo klimatyczne do swojej strategii obronnej, uznając zmiany klimatyczne za czynnik destabilizujący, który może nasilać konflikty i migracje. Finlandia, zagrożona suszami i powodziami, opracowała w 2024 roku plan zarządzania kryzysowego, uwzględniający ekstremalne zjawiska pogodowe. NATO, w swojej strategii z 2022 roku, wskazało zmianę klimatu jako jedno z kluczowych wyzwań dla bezpieczeństwa Sojuszu, inwestując w technologie adaptacyjne i zieloną transformację armii. Polska, choć aktywna w NATO, pozostaje w tyle w kwestii integracji klimatu z polityką bezpieczeństwa, co może osłabić jej pozycję w regionie.

Bezpieczeństwo klimatyczne obejmuje ochronę przed skutkami zmian klimatycznych, takimi jak powodzie czy susze, ale także zapewnienie stabilności gospodarczej i społecznej. Koalicja Klimatyczna podkreśla, że Polska, jako kraj szczególnie narażony na skutki klimatu, musi pilnie włączyć te kwestie do swojej strategii narodowej, aby skutecznie chronić obywateli i infrastrukturę.

Postulaty Koalicji

Koalicja Klimatyczna przedstawiła w swoim raporcie konkretne postulaty, które mają na celu włączenie bezpieczeństwa klimatycznego do narodowej strategii bezpieczeństwa Polski. Są one odpowiedzią na rosnące zagrożenia i brak kompleksowego podejścia rządu do zmian klimatycznych. Oto kluczowe propozycje:

• Nowoczesne zarządzanie kryzysowe: Koalicja wzywa do stworzenia zaawansowanego systemu zarządzania kryzysowego, wykorzystującego sztuczną inteligencję i cyfrowe systemy ostrzegania przed ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi. Przykładem mogą być algorytmy przewidujące powodzie czy susze, które pozwoliłyby służbom na szybszą reakcję. Kluczowe jest także poprawienie koordynacji między strażą pożarną, policją i służbami meteorologicznymi, aby zminimalizować straty ludzkie i materialne.
• Prawo do ochrony klimatu: Koalicja proponuje wpisanie do polskiego prawa ram dla neutralności klimatycznej, które zagwarantują obywatelom prawo do życia w bezpiecznym środowisku. Takie przepisy powinny określać obowiązki rządu w zakresie adaptacji do zmian klimatycznych, ochrony zdrowia publicznego i zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego.
• Walka z dezinformacją: Koalicja uznaje dezinformację klimatyczną i energetyczną za zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Kłamstwa dotyczące zmiany klimatu, takie jak negowanie jej skutków czy promowanie paliw kopalnych jako jedynego rozwiązania, podważają zaufanie społeczne i opóźniają transformację. Koalicja wzywa do stworzenia strategii przeciwdziałania dezinformacji, w tym kampanii edukacyjnych i regulacji mediów społecznościowych.
• Wsparcie dla rolnictwa: Zmiany klimatyczne, zwłaszcza susze i ekstremalne zjawiska pogodowe, zagrażają polskiej produkcji żywności. Koalicja proponuje plan adaptacji rolnictwa, obejmujący inwestycje w systemy nawadniania, odporne odmiany upraw oraz ubezpieczenia dla rolników. Takie działania mogą zapobiec niedoborom żywności i stabilizować ceny.
• Odbudowa zasobów naturalnych: Renaturyzacja rzek, ochrona mokradeł i lasów oraz lepsze planowanie przestrzenne to kluczowe kroki do zwiększenia odporności ekosystemów na zmiany klimatyczne. Koalicja wzywa do przywrócenia naturalnych barier przeciwpowodziowych i ochrony bioróżnorodności, co zmniejszy ryzyko klęsk żywiołowych.
• Transport i termomodernizacja: Koalicja apeluje o przyspieszenie inwestycji w transport publiczny i termomodernizację budynków, aby ograniczyć ubóstwo energetyczne i poprawić dostępność komunikacyjną. Rozwój kolei, autobusów elektrycznych i infrastruktury rowerowej może zmniejszyć emisje i poprawić jakość życia w miastach.
• Edukacja klimatyczna: Przygotowanie młodych pokoleń do życia w świecie dotkniętym zmianami klimatycznymi wymaga wprowadzenia edukacji klimatycznej do szkół. Koalicja proponuje programy edukacyjne, które uczą o skutkach zmian klimatycznych, adaptacji i zrównoważonym rozwoju, aby budować świadomość i odpowiedzialność.

Dlaczego teraz?

Polska jest jednym z krajów szczególnie narażonych na skutki zmiany klimatu. W ciągu ostatnich pięciu lat susze dotknęły 60 procent powierzchni rolniczych, powodując straty szacowane na 2,5 miliarda złotych rocznie. Powodzie, takie jak te w 2023 roku na Dolnym Śląsku, zniszczyły domy i infrastrukturę, a smog, szczególnie w południowej Polsce, przyczynia się do dziesiątek tysięcy zgonów rocznie. Uzależnienie od paliw kopalnych, które w 2024 roku wciąż stanowiły 70 procent miksu energetycznego, ogranicza zdolność kraju do szybkiej transformacji.

Ekonomiczne koszty braku działań są ogromne. Według raportu Koalicji Klimatycznej, straty w rolnictwie, infrastrukturze i zdrowiu publicznym mogą sięgnąć 100 miliardów złotych do 2030 roku, jeśli Polska nie przyspieszy adaptacji i dekarbonizacji. Jednak istnieje też szansa: fundusze unijne, w tym Krajowy Plan Odbudowy (KPO), oferują miliardy euro na modernizację energetyki, transportu i rolnictwa. Inwestycje w odnawialne źródła energii, takie jak farmy wiatrowe na Bałtyku, czy rozwój transportu publicznego mogą nie tylko zmniejszyć emisje, ale także stworzyć tysiące nowych miejsc pracy.

Działanie teraz jest kluczowe, ponieważ Polska stoi na rozdrożu. Ignorowanie zmian klimatycznych może prowadzić do pogłębienia nierówności społecznych, wzrostu cen żywności i energii oraz destabilizacji regionów wiejskich. Z kolei szybka reakcja może uczynić Polskę liderem w zielonej transformacji w Europie Środkowo-Wschodniej, wzmacniając jej pozycję w UE i NATO.

Wymiar geopolityczny i strategiczny

Zmiana klimatu to nie tylko problem krajowy, ale także czynnik destabilizacji międzynarodowej. Susze i powodzie w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie napędzają migracje, które mogą destabilizować Europę. Konflikty o wodę i żywność, takie jak te w Sahelu, stają się coraz częstsze, a ich skutki odczuwalne są także w Polsce, która przyjmuje migrantów i uchodźców. Jako członek UE i NATO, Polska musi synchronizować swoją politykę klimatyczną z polityką bezpieczeństwa, aby sprostać tym wyzwaniom.

Kraje takie jak Niemcy, Francja czy USA już traktują zmianę klimatu jako priorytet strategiczny. Polska nie może pozwolić sobie na pozostanie w tyle. Ryzyko ataków hybrydowych, takich jak uszkodzenia kabli energetycznych na Bałtyku, dodatkowo podkreśla potrzebę integracji klimatu z bezpieczeństwem.

Brak działań może osłabić pozycję Polski w UE i NATO, szczególnie w obliczu unijnych celów redukcji emisji o 90 procent do 2040 roku. Synchronizacja polityki klimatycznej z obronną, w tym inwestycje w zieloną energię i ochronę infrastruktury krytycznej, to szansa na wzmocnienie bezpieczeństwa kraju i regionu.

Źródło: Koalicja klimatyczna