USA i Chiny masowo subsydiują EV, baterie i półprzewodniki, budując globalną dominację produkcyjną, podczas gdy Europa ryzykuje pozostanie jedynie regulatorem.
- Stany Zjednoczone dzięki IRA i CHIPS Act uruchomiły ponad 1 bilion dolarów prywatnych inwestycji, odbudowując krajową produkcję EV, baterii i półprzewodników.
- Chiny, kontynuując strategię Made in China 2025, utrzymują globalną dominację w bateriach, EV i robotyce mimo stopniowego wygaszania bezpośrednich dopłat.
- Skala subsydiów w USA i Chinach pozwala im kontrolować kluczowe łańcuchy dostaw i budować samowystarczalność technologiczną.
- Europa, mimo luzowania zasad pomocy publicznej w ramach Clean Industrial Deal, nie oferuje wsparcia porównywalnego z amerykańskim i chińskim.
- Bez zwiększenia skali inwestycji przemysłowych UE ryzykuje utratę konkurencyjności i rosnącą zależność od importu kluczowych technologii.
Stany Zjednoczone w ostatnich latach uruchomiły szeroki pakiet instrumentów wsparcia dla przemysłu, oparty głównie na Inflation Reduction Act oraz CHIPS and Science Act. Według dostępnych danych do stycznia 2025 roku działania te doprowadziły do uruchomienia ponad 1 biliona dolarów prywatnych inwestycji. Znaczna część tych środków została skierowana do sektorów uznawanych za kluczowe z punktu widzenia nowoczesnej gospodarki. Około 449 miliardów dolarów trafiło do branży elektroniki i półprzewodników, natomiast około 184 miliardy dolarów przeznaczono na rozwój pojazdów elektrycznych oraz produkcję baterii. Mechanizmy wsparcia w USA opierają się na ulgach podatkowych, grantach oraz bezpośrednich zachętach inwestycyjnych powiązanych z lokalizacją produkcji na terytorium kraju.
Chiny kontynuują realizację długofalowej strategii przemysłowej znanej jako Made in China 2025. Polityka ta opiera się na szerokim systemie subsydiów oraz wsparcia państwowego dla wybranych sektorów przemysłu. W rezultacie Chiny osiągnęły 54-procentowy udział w globalnych instalacjach robotów przemysłowych i uzyskały silną pozycję w produkcji baterii oraz pojazdów elektrycznych. Mimo, że władze stopniowo ograniczają bezpośrednie dopłaty do zakupu pojazdów typu NEV, sektor ten nadal korzysta z innych form wsparcia, w tym preferencyjnego finansowania, ulg podatkowych oraz skali krajowego rynku.
Unia Europejska prowadzi działania w ramach Clean Industrial Deal, który zakłada złagodzenie zasad dotyczących pomocy publicznej dla przemysłu. Równolegle wprowadzane są cła na import chińskich pojazdów elektrycznych oraz mechanizmy zachęcające do lokalizacji produkcji w Europie. Skala tych instrumentów pozostaje jednak wyraźnie mniejsza niż rozwiązania stosowane w Stanach Zjednoczonych i Chinach. W dostępnych danych wskazuje się, że obecne narzędzia europejskie nie zapewniają porównywalnego poziomu wsparcia kapitałowego ani tempa mobilizacji inwestycji w kluczowych sektorach technologicznych.
W rezultacie różnice w podejściu do polityki przemysłowej między USA, Chinami a Unią Europejską przekładają się na odmienne tempo rozwoju zdolności produkcyjnych w obszarach takich jak półprzewodniki, baterie, robotyka i elektromobilność. W przypadku Europy oznacza to utrzymującą się zależność od importu wybranych technologii oraz komponentów, przy jednoczesnym ograniczonym przyroście własnych mocy produkcyjnych w tych sektorach.
Amerykańska ofensywa subsydiów
Do stycznia 2025 roku w Stanach Zjednoczonych odnotowano ponad 1 bilion dolarów prywatnych inwestycji powiązanych z wdrażaniem Inflation Reduction Act (IRA) oraz CHIPS and Science Act. Największa część tych nakładów dotyczyła sektora elektroniki i półprzewodników, gdzie wartość inwestycji sięgnęła 449 miliardów dolarów. Kolejne 184 miliardy dolarów przeznaczono na projekty związane z pojazdami elektrycznymi i produkcją baterii, a 215 miliardów dolarów trafiło do sektora czystej energii.
CHIPS and Science Act przewiduje łącznie 52,7 miliarda dolarów wsparcia dla przemysłu półprzewodnikowego. Z tej kwoty 39 miliardów dolarów zostało przeznaczonych na bezpośrednie subsydia dla produkcji w USA, a dodatkowym instrumentem jest 25-procentowy kredyt podatkowy obejmujący kwalifikowane inwestycje w tym sektorze. Równolegle Inflation Reduction Act wprowadził system zachęt dla rynku pojazdów elektrycznych, w tym ulgi podatkowe do 7,5 tys. dolarów na zakup auta elektrycznego. Warunkiem uzyskania pełnego wsparcia są wymogi dotyczące miejsca produkcji baterii oraz pochodzenia surowców, przy czym od 2026 roku co najmniej 70 procent minerałów ma pochodzić z lokalnych lub dopuszczonych źródeł.
W wyniku działania tych regulacji zrealizowano lub zapowiedziano ponad 140 projektów inwestycyjnych o łącznej wartości przekraczającej 630 miliardów dolarów. Projekty te są związane głównie z przemysłem zaawansowanych technologii, energetyką oraz produkcją przemysłową i według dostępnych danych mają doprowadzić do utworzenia około 500 tysięcy miejsc pracy. Jednym z największych przedsięwzięć jest inwestycja firmy TSMC w Arizonie, której wartość deklarowana jest na poziomie 100 miliardów dolarów, mimo występujących opóźnień w realizacji harmonogramu.
Administracja USA wskazuje także na łączny wpływ trzech aktów prawnych: Infrastructure Investment and Jobs Act (IIJA), CHIPS and Science Act oraz Inflation Reduction Act. Według przedstawianych danych suma publicznych wydatków infrastrukturalnych wynikających z tych programów sięga 756 miliardów dolarów. Środki te obejmują zarówno bezpośrednie nakłady budżetowe, jak i mechanizmy podatkowe oraz grantowe.
Stany Zjednoczone wprowadziły środki handlowe i regulacyjne dotyczące relacji z Chinami. Obejmują one m.in. 100-procentowe cła na importowane z Chin pojazdy elektryczne oraz ograniczenia dotyczące udziału podmiotów określanych jako „foreign entity of concern” w amerykańskich programach wsparcia. Od 2024 i 2025 roku komponenty pochodzące z takich podmiotów są wyłączone z możliwości uzyskania kredytów i ulg przewidzianych w IRA.
Chińska dominacja
Chiny realizują założenia programu Made in China 2025, rozwijając produkcję w sektorach pojazdów elektrycznych, baterii oraz robotyki. Wsparcie państwowe dla tych branż miało skalę liczonych w setkach miliardów dolarów. Według dostępnych danych w 2024 roku w Chinach zainstalowano 295 tysięcy robotów przemysłowych, co stanowiło 54 procent wszystkich instalacji na świecie. Łączna liczba robotów pozostających w eksploatacji w chińskim przemyśle przekroczyła 2 miliony jednostek. Krajowi producenci odpowiadają za 57 procent sprzedaży robotów na rynku wewnętrznym.
Znaczące środki publiczne zostały skierowane również do sektora pojazdów elektrycznych i hybrydowych typu plug-in, określanych jako NEV. Od 2009 do 2023 roku łączna wartość subsydiów dla tego segmentu przekroczyła 230 miliardów dolarów. Bezpośrednie dopłaty do zakupu pojazdów zakończono w 2022 roku, natomiast ulgi podatkowe mają obowiązywać do 2027 roku. W planie rozwoju na lata 2026–2030 sektor NEV nie został ujęty wśród branż strategicznych, co oznacza odejście od wcześniejszego modelu szerokiego wsparcia.
Jednocześnie utrzymano programy dopłat typu trade-in. Zgodnie z obowiązującymi zasadami w 2026 roku możliwe jest uzyskanie wsparcia w wysokości do 12 procent ceny pojazdu NEV, przy limicie 20 tysięcy juanów. Program ten dotyczy wymiany starszych pojazdów na nowe modele.
Chiny zajmują także dominującą pozycję w produkcji baterii oraz w dostępie do kluczowych surowców wykorzystywanych w ich wytwarzaniu. Kontrola nad kolejnymi etapami łańcucha dostaw obejmuje zarówno wydobycie minerałów, jak i ich przetwarzanie oraz produkcję gotowych komponentów. Skala produkcji pojazdów elektrycznych przewyższa obecny poziom popytu, co prowadzi do nadwyżek mocy wytwórczych. Według dostępnych danych zdolności produkcyjne w tym segmencie są około trzykrotnie wyższe niż zapotrzebowanie. Nadwyżki te trafiają na rynki zagraniczne, w tym na rynek europejski.
Europa w tyle
W lutym 2025 roku Unia Europejska przedstawiła Clean Industrial Deal, który przewiduje zmiany w zasadach udzielania pomocy publicznej dla przemysłu. Nowe podejście zakłada złagodzenie reguł state aid, aby skrócić czas zatwierdzania subsydiów przeznaczonych na dekarbonizację przemysłu oraz rozwój technologii niskoemisyjnych. Dotyczy to przede wszystkim projektów związanych z clean tech, takich jak produkcja baterii, technologie wodorowe czy ograniczanie emisji w energochłonnych sektorach przemysłu.
W ramach tych zmian wprowadzono Clean Industrial State Aid Framework, który zastępuje wcześniejsze tymczasowe ramy pomocy publicznej. Nowy system przewiduje uproszczone procedury oraz tzw. rozwiązania „off-the-shelf”, pozwalające państwom członkowskim szybciej udzielać wsparcia finansowego bez konieczności długotrwałych indywidualnych notyfikacji. Równolegle uruchomiono Battery Booster Facility, która ma przeznaczyć 1,5 mld euro z Innovation Fund na zwiększenie skali produkcji baterii w Europie. Dodatkowe instrumenty finansowe obejmują Industrial Decarbonisation Bank oraz European Competitiveness Fund, których zadaniem jest wsparcie inwestycji przemysłowych związanych z transformacją energetyczną. Unia Europejska stosuje również środki handlowe wobec importu spoza Wspólnoty. Na samochody elektryczne produkowane w Chinach nałożono cła sięgające do 35,3 proc., do których doliczane jest standardowe 10 proc. cła importowego. Równolegle stosowane są mechanizmy wynikające z Foreign Subsidies Regulation, które odnoszą się do subsydiów udzielanych przedsiębiorstwom spoza UE i ich wpływu na konkurencję na rynku wewnętrznym.
Jednocześnie planowane są duże inwestycje infrastrukturalne. Do 2040 roku Europa zamierza przeznaczyć około 477 mld euro na rozwój i modernizację sieci przesyłowych. Według dostępnych danych liczba projektów odnawialnych źródeł energii oczekujących na przyłączenie do sieci znacząco przekracza cele wyznaczone na 2030 rok. Zmiany w zasadach pomocy publicznej mają sprzyjać lokowaniu produkcji na terenie UE, przy czym skala dostępnych środków pozostaje ograniczona w porównaniu z poziomem wsparcia oferowanym w Stanach Zjednoczonych i w Chinach.
