Jeszcze dekadę temu współpraca ze Szwedzkimi Demokratami była w szwedzkiej polityce tematem praktycznie tabu. Partie głównego nurtu unikały nawet symbolicznych kontaktów z ugrupowaniem wywodzącym się ze środowisk nacjonalistycznych i antyimigracyjnych. Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Szwedzcy Demokraci stali się jedną z najważniejszych sił politycznych w kraju, a pytanie nie brzmi już czy mają wpływ na władzę, lecz jak duży ten wpływ będzie w kolejnych latach.
Szwecja przez dekady uchodziła za symbol stabilnej demokracji liberalnej, wysokiego zaufania społecznego i otwartej polityki migracyjnej. Właśnie dlatego polityczny wzrost ugrupowania określanego przez przeciwników jako skrajna prawica wywołuje tak duże emocje nie tylko w samym kraju, ale również w całej Europie.
Zmiana nastrojów społecznych jest jednak znacznie głębsza niż zwykłe przesunięcie wyborczych preferencji. Coraz więcej Szwedów ma poczucie, że państwo utraciło kontrolę nad częścią problemów związanych z bezpieczeństwem, integracją migrantów oraz rosnącą przestępczością gangów. To właśnie na tych emocjach Szwedzcy Demokraci budują swoją polityczną siłę.
Szwedzka polityka przechodzi największą zmianę od dekad
Przez większą część powojennej historii Szwecji scena polityczna była zdominowana przez socjaldemokratów oraz szeroki konsensus wokół modelu państwa opiekuńczego. Debata publiczna należała do najbardziej umiarkowanych w Europie, a radykalne ugrupowania pozostawały na marginesie życia politycznego.
Kryzys migracyjny i narastające problemy społeczne stopniowo zaczęły jednak podważać ten model. Szczególnie mocno wpłynęły na społeczne nastroje wydarzenia związane z falą migracji z 2015 roku, kiedy Szwecja przyjęła jedną z największych liczb uchodźców w przeliczeniu na mieszkańca w całej Unii Europejskiej.
Początkowo krytyka polityki migracyjnej była w szwedzkiej debacie publicznej ograniczona. Z czasem jednak kwestie bezpieczeństwa, integracji oraz napięć społecznych zaczęły dominować kampanie wyborcze.
Szwedzcy Demokraci bardzo skutecznie wykorzystali tę zmianę. Ugrupowanie przez lata budowało przekaz oparty na hasłach ograniczenia migracji, zaostrzenia polityki karnej oraz obrony narodowej tożsamości kulturowej.
Partie głównego nurtu przestały izolować prawicę
Największa zmiana nastąpiła jednak nie po stronie samych Szwedzkich Demokratów, lecz wśród tradycyjnych ugrupowań centroprawicowych.
Jeszcze kilka lat temu współpraca z ugrupowaniem była politycznie nieakceptowalna. Dziś konserwatyści i część szwedzkiej prawicy coraz częściej traktują Szwedzkich Demokratów jako niezbędnego partnera do utrzymania większości parlamentarnej.
To fundamentalna zmiana dla całego systemu politycznego Szwecji. Tak zwany kordon sanitarny, który przez lata izolował ugrupowania radykalne od wpływu na władzę, zaczął stopniowo się rozpadać.
Obecny układ polityczny już teraz opiera się na wsparciu Szwedzkich Demokratów dla rządu. Choć ugrupowanie formalnie nie weszło jeszcze do gabinetu, jego wpływ na politykę migracyjną i bezpieczeństwo jest coraz bardziej widoczny.
Coraz częściej pojawia się więc pytanie, czy kolejnym krokiem będzie pełne wejście partii do rządu po następnych wyborach parlamentarnych.
Bezpieczeństwo stało się głównym tematem politycznym
Jednym z najważniejszych powodów wzrostu poparcia dla Szwedzkich Demokratów pozostaje kwestia bezpieczeństwa. Szwecja od kilku lat zmaga się z narastającą przemocą gangów, strzelaninami oraz problemami związanymi z przestępczością zorganizowaną.
Media regularnie informują o eksplozjach, porachunkach gangów i brutalnych przestępstwach w dużych miastach. Dla wielu obywateli stało się to symbolem kryzysu państwa, które przez lata uchodziło za jedno z najbezpieczniejszych miejsc w Europie.
Szwedzcy Demokraci przekonują, że tradycyjne elity polityczne ignorowały problemy związane z integracją migrantów oraz rosnącymi napięciami społecznymi. Ten przekaz trafia szczególnie do wyborców zmęczonych polityczną poprawnością i poczuciem, że debata publiczna przez lata unikała trudnych tematów.
Krytycy ugrupowania odpowiadają jednak, że partia wykorzystuje społeczne lęki i buduje popularność na polaryzacji oraz antyimigracyjnych emocjach.
Europa coraz uważniej obserwuje Szwecję
Polityczna transformacja Szwecji wpisuje się w szerszy europejski trend wzrostu znaczenia ugrupowań narodowo konserwatywnych i antyimigracyjnych.
Podobne procesy widoczne są we Włoszech, Francji, Niemczech czy Holandii. W wielu państwach partie jeszcze niedawno uznawane za radykalne stopniowo stają się częścią politycznego mainstreamu.
Szwecja ma jednak szczególne znaczenie symboliczne. Przez lata była przedstawiana jako model liberalnej demokracji, otwartości społecznej i skutecznej polityki socjalnej. Właśnie dlatego wzrost znaczenia Szwedzkich Demokratów odbierany jest przez część europejskich elit jako sygnał głębokiej zmiany politycznej na kontynencie.
Dla europejskiej prawicy sukces ugrupowania może stać się dowodem, że nawet najbardziej progresywne społeczeństwa zaczynają przesuwać się w stronę bardziej restrykcyjnej polityki migracyjnej i konserwatywnego podejścia do bezpieczeństwa.
Pytanie nie dotyczy już marginalizacji ugrupowania
Jeszcze kilka lat temu głównym celem szwedzkich partii było ograniczenie wpływów Szwedzkich Demokratów i utrzymanie ich poza centrum polityki.
Dziś taki scenariusz wydaje się coraz mniej realny. Ugrupowanie posiada stabilne poparcie społeczne, silną pozycję parlamentarną i coraz większy wpływ na kierunek debaty publicznej.
Najważniejsze pytanie brzmi obecnie nie czy partia będzie uczestniczyć w sprawowaniu władzy, lecz w jakim zakresie stanie się trwałym elementem szwedzkiego establishmentu politycznego. To proces, który może całkowicie zmienić charakter szwedzkiej polityki w najbliższych latach. Jeśli Szwedzcy Demokraci wejdą do przyszłego rządu, będzie to moment symbolicznego końca epoki, w której Szwecja uchodziła za państwo odporne na wzrost populistycznej i narodowej prawicy. Dla całej Europy byłby to kolejny sygnał, że polityczny krajobraz kontynentu zmienia się znacznie szybciej, niż jeszcze niedawno wydawało się możliwe.
Fot. Wikimedia Commons