Katastrofalna powódź, która w październiku 2024 roku nawiedziła hiszpański region Walencji, pochłonęła ponad 230 ofiar i spowodowała straty szacowane na 29 miliardów euro. Nowe badanie opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Nature Communications” potwierdza, że za skalą tragedii stały zmiany klimatu wywołane działalnością człowieka. Naukowcy z hiszpańskich ośrodków badawczych wyliczyli, że globalne ocieplenie zwiększyło intensywność opadów o 21 procent, a obszar objęty ulewą powiększyło o 56 procent w porównaniu z warunkami przedindustrialnymi. To pierwsze tak szczegółowe badanie, które na podstawie symulacji wysokiej rozdzielczości pokazuje, jak ocieplenie klimatu wpływa na wewnętrzną dynamikę ekstremalnych zjawisk pogodowych.

• Naukowcy z hiszpańskich ośrodków badawczych, w tym z Uniwersytetu w Valladolid oraz Państwowej Agencji Meteorologicznej Hiszpanii (AEMET), opublikowali 17 lutego 2026 roku w prestiżowym czasopiśmie „Nature Communications” przełomową analizę kataklizmu. Wykorzystując symulacje numeryczne o rekordowo wysokiej rozdzielczości 1 km, wykazali, że globalne ocieplenie zwiększyło intensywność opadów o 21 procent w porównaniu z warunkami przedindustrialnymi.
• Zastosowana przez zespół metoda „pseudo-globalnego ocieplenia” pozwoliła na precyzyjne określenie wpływu emisji gazów cieplarnianych na wewnętrzną dynamikę burzy. Okazało się, że obszar objęty opadami przekraczającymi próg czerwonego ostrzeżenia (180 mm) powiększył się o 55-56 procent, a łączna objętość wody w dorzeczu rzeki Júcar była o 19 procent wyższa niż w scenariuszu bez wpływu człowieka.
• Kluczowym czynnikiem napędzającym ekstremalne zjawisko była anomalnie wysoka temperatura Morza Śródziemnego, która w październiku 2024 roku była o 1,2 stopnia Celsjusza wyższa od średniej wieloletniej. Cieplejsze morze dostarczyło dodatkowej energii, zwiększając niestabilność atmosfery oraz zmieniając mikrofizykę chmur, co w efekcie dało trzykrotnie wyższy wzrost opadów, niż wynikałoby to z klasycznych zależności fizycznych.
• Eksperci podkreślają, że badanie ma fundamentalne znaczenie dla planowania przestrzennego i projektowania infrastruktury. Zdaniem specjalistów, standardowe krzywe projektowe IDF (Intensity-Duration-Frequency) oparte wyłącznie na danych historycznych zaniżają rzeczywiste ryzyko i powinny zostać zaktualizowane o scenariusze klimatyczne, ponieważ zdarzenia subdobowe mogą nasilać się o około 20 procent na każdy stopień ocieplenia.
• Dla sektora biznesowego i ubezpieczeniowego wyniki oznaczają konieczność weryfikacji oceny ryzyka inwestycji w regionach narażonych na ekstremalne zjawiska. Straty w Walencji sięgające 29 miliardów euro pokazują realny wpływ na łańcuchy dostaw i infrastrukturę produkcyjną, co może w przyszłości przełożyć się na wzrost składek ubezpieczeniowych lub problemy z ubezpieczalnością niektórych obszarów.

29 października 2024 roku nad wschodnim wybrzeżem Hiszpanii rozegrał się dramat, który na zawsze zmienił sposób postrzegania zagrożeń klimatycznych w Europie Południowej. Potężna DANA – depresja izolowana na poziomach wysokich, w Hiszpanii nazywana także „gota fría” (zimna kropla) – przyniosła w ciągu zaledwie kilkunastu godzin opady przekraczające roczną średnią dla tego regionu. W miejscowości Turís odnotowano 771 milimetrów deszczu w ciągu 15 godzin – więcej niż wynosi średnia roczna suma opadów dla tego obszaru.

Wody wezbrane zalały setki kilometrów kwadratowych, niszcząc domy, mosty i infrastrukturę drogową. Według oficjalnych danych, liczba ofiar śmiertelnych przekroczyła 230 osób, a straty materialne oszacowano na około 29 miliardów euro. To najtragiczniejsza klęska żywiołowa w Hiszpanii od pokoleń i jedno z najbardziej dotkliwych zdarzeń tego typu w najnowszej historii Europy.

Mimo że hiszpańska agencja meteorologiczna AEMET wydała ostrzeżenia z kilkudniowym wyprzedzeniem, system ostrzegania okazał się niewystarczający. Jak wskazują eksperci od systemów wczesnego reagowania, same prognozy nie wystarczą – potrzebne są systemy ostrzegania oparte na przewidywanych skutkach (impact-based early warning), które pozwalają lepiej przygotować służby ratunkowe i ludność cywilną na konkretne zagrożenia.

Przełomowa metodologia. Symulacje w skali 1 kilometra

Badanie opublikowane w „Nature Communications” 17 lutego 2026 roku zostało przeprowadzone przez multidyscyplinarny zespół naukowców pod kierownictwem Carlosa Calvo-Sancho z Uniwersytetu w Valladolid oraz Juana Jesúsa Gonzáleza-Alemána z Państwowej Agencji Meteorologicznej Hiszpanii (AEMET). W pracach uczestniczyli także badacze z Centrum Badań nad Pustynnieniem (CIDE, CSIC-UV-GVA), Instytutu Pirenejskiego Ekologii (IPE-CSIC), Uniwersytetu Complutense w Madrycie oraz szwajcarskiego ETH w Zurychu.

To, co wyróżnia to badanie na tle wcześniejszych analiz, to zastosowana metodologia. Zespół wykorzystał symulacje numeryczne o rekordowo wysokiej rozdzielczości – 1 kilometra – z modelem WRF (Weather Research and Forecasting). Dzięki temu możliwa była nie tylko ogólna ocena wpływu klimatu na opady, ale wręcz prześledzenie procesów zachodzących wewnątrz chmur, w tym dynamiki konwekcyjnej i mikrofizyki opadów.

Naukowcy zastosowali metodę „pseudo-globalnego ocieplenia” (Pseudo-Global Warming, PGW), która polega na porównaniu dwóch scenariuszy: rzeczywistych warunków z października 2024 roku oraz hipotetycznego scenariusza, w którym usunięto wpływ ocieplenia wywołanego działalnością człowieka od epoki przedindustrialnej. To podejście, jak wyjaśniają sami autorzy, pozwala odpowiedzieć na pytanie: jak wyglądałaby ta sama burza, gdyby klimat nie został zmieniony przez człowieka?

21 procent więcej deszczu

Wyniki badania są jednoznaczne i nie pozostawiają miejsca na spekulacje. Globalne ocieplenie spowodowało, że opady podczas katastrofalnej DANA były znacznie bardziej intensywne i objęły większy obszar, niż miałyby to miejsce w świecie bez emisji gazów cieplarnianych.

Konkretne wyliczenia przedstawiają się następująco:

• Intensywność opadów w skali 6-godzinnej wzrosła o 21 procent w porównaniu z warunkami przedindustrialnymi.
• Obszar, na którym odnotowano opady przekraczające 180 milimetrów (próg czerwonego ostrzeżenia AEMET), powiększył się o 55-56 procent.
• Łączna objętość wody, jaka spadła w dorzeczu rzeki Júcar, była o 19 procent wyższa niż w scenariuszu bez wpływu człowieka.

Co istotne, wzrost intensywności opadów był wyższy, niż wynikałoby to z samej fizyki atmosfery. Zgodnie z klasyczną zależnością Clausiusa-Clapeyrona, każdy stopień ocieplenia atmosfery zwiększa jej zdolność do zatrzymywania pary wodnej o około 7 procent. Tymczasem w przypadku Walencji wzrost był trzykrotnie wyższy.

Morze jak paliwo. Mechanizmy fizyczne stojące za katastrofą

Kluczowym czynnikiem, który napędził ekstremalne opady, była anomalnie wysoka temperatura powierzchni Morza Śródziemnego. W październiku 2024 roku wody u wybrzeży Hiszpanii były o 1,2 stopnia Celsjusza cieplejsze niż średnia wieloletnia. Dla atmosfery oznaczało to gigantyczny zastrzyk energii i wilgoci.

Jak wyjaśniają autorzy badania, mechanizm amplifikacji opadów działał na kilku poziomach jednocześnie:

• Po pierwsze, wyższa temperatura morza zwiększyła parowanie, dostarczając do atmosfery większe ilości pary wodnej. To właśnie ten czynnik odpowiada za wzrost zgodny z zależnością Clausiusa-Clapeyrona.

• Po drugie, cieplejsze morze zwiększyło niestabilność atmosfery mierzoną wskaźnikiem CAPE (Convective Available Potential Energy). Wyższa niestabilność oznacza silniejsze prądy wznoszące, które transportują wilgotne powietrze w górne partie atmosfery.

• Po trzecie, doszło do zmian w mikrofizyce chmur. W warunkach wyższej temperatury i wilgotności zwiększyła się produkcja gradu i krupy lodowej (graupel), co dodatkowo intensyfikowało opady, gdy te cząstki topiły się w niższych, cieplejszych warstwach atmosfery.

Carlos Calvo-Sancho, główny autor badania, podkreśla, że to właśnie te złożone, nieliniowe procesy sprawiły, że skutki ocieplenia były tak dramatyczne.

– Temperatura morza działała jak paliwo, amplifikując dostępną energię potencjalną konwekcji w burzy, z bardziej intensywnymi prądami wstępującymi i zmianami w aktywności mikrofizyki chmur – wyjaśnia naukowiec.

Badanie spotkało się z szerokim odzewem w środowisku naukowym. Eksperci podkreślają jego przełomowy charakter i wysoką jakość metodologiczną. Markus Donat, profesor ICREA i współlider grupy ds. zmienności i zmiany klimatu w Barcelona Supercomputing Center, zwraca uwagę, że badanie nie tylko potwierdza wzrost intensywności opadów, ale także identyfikuje mechanizmy sprzężenia zwrotnego, które potęgowały siłę burzy.

– Te mechanizmy są zgodne z teorią – zaznacza Donat.

Pilar Brufau, badaczka i wykładowczyni na Uniwersytecie w Saragossie, chwali „wysoką jakość metodologiczną” badania. Jej zdaniem zastosowanie metody Pseudo-Global Warming, symulacji konwekcyjnych w rozdzielczości 1 km oraz 15 modeli CMIP6 do oszacowania sygnału klimatycznego sprawia, że wyniki są wyjątkowo wiarygodne.

Ernesto Rodríguez Camino, starszy meteorolog państwowy i prezes Hiszpańskiego Stowarzyszenia Meteorologicznego, podkreśla znaczenie badania dla komunikacji społecznej.

– Badania z zakresu psychologii społecznej, komunikacji i opinii publicznej pokazują, że ludzie reagują silniej, gdy postrzegają zagrożenia jako bliższe, bardziej konkretne i emocjonalnie zrozumiałe. Epizod powodzi w Walencji z października 2024 roku, który oprócz ofiar śmiertelnych dostarczył obrazów zniszczeń o ogromnym wpływie emocjonalnym, jest wyraźnym przykładem znaczenia ustanowienia wyraźnego związku między tego typu zdarzeniami a obecnymi zmianami klimatu – komentuje Camino.

Potwierdzenie globalnych trendów

Badanie wpisuje się w szerszy nurt badań nad atrybucją ekstremalnych zjawisk pogodowych. Wcześniejsze analizy, przeprowadzone w czasie rzeczywistym przez inicjatywy ClimaMeter i World Weather Attribution, już wskazywały na związek katastrofy w Walencji ze zmianami klimatu. Jednak ze względu na niższą rozdzielczość i uproszczoną metodologię nie mogły dostarczyć tak szczegółowych danych, jakie przynosi obecne badanie.

Co więcej, autorzy podkreślają, że ich wnioski są spójne z szerszymi dowodami na intensyfikację globalnego cyklu hydrologicznego.

– Przedstawione w tym regionalnym badaniu wyniki są zgodne z szerszymi dowodami na to, że zmiany klimatu wywołane działalnością człowieka intensyfikują globalny cykl hydrologiczny – piszą w artykule.

Badanie nie odpowiada jednak na pytanie, czy tego typu zdarzenia będą występować częściej. Metodologia PGW zakłada utrzymanie tej samej cyrkulacji atmosferycznej, co uniemożliwia ocenę zmian w częstotliwości występowania DAN. To zadanie dla kolejnych badań, które będą musiały uwzględnić również zmiany dynamiki atmosfery.

Konsekwencje dla planowania przestrzennego. Wyzwanie dla urbanistów

Dla specjalistów od planowania przestrzennego i gospodarki wodnej wnioski płynące z badania mają fundamentalne znaczenie. María Jesús Romero Aloy, profesor urbanistyki na Uniwersytecie Politechnicznym w Walencji, podkreśla, że „badanie wzmacnia naukowe podstawy do orientowania polityk adaptacyjnych”.

Kluczowym wnioskiem jest konieczność odejścia od założenia o „stacjonarności” klimatu w projektowaniu infrastruktury. Jak wskazuje Pilar Brufau, „jeśli zdarzenia subdobowe mogą nasilać się o około 20 procent na każdy stopień ocieplenia, to krzywe projektowe IDF (Intensity-Duration-Frequency) i mapy ryzyka oparte wyłącznie na danych historycznych zaniżają rzeczywiste zagrożenie i powinny zostać zaktualizowane”.

Oznacza to, że standardy techniczne dla infrastruktury przeciwpowodziowej, systemów odwadniających i norm budowlanych muszą uwzględniać scenariusze klimatyczne, a nie tylko historyczne obserwacje. W praktyce może to oznaczać konieczność przeprojektowania wielu elementów infrastruktury miejskiej w regionie Morza Śródziemnego, który według prognoz będzie coraz bardziej narażony na ekstremalne opady.

Ryzyko, które trzeba uwzględnić w strategiach

Dla sektora przemysłowego wyniki badania mają kilka kluczowych implikacji. Po pierwsze, pokazują, że ekstremalne zjawiska pogodowe, które jeszcze niedawno uznawano za zdarzenia o niskim prawdopodobieństwie, stają się coraz bardziej realnym zagrożeniem dla łańcuchów dostaw i infrastruktury produkcyjnej. Straty w Walencji sięgające 29 miliardów euro to nie tylko koszty dla gospodarstw domowych, ale także dla firm, których fabryki, magazyny i centra logistyczne zostały zalane lub odcięte od świata.

Po drugie, badanie dostarcza argumentów za włączeniem ryzyk klimatycznych do analiz due diligence przy inwestycjach, szczególnie w regionach narażonych na ekstremalne zjawiska. Weryfikacja, czy dana lokalizacja znajduje się na obszarach potencjalnie zagrożonych powodziami błyskawicznymi, staje się nie tylko kwestią zgodności z przepisami, ale elementem oceny ryzyka biznesowego.

Po trzecie, wyniki badania mogą wpłynąć na sektor ubezpieczeniowy. Jeśli tego typu zdarzenia będą występować częściej i z większą intensywnością, składki ubezpieczeniowe w narażonych regionach mogą wzrosnąć, a niektóre obszary mogą stać się praktycznie nieubezpieczalne.

Kopalnia Turów ogranicza wpływ na środowisko. Nowe dane PGE GiEK

Fot. Wikimedia Commons.

Opracowano na podstawie: Calvo-Sancho, C., et al. (2026). Human-induced climate change amplification on storm dynamics in Valencia’s 2024 catastrophic flash flood. Nature Communications; materiałów AEMET, Universitat de València, Science Media Centre España.