Administracja Donalda Trumpa rozważa objęcie przez państwo akcji w kluczowych spółkach rozwijających sztuczną inteligencję. W tym samym czasie Orlen tymczasowo wyprzedził Łukoil pod względem kapitalizacji, giełdy na świecie zalała fala spadków po danych z amerykańskiego rynku pracy, a unijny PKB ciągnie w dół Irlandia. Rosyjskie elity biznesowe coraz głośniej krytykują politykę Kremla.
Waszyngton prowadzi wstępne rozmowy z OpenAI i innymi gigantami AI w sprawie objęcia przez rząd akcji tych firm. Pomysł, promowany przez Sama Altmana od początku 2025 roku, zakłada, że państwo stanie się partnerem w sukcesie technologicznym o znaczeniu strategicznym. Prezydent Trump nazwał to „partnerstwem z amerykańskim społeczeństwem”. Plan przewiduje utworzenie państwowego funduszu majątkowego, który wypłacałby dywidendy wszystkim gospodarstwom domowym.
Krytycy ostrzegają przed niebezpieczną fuzją rządu z korporacjami, przypominającą chiński model kontroli. Senator Bernie Sanders zaproponował jeszcze bardziej radykalną ustawę – przekazanie państwu 50 proc. akcji firm AI. Kluczowym pytaniem pozostaje, czy rząd chce być biernym inwestorem, czy aktywnym superakcjonariuszem z przedstawicielami w zarządach.
Orlen tymczasowo wyprzedza Łukoil
Podczas piątkowej sesji giełdowej Grupa Orlen na krótko przewyższyła wartością rynkową rosyjskie koncerny Łukoil i Novatek. Premier Donald Tusk ogłosił na platformie X, że po niedawnym przeskoczeniu Gazpromu polski koncern pokonał kolejnych gigantów, pytając retorycznie: „Można?”. Biuro prasowe Orlenu opublikowało grafikę podkreślającą wyższość nad rosyjską konkurencją.
Jednak pod koniec dnia kurs akcji Orlenu osłabł o 1,45 proc., a rosyjskie spółki odzyskały przewagę. Mijanka wynika z dwóch procesów: rosyjskie koncerny tracą na wartości pod wpływem sankcji, a Orlen po przejęciu Lotosu i PGNiG stał się potężnym koncernem multienergetycznym. Porównania w dolarach powodują, że końcowa pozycja zależy od wahań kursów walutowych.
Wyprzedzenie Gazpromu, a okresowo także Łukoilu i Novateku, ma znaczenie symboliczne dla zmiany układu sił w energetyce Europy Środkowo-Wschodniej. Z czysto gospodarczego punktu widzenia to jednak „przeciąganie liny” bez większego znaczenia – kapitalizacja zmienia się co chwilę i nie przekłada się bezpośrednio na zdolności operacyjne.
Giełdy w dół, irlandzki efekt i rosyjski bunt
Orlen nie utrzymałby się przed Łukoilem, gdyby nie fala spadków na światowych giełdach po danych o rynku pracy w USA. W maju przybyło 172 tys. miejsc pracy, radykalnie powyżej prognoz 85 tys. – skomentował Rafał Hirsch, autor raportu. W połączeniu ze wzrostem płac o 3,4 proc. rok do roku daje to Rezerwie Federalnej sygnał do podwyżki stóp procentowych. Indeks Nasdaq spadł o ponad 4,2 proc., S&P 500 stracił 2,6 proc. – najgorzej od października 2025 roku.
Gospodarka strefy euro skurczyła się w pierwszym kwartale o 0,2 proc., ale główną przyczyną jest Irlandia, której PKB spadł o 12,1 proc. – to efekt roli raju podatkowego i ruchów kapitału zagranicznego. Gdyby wyłączyć Irlandię, strefa euro urosłaby o 0,2-0,3 proc. Polska ze wzrostem 3,5 proc. rok do roku jest na trzecim miejscu w UE za Danią i Maltą.
Rosyjskie elity biznesowe na Forum Ekonomicznym w Petersburgu otwarcie ostrzegają przed stagnacją. German Gref, prezes Sbierbanku, stwierdził, że kontynuacja wzrostu gospodarczego w wojennych okolicznościach jest „już cudem”. Aleksiej Mordaszow, właściciel Siewierstalu, przyznał, że popyt na stal spadł o 30 proc., a koncern wyciął jedną czwartą portfela inwestycyjnego.
Igor Szuwałow, szef VEB.RF, skrytykował propozycje przywrócenia nakazów pracy dla absolwentów i podatku od bezdzietności. Andriej Makarow wskazał na arbitralność organów ścigania i masowe przejmowanie prywatnych aktywów, co drastycznie obniża zaufanie inwestorów. – Budowanie technologicznego przywództwa w oparciu o totalne państwowe sterowanie zamiast wolności jest skazane na porażkę – powiedział Igor Szuwałow.
Źródło: wnp.pl, Fot. PAP/EPA/SAMUEL CORUM/POOL