Polskie warsztaty samochodowe zmagają się z poważnym deficytem kadr. Aż 75 proc. zakładów nie może znaleźć wykwalifikowanych mechaników, a branża ostrzega: bez pilnych działań edukacyjnych problem będzie narastał wraz z rozwojem elektromobilności.

• Około 18 tysięcy polskich warsztatów samochodowych ma trudności z pozyskaniem wykwalifikowanych mechaników, mechatroników i elektryków.
• Główną przyczyną niedoboru kadr jest niewielkie zainteresowanie młodych ludzi pracą w branży warsztatowej.
• Postęp technologiczny, w tym rozwój elektroniki i elektromobilności, zwiększa zapotrzebowanie na wysoko wykwalifikowanych specjalistów.
• Eksperci podkreślają, że same szkoły nie są w stanie zapewnić dostępu do najnowszego sprzętu i procedur serwisowych.
• Konkurs „Wyścig Talentów” ma zachęcić uczniów szkół technicznych do wyboru zawodu mechanika i lepiej przygotować ich do pracy w warsztatach.

Około trzy czwarte warsztatów samochodowych działających w Polsce ma trudności z obsadzeniem wolnych stanowisk. Według dostępnych danych problem dotyczy około 18 tysięcy zakładów, które mimo prowadzonych rekrutacji nie są w stanie znaleźć pracowników posiadających wymagane kwalifikacje. Niedobory kadrowe dotyczą przede wszystkim zawodów technicznych związanych z obsługą i naprawą pojazdów, takich jak mechanicy, mechatronicy, elektrycy oraz elektronicy samochodowi.

Z danych Stowarzyszenia Dystrybutorów i Producentów Części Motoryzacyjnych wynika, że sytuacja na rynku pracy w branży motoryzacyjnej pogarsza się od kilku lat. W ciągu ostatnich pięciu lat europejski sektor motoryzacyjny zlikwidował 118 tysięcy miejsc pracy, podczas gdy liczba nowo utworzonych etatów wyniosła jedynie 55 tysięcy. Spadek zatrudnienia coraz wyraźniej dotyka także firmy działające w Polsce, co dodatkowo wzmacnia presję na warsztaty samochodowe, które już wcześniej mierzyły się z ograniczoną dostępnością wykwalifikowanej kadry.

Jednym z głównych czynników wpływających na obecną sytuację jest niewielkie zainteresowanie młodych ludzi wyborem ścieżki zawodowej związanej z pracą w warsztatach. Problem ten skłonił przedstawicieli branży do podjęcia działań skierowanych do uczniów szkół technicznych i branżowych. Jednym z takich przedsięwzięć jest konkurs „Wyścig talentów”, którego celem jest przybliżenie realiów pracy w zawodach motoryzacyjnych oraz zaprezentowanie ich od strony praktycznej.

– Przyczyną niedoboru kompetentnych mechaników, mechatroników, elektryków i elektroników samochodowych jest niewielka chęć młodych ludzi do wiązania życia zawodowego z branżą warsztatową. Konkurs „Wyścig talentów” przeznaczony jest dla uczniów szkół technicznych oraz branżowych i przede wszystkim ma na celu odczarowanie zawodu mechanika – pokazanie, że praca w warsztacie może być satfakcjonująca, rozwijająca, stabilna i atrakcyjna finansowo – powiedział PAP organizator konkursu Alfred Franke z firmy badawczej MotoFocus, honorowy prezes SDCM.

Konkurs realizowany jest przy wsparciu środowiska akademickiego oraz przedsiębiorstw związanych z przemysłem motoryzacyjnym. Opiekę merytoryczną nad inicjatywą sprawują polskie uczelnie techniczne, a partnerami strategicznymi projektu są firmy Petronas i Bridgestone. W przygotowanie i realizację zadań konkursowych zaangażowani są zarówno przedstawiciele nauki, jak i praktycy na co dzień pracujący z nowoczesnymi rozwiązaniami technologicznymi.

– W konkurs zaangażowani są zarówno pracownicy naukowi wiodących politechnik, jak również specjaliści z firm motoryzacyjnych zapewniających najnowocześniejsze technologie przemysłowi. Zapewnia to wysoki poziom merytoryczny konkursu. Zadania przygotowane dla uczestników – zarówno teoretyczne jak i praktyczne – mają ścisły związek z codzienną pracą w warsztatach samochodowych, które w coraz większym zakresie zajmują się skomplikowanymi układami mechatronicznymi i elektronicznymi. Ich obsługa wymaga nie tylko odpowiedniego wyposażania, ale również wysokich kwalifikacji – zauważył Franke.

Organizatorzy wskazują, że zakres kompetencji wymaganych w warsztatach systematycznie się rozszerza, wraz z rosnącą liczbą pojazdów wyposażonych w zaawansowane systemy elektroniczne i mechatroniczne. Praca w tym sektorze coraz częściej wiąże się z obsługą złożonych układów, diagnostyką komputerową oraz wykorzystaniem specjalistycznych narzędzi, co bezpośrednio przekłada się na zapotrzebowanie na dobrze przygotowanych absolwentów szkół technicznych.

Warsztaty samochodowe w kryzysie kadrowym

Przedstawiciele kadry naukowej polskich politechnik wskazują, że zwiększenie liczby młodych ludzi wybierających zawód związany z obsługą i serwisowaniem pojazdów wymaga pilnych działań w obszarze edukacji. Zwracają uwagę na szybkie zmiany technologiczne zachodzące w branży motoryzacyjnej oraz rosnące wymagania wobec przyszłych pracowników warsztatów samochodowych. Współczesne pojazdy są coraz bardziej zaawansowane technicznie, a ich obsługa wymaga nie tylko znajomości nowoczesnych narzędzi, lecz także solidnych podstaw teoretycznych.

Profesor Politechniki Poznańskiej dr hab. inż. Grzegorz Ślaski podkreśla, że zmienia się zarówno charakter pracy w warsztatach, jak i zakres wiedzy niezbędnej do jej wykonywania:

– Warsztaty stoją przed koniecznością obsługi coraz bardziej zaawansowanych technicznie samochodów. Również współczesne wyposażenie diagnostyczne jest coraz bardziej zaawansowane i zinformatyzowane, co jednak nie zwalnia młodych adeptów z obowiązku przyswojenia wiedzy dotyczącej także tradycyjnych obszarów budowy samochodów, np. z dziedziny elektrotechniki. Nawet najbardziej zaawansowane testery diagnostyczne są jedynie narzędziami i aby sprawnie się nimi posługiwać, trzeba dysponować wiedzą teoretyczną i praktyczną oraz doświadczeniem w jej wykorzystaniu. Same szkoły nie zapewnią jednak swoim uczniom dostępu do najnowszego wyposażenia serwisowego i wiedzy o procedurach, w których są wykorzystywane. Tu pomóc mogą firmy i tak się właśnie dzieje. Konkurs „Wyścig Talentów” dobrze się wpisuje w te działania – zaznaczył profesor Politechniki Poznańskiej dr hab. inż. Grzegorz Ślaski.

Eksperci podnoszą także kwestię kompetencji wykraczających poza wiedzę techniczną. W pracy warsztatowej istotne znaczenie ma organizacja pracy, zarządzanie czasem oraz sposób kontaktu z klientem. Umiejętności te wpływają na sprawność działania zakładu oraz na relacje z odbiorcami usług.

– Nie chodzi już tylko o naprawy mechaniczne, ale o kompleksowe podejście do obsługi klienta i poszerzanie zakresu świadczonych usług – wyjaśnia prof. Politechniki Śląskiej dr hab. inż. Anna Timofiejczuk – Niezwykle istotna staje się umiejętność komunikacji z klientem, zarządzanie czasem pracy, organizacja procesów. Połączenie kompetencji technicznych z umiejętnościami interpersonalnymi tworzy prawdziwie wartościowych specjalistów, dlatego przygotowując zadania konkursowe wzięliśmy pod uwagę również ten aspekt – powiedziała profesor Politechniki Śląskiej dr hab. inż. Anna Timofiejczuk.

„Wyścig Talentów” jako odpowiedź branży

W pierwszej edycji konkursu „Wyścig Talentów”, która odbyła się w ubiegłym roku szkolnym, udział wzięło ponad 7,5 tys. uczniów z całej Polski. Rywalizacja miała charakter wieloetapowy, a do finału zakwalifikowało się 160 najlepszych uczestników. Konkurs oparto na specjalnej platformie internetowej, zawierającej bazę ponad 3,7 tys. pytań technicznych. Materiały zostały opracowane przez 80 ekspertów i uzupełnione o kompendium wiedzy, do którego odnoszą się pytania konkursowe.

Zakres tematyczny konkursu obejmuje zagadnienia techniczne, które nie są standardowo obecne w programach szkolnych. Zwrócił na to uwagę profesor Politechniki Lubelskiej dr hab. inż. Jacek Czarnigowski, odnosząc się do tempa zmian technologicznych oraz ograniczeń systemu edukacji formalnej.

– To wiedza techniczna, której nie znajdzie się w szkolnych podręcznikach. Postęp techniczny jest tak szybki, że samo szkolnictwo nie ma szans za nim nadążyć, dlatego tak ważna jest współpraca szkół z branżą motoryzacyjną – stwierdził profesor Politechniki Lubelskiej dr hab. inż. Jacek Czarnigowski.

Znaczenie praktycznego przygotowania uczniów w kontekście zmian zachodzących w motoryzacji podkreśliła również dr inż. Maria Skrętowicz z Politechniki Wrocławskiej. Wskazała ona na rosnącą obecność pojazdów elektrycznych w niezależnych warsztatach oraz wynikające z tego nowe wymagania wobec personelu technicznego.

– Do niedawna samochody elektryczne trafiały do niezależnych warsztatów bardzo rzadko. To jednak będzie się zmieniać, ponieważ rośnie sprzedaż tych pojazdów zarówno na rynku pierwotnym, a także pojawia się prywatny import aut używanych. Obsługa tych samochodów wymaga odpowiednich uprawnień i wiedzy również ze względu na bezpieczeństwo – podkreśliła dr inż. Maria Skrętowicz.

Druga edycja konkursu „Wyścig Talentów” została zaplanowana na cały rok szkolny 2025/2026. Etap eliminacyjny prowadzony jest w formie online. Finały odbędą się stacjonarnie w największych miastach Polski w ostatnim tygodniu maja 2026 roku. Zakończeniem rywalizacji będzie Gala Finałowa zaplanowana na czerwiec tego samego roku.

Organizatorzy przewidzieli nagrody nie tylko dla najlepszych uczestników i ich nauczycieli, lecz także dla szkół, których uczniowie najliczniej awansują do finału. Placówki te otrzymają specjalistyczne wózki narzędziowe wyposażone w profesjonalny sprzęt warsztatowy, przeznaczony do wykorzystania w praktycznej nauce zawodu.