Polska może skorzystać na europejskiej elektryfikacji, ale posiadanie dużych zasobów miedzi i rozwiniętego górnictwa nie gwarantuje jeszcze przemysłowej przewagi. Niemiecka grupa Aurubis, z siedzibą w Hamburgu, należy do największych producentów miedzi rafinowanej w Europie i rocznie wytwarza około 1,2 mln ton katod. Jej działalność obejmuje nie tylko przetwarzanie koncentratów, lecz także recykling i produkcję wyrobów dla przemysłu. To ważny punkt odniesienia dla dyskusji o tym, jak Polska może wykorzystać rosnący popyt na miedź.
Europejski Plan Elektryfikacji zakłada wzrost udziału energii elektrycznej w końcowym zużyciu energii w Unii Europejskiej z około 23 proc. obecnie do 46 proc. w 2040 roku. Cel ten przedstawiła Komisja Europejska w lipcu 2026 roku. Ma on charakter orientacyjny, a jego przełożenie na krajowe zobowiązania i sposób monitorowania postępów wymaga dalszych prac.
Większa elektryfikacja przemysłu, transportu i budynków oznacza rozwój infrastruktury elektroenergetycznej, sieci, urządzeń, silników, instalacji oraz technologii związanych z odnawialnymi źródłami energii. We wszystkich tych obszarach miedź jest istotnym surowcem ze względu na wysoką przewodność elektryczną i możliwość szerokiego zastosowania w instalacjach przemysłowych.
Raport Instytutu Reform poświęcony wykorzystaniu europejskiego planu wskazuje, że Polska nie musi budować przewag we wszystkich gałęziach czystych technologii. Zamiast tego może koncentrować się na tych obszarach, w których ma już surowce, kompetencje i przemysłowe zaplecze. Miedź jest jednym z naturalnych kandydatów do takiej specjalizacji.
Sama produkcja surowca nie przesądzi jednak o skali korzyści. Istotne jest to, jaka część wartości dodanej pozostanie w kraju: od wydobycia i hutnictwa, przez odzysk metalu z odpadów, po produkcję przewodów, komponentów elektrycznych i innych wyrobów wykorzystywanych w elektryfikacji.
Aurubis – niemiecki potentat bez własnych kopalń w kraju
Aurubis ma siedzibę w Hamburgu i należy do największych producentów miedzi rafinowanej w Europie. Według danych przytaczanych przez Reutersa grupa produkuje około 1,2 mln ton katod miedzianych rocznie. To produkt o wysokiej czystości, wykorzystywany następnie do wytwarzania wyrobów dla przemysłu.
Firma została założona w 1866 roku i rozwinęła działalność obejmującą przetwarzanie koncentratów miedzi, złomu oraz innych materiałów zawierających metale. W jej modelu biznesowym istotne miejsce zajmują zarówno produkcja pierwotna, jak i recykling. Grupa wytwarza również inne metale oraz produkty uboczne, między innymi kwas siarkowy.
To odróżnia ją od przedsiębiorstw kojarzonych przede wszystkim z wydobyciem rud. Aurubis nie musi opierać całego modelu działalności na własnych kopalniach w Niemczech. Surowiec pozyskuje z różnych źródeł, a jego przetwarzanie, odzysk metali i dalsza produkcja tworzą rozbudowany łańcuch przemysłowy.
W praktyce przewaga takiej grupy wynika nie tylko z ilości przetwarzanego metalu. Znaczenie mają również skala instalacji, technologie hutnicze, zdolność do przetwarzania surowców o różnym składzie, odzyskiwanie metali towarzyszących oraz dostęp do odbiorców przemysłowych.
Ponad 7 tys. pracowników i setki milionów euro wyniku
Skala działalności Aurubis jest widoczna również w danych finansowych i zatrudnieniu. Na koniec roku obrotowego 2024/2025 grupa zatrudniała 7190 osób. W tym samym okresie osiągnęła 355 mln euro skorygowanego wyniku przed opodatkowaniem, a jej operacyjny EBITDA wyniósł 589 mln euro. Nakłady inwestycyjne sięgnęły 771 mln euro.
Dane te pokazują, że przetwórstwo miedzi i metali towarzyszących jest kapitałochłonnym biznesem, w którym utrzymanie konkurencyjności wymaga ciągłych inwestycji w instalacje, efektywność procesów i odzysk surowców. Nie jest to działalność wolna od ryzyka: wyniki Aurubis zależą między innymi od dostępności koncentratów, warunków ich przerobu, cen metali, kosztów energii oraz nakładów na modernizację zakładów.
W lutym 2026 roku Reuters informował, że wyniki grupy znalazły się pod presją niższych opłat za przerób i rafinację koncentratów oraz prac konserwacyjnych w hamburskim zakładzie. W maju spółka podniosła jednak prognozę operacyjnego wyniku przed opodatkowaniem za rok obrotowy 2025/2026 do przedziału 425–525 mln euro. Jako czynniki wspierające wskazała między innymi wysokie ceny metali i poprawę oczekiwań dotyczących przetwarzania materiałów recyklingowych.
Dlatego porównując Aurubis z polskim przemysłem miedziowym, warto analizować nie tylko wielkość produkcji, ale też rentowność, produktywność, strukturę kosztów i wartość wyrobów sprzedawanych odbiorcom końcowym.
Recykling staje się jednym z filarów konkurencji
Jednym z najważniejszych obszarów działalności Aurubis jest odzysk metali z odpadów przemysłowych, złomu oraz zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Materiały te mogą zawierać nie tylko miedź, lecz także inne cenne pierwiastki, których odzyskanie zwiększa ekonomiczną wartość procesu.
Spółka przetwarza koncentraty miedziowe i surowce wtórne, uzyskując katody oraz produkty wykorzystywane w dalszej produkcji. W jej ofercie znajdują się między innymi walcówka miedziana, wyroby odlewane, produkty płaskie i specjalistyczne wyroby z miedzi oraz jej stopów. Ważną częścią działalności są także metale towarzyszące i produkty uboczne, takie jak kwas siarkowy.
Taki model pozwala zwiększać wartość uzyskiwaną z każdej partii surowca. W przypadku złomu szczególnie istotne jest rozpoznawanie składu materiału i stosowanie technologii umożliwiających odzyskiwanie metali o wysokiej wartości. Odpady, które w prostszym modelu gospodarczym byłyby traktowane jako problem do zagospodarowania, mogą stać się źródłem surowców dla kolejnych procesów przemysłowych.
To również jeden z powodów, dla których recykling jest ważny dla europejskiej polityki surowcowej. Zwiększanie odzysku może ograniczać zapotrzebowanie na część surowców pierwotnych, choć nie eliminuje potrzeby wydobycia. Rozwój elektryfikacji będzie zwiększał zapotrzebowanie na miedź, a dostępność złomu zależy między innymi od trwałości produktów i czasu, jaki upływa między ich wprowadzeniem na rynek a zakończeniem eksploatacji.
Amerykańska inwestycja rozszerza możliwości recyklingu
Aurubis rozwija również działalność poza Europą. Jednym z ważnych projektów jest zakład recyklingu w Richmond w stanie Georgia w Stanach Zjednoczonych. Inwestycja ma zwiększyć zdolność grupy do przetwarzania materiałów zawierających metale i wzmocnić jej obecność na rynku północnoamerykańskim.
Rozbudowa zakładów recyklingowych wpisuje się w strategię budowania międzynarodowej sieci przetwórstwa. Dzięki niej spółka może pozyskiwać surowce wtórne bliżej ich źródeł i rozwijać kompetencje w odzyskiwaniu metali z coraz bardziej złożonych materiałów. Aurubis wskazuje rozwój działalności w Stanach Zjednoczonych jako jeden z obszarów wzrostu grupy.
Dla europejskiego przemysłu jest to istotne, ponieważ konkurencja o surowce wtórne ma wymiar międzynarodowy. Złom miedziany nie jest wyłącznie odpadem lokalnym. Może być przedmiotem handlu między kontynentami, a jego przepływy zależą od cen, kosztów transportu, jakości materiału oraz dostępności instalacji zdolnych do jego przetworzenia.
Czy Europa powinna ograniczyć eksport złomu miedzi?
W debacie o wykorzystaniu elektryfikacji pojawia się postulat zatrzymywania większej części złomu miedziowego w Europie, zamiast eksportowania go do państw takich jak Chiny. Argument jest przemysłowy: skoro europejska gospodarka będzie potrzebowała coraz większej ilości metali do rozbudowy sieci i produkcji urządzeń elektrycznych, warto utrzymywać surowce wtórne w regionalnym łańcuchu przetwórczym.
Nie wystarczy jednak samo ograniczenie eksportu. Potrzebne są również instalacje zdolne do ekonomicznego przetwarzania złomu, odpowiednia infrastruktura logistyczna, dostęp do energii i technologie pozwalające odzyskiwać metale z różnych rodzajów odpadów.
Trzeba przy tym rozróżnić złom miedziowy od koncentratów i innych produktów będących przedmiotem długoterminowych umów handlowych. Nie są to te same strumienie surowca, a ich znaczenie dla działalności producentów i hut jest odmienne.
W przypadku KGHM istotne jest również to, że grupa wykorzystuje złom jako jeden z surowców do produkcji miedzi, ale jej podstawowa działalność obejmuje własne wydobycie i przetwarzanie rud. Ewentualne zmiany w handlu surowcami wtórnymi trzeba więc analizować z uwzględnieniem konkretnych kontraktów, dostępności materiałów oraz ekonomiki krajowych instalacji.
Zatrzymanie większej ilości złomu w Europie mogłoby zwiększyć dostępność surowca dla lokalnych hut, ale nie gwarantuje automatycznie, że materiał trafi do polskich zakładów. O jego kierunku nadal decydowałyby warunki handlowe, zdolności przerobowe i konkurencja między odbiorcami.
Polska ma miedź, ale musi rozwijać kolejne ogniwa łańcucha
KGHM jest jednym z najważniejszych producentów miedzi w Polsce i dysponuje własną bazą wydobywczą. To daje krajowi pozycję, której nie można sprowadzać wyłącznie do wielkości produkcji hutniczej. Jednocześnie doświadczenie Aurubis pokazuje, że znaczącą skalę przemysłową można budować również poprzez integrację przetwórstwa, recyklingu i produkcji wyrobów o wysokiej wartości.
Właśnie w tym miejscu pojawia się pytanie o dalszy rozwój polskiego przemysłu miedziowego. Jeżeli rosnący popyt na miedź będzie napędzany przez elektryfikację, korzyści mogą przypaść nie tylko producentom metalu w postaci katod, lecz także firmom wytwarzającym przewody, komponenty elektryczne, elementy infrastruktury energetycznej i produkty wykorzystywane w przemyśle.
Rozwój takich segmentów wymaga jednak inwestycji, kompetencji technologicznych, stabilnych dostaw surowca oraz dostępu do odbiorców. Ważne jest także zwiększanie zdolności do odzyskiwania metali z odpadów i ponownego wykorzystywania ich w produkcji.
Raport Instytutu Reform zwraca uwagę na możliwość budowania polskiej specjalizacji wokół miedzi. Nie oznacza to, że Polska automatycznie stanie się liderem we wszystkich dziedzinach związanych z elektryfikacją. Oznacza natomiast, że istniejące zaplecze surowcowe i przemysłowe może stanowić punkt wyjścia do rozwoju kolejnych segmentów łańcucha wartości.
KGHM i Aurubis to różne modele działalności
Porównanie obu firm wymaga ostrożności, ponieważ nie są one identycznymi przedsiębiorstwami. KGHM jest grupą silnie związaną z wydobyciem rud i produkcją miedzi, natomiast Aurubis koncentruje się na przetwarzaniu koncentratów, surowców wtórnych oraz dalszej produkcji metali i wyrobów przemysłowych.
Różnice w strukturze działalności wpływają na koszty, ryzyka i sposób osiągania zysków. Producent górniczy jest w większym stopniu narażony na warunki wydobycia, jakość złóż i koszty eksploatacji. Grupa przetwórcza zależy natomiast między innymi od dostępności koncentratów i złomu, warunków ich przerobu oraz marż uzyskiwanych na produktach i metalach towarzyszących.
Dlatego same liczby dotyczące produkcji katod, zatrudnienia czy wyniku finansowego nie wystarczają do stwierdzenia, która firma jest efektywniejsza. Potrzebne są porównywalne dane uwzględniające zakres działalności, strukturę aktywów, nakłady inwestycyjne i warunki rynkowe. Równie ważne jest rozróżnienie produkcji miedzi wydobytej z własnych złóż od produkcji uzyskanej z materiałów kupowanych i poddawanych dalszemu przetwarzaniu.
Aurubis stanowi jednak istotny przykład tego, jak rozwijać działalność poza samym wydobyciem i jak budować pozycję na rynku dzięki technologii, recyklingowi oraz szerokiej ofercie produktów.
Elektryfikacja będzie sprawdzianem dla europejskiego przemysłu
Wzrost udziału energii elektrycznej w końcowym zużyciu energii w UE do 46 proc. w 2040 roku jest ambitnym celem, którego realizacja będzie wymagała inwestycji w energetykę, sieci, transport i przemysł. Dla producentów miedzi oznacza to szansę na zwiększenie popytu, ale również presję na konkurencyjność, dostęp do surowców i rozwój technologii.
Niemiecki Aurubis pokazuje, że przemysł miedziowy może budować skalę nie tylko poprzez dostęp do złóż, lecz także dzięki przetwarzaniu materiałów z różnych źródeł, recyklingowi i sprzedaży produktów dla kolejnych etapów produkcji. Rozbudowa zakładów oraz międzynarodowa sieć działalności wzmacniają tę pozycję, choć nie chronią firmy przed wahaniami marż i kosztownymi inwestycjami.
Dla Polski najważniejsze pytanie brzmi więc nie tylko, ile miedzi potrafi wydobyć i wyprodukować, ale także jaka część kolejnych etapów jej przetwarzania i zastosowania może rozwijać się w kraju. To właśnie od zdolności do budowania przemysłowego łańcucha wartości będzie zależało, czy elektryfikacja Europy przyniesie polskiej gospodarce korzyści wykraczające poza samą produkcję surowca.
Fot. Aurubis

