Mącznik młynarek i larwy muchy czarnej (Hermetia illucens) – brzmi egzotycznie, ale to właśnie te stworzenia mogą stać się jednym z filarów zrównoważonego rolnictwa w najbliższych latach. Produkcja białka z owadów jako komponentu pasz dla przemysłu rybnego i drobiarskiego przestaje być laboratoryjną ciekawostką. W 2026 roku to już realny, dynamicznie rozwijający się rynek, który jednak wciąż mierzy się z potężnymi wyzwaniami: od kosztów produkcji, przez regulacje prawne, aż po psychologiczną barierę akceptacji. Jak wygląda ten biznes od kuchni? Czy opłaca się inwestować w hodowlę owadów w Polsce i na świecie?

• Głównymi graczami na rynku są mucha czarna (Hermetia illucens) z 41 proc. udziałem oraz mącznik młynarek. Larwy muchy czarnej przerabiają organiczne odpady na wysokiej jakości białko (40-44 proc.) i tłuszcz (7-36 proc.), realizując założenia gospodarki o obiegu zamkniętym. Mącznik ze względu na neutralny smak świetnie sprawdza się w karmach dla zwierząt domowych. W 2025 roku EFSA zatwierdziła kolejne zastosowania, np. mączkę z larw mącznika poddaną promieniowaniu UV.
• Główną barierą są koszty – białko owadzie kosztuje 3000-6000 USD/t, podczas gdy śruta sojowa jest znacznie tańsza. Dzięki automatyzacji, lepszej genetyce i skali produkcji koszty spadły o ponad 35 proc. od 2023 roku. Model cyrkularny (wykorzystanie odpadów) dodatkowo poprawia ekonomikę – np. projekt Insectum w Ghanie przetworzy rocznie 8 tys. ton odpadów organicznych. Cargill już podpisał kontrakty z Innovafeed, a inwestycje sięgają setek milionów dolarów.
• Początkowo owady miały trafić bezpośrednio na talerze („bug burgery”), ale konsumenci w Europie i USA nie zaakceptowali tego pomysłu. Branża zmieniła strategię na B2B, sprzedając białko producentom pasz, gdzie konsument nie widzi pochodzenia. Największe szanse ma w akwakulturze i karmach premium dla zwierząt domowych. Problemem pozostają też doniesienia o chorobach zawodowych wśród pracowników francuskiej Ÿnsect, co stawia wyzwania BHP dla przemysłowej hodowli owadów.

Sektor pasz białkowych z owadów notuje imponujące wzrosty. Globalny rynek produktów owadzich przeznaczonych na karmę dla zwierząt wyceniano w 2025 roku na kwoty od około 310 milionów dolarów do 1,34 miliarda dolarów, w zależności od przyjętej metodologii (niektórzy analitycy wliczają szerszy zakres produktów, inni tylko czyste białko). Prognozy na najbliższe lata są jednoznaczne – wszyscy liczą na dwucyfrowe wzrosty.

Raport firmy The Business Research Company wskazuje, że rynek pasz z owadów urośnie z 1,27 mld dolarów w 2025 do 2,26 mld dolarów w 2030 roku, przy średnim rocznym tempie wzrostu (CAGR) wynoszącym około 12%. Z kolei analitycy z japońskiego SkyQuest są jeszcze bardziej optymistyczni, przynajmniej jeśli chodzi o konkretny segment muchy czarnej. Według nich, sam rynek produktów z Hermetia illucens (larwy muchy czarnej) ma szansę eksplodować z 6,9 mld dolarów w 2025 do ponad 704 mld dolarów w 2033 roku, rosnąc w tempie aż 33,7% rocznie. Różnica w szacunkach wynika z wąskiego zdefiniowania rynku – jedni patrzą na całą paszę, inni tylko na jeden, ale najbardziej perspektywiczny gatunek owada.

Dlaczego to rośnie? Przede wszystkim przez ekspansję sektora akwakultury. Hodowla ryb, krewetek i innych organizmów wodnych rozwija się w tempie, jakiego świat nie widział. Jak podaje World Bank Group, do 2050 roku akwakultura może wygenerować nawet 22 miliony miejsc pracy i stanowić okazję inwestycyjną wartą 1,5 biliona dolarów. A ryby trzeba czymś karmić. Tradycyjna mączka rybna, pozyskiwana z dzikiego połowu, staje się zbyt droga i nieekologiczna. Tu z pomocą przychodzą owady.

W świecie owadzich pasz rządzą dwaj gracze. Mucha czarna (Hermetia illucens) to zdecydowany lider, odpowiadający za ponad 41% udziału w rynku. Jej larwy są mistrzami w przerabianiu praktycznie każdej organicznej odpadki na wysokiej jakości białko (40-44% zawartości) i tłuszcz (7-36%). Mącznik młynarek (Tenebrio molitor) ma nieco inną specjalizację. Ze względu na neutralny smak, świetnie sprawdza się w produkcji karm dla zwierząt domowych, gdzie przebierańce są wybredne. Obydwa gatunki mają jednak tę samą supermoc: potrafią hodować się na odpadach, w tym na resztkach żywności, realizując tym samym założenia gospodarki o obiegu zamkniętym.

Opłacalność. Droga do zrównania cen z soją

To najtrudniejszy rozdział w książce o owadzich paszach. Białko z owadów jest wciąż drogie. Jak wynika z analiz rynkowych, ceny jednostkowe oscylują w granicach 3000-6000 dolarów za tonę. Dla porównania, tona śruty sojowej, dominującego źródła białka na świecie, kosztuje znacznie mniej, a jej podaż jest gigantyczna. Kluczowym pytaniem dla inwestorów i producentów pasz jest więc: czy uda się zrównać koszty?

Jest światełko w tunelu. Dzięki automatyzacji, lepszej genetyce owadów i skali produkcji, jednostkowe koszty produkcji spadają. Raport Mordor Intelligence wskazuje, że od 2023 roku udało się obniżyć je o ponad 35%. Coraz bliżej jest do osiągnięcia parytetu cenowego z koncentratem sojowym, przynajmniej jeśli weźmiemy pod uwagę wartość odżywczą. Firma Innovafeed, jeden z globalnych liderów, otworzyła we Francji ogromną farmę, która dzięki skali znacząco obniża energochłonność produkcji.

Dodatkowym atutem ekonomicznym jest model cyrkularny. Larwy muchy czarnej żywią się odpadami, które dla innych są problemem. W Ghanańskim projekcie duńskiej firmy Insectum, zakład za 2,9 mln dolarów ma przetwarzać rocznie 8 tysięcy ton organicznych odpadów, zamieniając je w białko i nawóz. To oznacza, że producent nie tylko zarabia na sprzedaży paszy, ale także oszczędza na utylizacji odpadów lub nawet inkasuje opłaty za ich przyjęcie. W krajach rozwijających się, takich jak kraje Afryki Wschodniej, hodowla owadów staje się opłacalna właśnie dzięki temu, że drastycznie obniża koszty produkcji ryb i trzody chlewnej.

Jednakże, jak ostrzegają eksperci z GHJ, „jednostkowa ekonomia” pozostaje największą barierą. Dopóki cena nie spadnie do poziomu konkurencyjnego z soją czy rzepakiem, adopcja na masową skalę w produkcji drobiu (kurczaków) i trzody chlewnej będzie ograniczona. Na razie największe szanse ma tam, gdzie klient jest skłonny zapłacić więcej za zrównoważony rozwój, czyli w akwakulturze i karmach premium dla zwierząt domowych.

Bariery prawne. Europa przoduje, ale dziurawe są przepisy

Europa jest obecnie liderem w regulowaniu rynku białka owadziego. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) i Komisja Europejska wydały w ostatnich latach szereg zgód na stosowanie przetworzonego białka zwierzęcego z owadów w paszach dla ryb. W 2025 roku zatwierdzono kolejne, jak np. mączkę z larw mącznika poddaną działaniu promieni UV.

Mimo to, regulacje wciąż stanowią wyzwanie. Po pierwsze, są one różne na poszczególnych rynkach. Podczas gdy Europa i Azja (Singapur zatwierdził 16 gatunków owadów, Tajlandia ma normy dla BSF) otwierają się na ten sektor, Stany Zjednoczone pozostają w tyle, ograniczając zastosowanie głównie do karmy dla ryb i zwierząt domowych. Po drugie, branża skarży się na biurokrację. Jak mówił Euractivowi sekretarz generalny Międzynarodowej Platformy Owadów na rzecz Żywności i Pasz (IPIFF), Steven Barbosa, firmy odpowiedziały na obiecaną przez UE „zieloną rewolucję”, ale wąskie gardła regulacyjne i opóźnienia wciąż hamują sektor ponad dekadę później.

Sytuacja jest na tyle poważna, że IPIFF lobbuje za wprowadzeniem obowiązkowych zamówień publicznych, które wymusiłyby na unijnych instytucjach kupno produktów z owadów, ratując tym samym branżę przed załamaniem popytu.

Akceptacja rynkowa. Wielki pech „burgera z larw”

To chyba najbardziej zaskakujący element układanki. Początkowo owady miały trafić bezpośrednio na talerze Europejczyków jako „bug burgery” czy przekąski z larw. Pomysł spektakularnie się nie przyjął. Konsumenci zachodni wykazują głęboką niechęć do jedzenia owadów, co potwierdzają badania. W rezultacie branża musiała szybko zmienić strategię i przerzucić się na kanał business-to-business (B2B) – sprzedawać białko producentom pasz, gdzie konsument końcowy nie widzi, skąd pochodzi karma dla jego łososia czy psa.

Jak zauważa Dustin Crummett z amerykańskiego think tanku Insect Institute, brak prywatnego popytu jest tak dotkliwy, że branża zmuszona jest szukać ratunku w zamówieniach publicznych. Konsumenci w Europie i Ameryce Północnej są gotowi zaakceptować owady w jedzeniu swoich pupili, ale niekoniecznie we własnym. Z drugiej strony, w Azji i Afryce sytuacja wygląda inaczej – tam owady są naturalnym elementem diety, a akceptacja dla nich w paszach jest wysoka, głównie ze względów ekonomicznych.

Dodatkowym ciosem dla wizerunku były doniesienia z Francji o problemach w firmie Ÿnsect, jednego z pionierów branży. Po tym, jak firma została zlikwidowana w grudniu, francuskie media opublikowały materiały byłych pracowników, którzy alarmowali o niebezpiecznych warunkach pracy, astmie i alergiach wywołanych przez owady. To pokazuje, że przemysłowa hodowla owadów na masową skalę to nie tylko wyzwanie technologiczne, ale także BHP.

Co na to producenci pasz? Giganci wchodzą do gry

Mimo przeszkód, najwięksi gracze na rynku paszowym dostrzegają potencjał. Firma Cargill podpisała kontrakty na dostawy owadziego białka od Innovafeed, wpisując je w swoje plany redukcji emisji . Inwestycje idą w setki milionów dolarów. Innovafeed ogłosił w 2024 roku ekspansję swojej fabryki w Illinois za 250 mln dolarów. Protix z Holandii i inni europejscy liderzy, tacy jak polski HiProMine, budują przewagę technologiczną i skalę.

Rynek owadzich pasz wciąż jest jednak dość skonsolidowany. Pięciu największych producentów kontroluje znaczną część rynku, a wejście na niego wymaga gigantycznych nakładów inwestycyjnych na specjalistyczną infrastrukturę i automatyzację. To sprawia, że na razie jest to gra dla dużych, choć w krajach rozwijających, jak Kenia, powstają lokalne, mniejsze farmy zaopatrujące lokalnych rolników.

Czy owady wygrają wyścig?

Wszystkie prognozy wskazują na dynamiczny wzrost. Kluczowe będą najbliższe 2-3 lata. Aby sektor przyspieszył, muszą zadziać się trzy rzeczy. Po pierwsze, dalszy, gwałtowny spadek kosztów produkcji dzięki automatyzacji i genetyce . Po drugie, ujednolicenie regulacji na kluczowych rynkach, szczególnie w USA, i dopuszczenie białka owadziego do żywienia drobiu i trzody chlewnej. Po trzecie, stabilne i powtarzalne kontrakty z gigantami paszowymi, które zapewnią finansowanie dalszego rozwoju .

Jeśli te warunki zostaną spełnione, wizja, w której nasz kurczak czy łosoś karmiony jest w 100% zrównoważoną paszą z larw muchy, przestanie być futurologiczną wizją, a stanie się codziennością. Na razie jednak droga od laboratorium do hali produkcyjnej, a stamtąd do karmnika, jest wybrukowana nie tylko dobrymi intencjami, ale i ogromnymi wyzwaniami ekonomicznymi oraz biurokratycznymi.

Bez popiołów lotnych ani rusz. Przemysł ceramiczny traci surowiec

Fot. E24.no

Opracowano na podstawie: raportu Research and Markets „Insect Feed Market Report 2026” , artykułu Euractiv z lutego 2026 , raportu SkyQuest o rynku Black Soldier Fly , artykułu Farmbizafrica z lutego 2026 , analizy GHJ o białkach alternatywnych , artykułu Ecofin Agency o inwestycji Insectum w Ghanie , raportu 24ChemicalResearch o białkach z owadów w paszach , raportu QY Research „Insect Products as Feed” , raportu Research and Markets „Edible Insects for Animal Feed” (Mordor Intelligence) oraz artykułu Farmbizafrica o hodowli owadów.