Elektronika medyczna coraz częściej trafia do wnętrza ludzkiego ciała. Kapsułki diagnostyczne, inteligentne systemy monitorowania przyjmowania leków i urządzenia stymulujące pracę przewodu pokarmowego potrzebują jednak zasilania. To rodzi problem: tradycyjne baterie zawierają materiały, które nie powinny pozostawać w organizmie, a ich odzyskanie po zakończeniu pracy może być trudne lub wymagać kolejnej interwencji.
Warto doprecyzować chemię tego rozwiązania. Nie chodzi o klasyczne ogniwo magnezowo-tlenkowe, lecz o baterię magnezowo-trójtlenkowo-molibdenową, oznaczaną jako Mg-MoO₃. Jej konstrukcję opisali Mehmet Girayhan Say i współautorzy w pracy naukowej Bioresorbable batteries for transient ingestible bioelectronics, opublikowanej 21 września 2026 r. w czasopiśmie Nature Chemical Engineering. Badacze przedstawili w niej źródło zasilania, które ma działać wystarczająco długo, by obsłużyć urządzenie medyczne w przewodzie pokarmowym, a następnie stopniowo ulec rozpadowi.
To istotna różnica w porównaniu z tradycyjnymi bateriami. W typowym ogniwie materiały elektrod i elektrolit muszą być odizolowane od otoczenia, ponieważ ich uwolnienie może być szkodliwe. W przypadku urządzenia przeznaczonego do połknięcia sama szczelna obudowa nie rozwiązuje jednak wszystkich problemów. Kapsułka może pozostać w żołądku lub jelitach, a jej późniejsze usunięcie nie zawsze jest proste. Jeśli źródło zasilania i pozostałe elementy urządzenia można zaprojektować tak, by bezpiecznie rozkładały się w organizmie, odpada konieczność odzyskiwania całego układu.
Podstawą nowej baterii jest magnezowa anoda oraz katoda z kompozytu trójtlenku molibdenu. Pomiędzy elektrodami znajduje się elektrolit przygotowany z chlorku choliny i kwasu mlekowego. Składniki te połączono w biodegradowalną ciecz jonową. Całość zabezpieczono naturalnymi woskami, między innymi pszczelim i kandelila, które mają ograniczać kontakt elementów ogniwa z płynami ustrojowymi i chronić je przed zbyt szybkim rozpadem.
Wosk pełni zatem ważną funkcję konstrukcyjną. Bateria nie może rozłożyć się natychmiast po połknięciu, ponieważ przestałaby zasilać elektronikę, zanim ta wykonałaby swoje zadanie. Potrzebuje określonego czasu pracy, a dopiero później powinna zacząć tracić szczelność i ulegać degradacji. Projektanci muszą więc pogodzić 2 pozornie sprzeczne wymagania: odporność w środowisku żołądka oraz zdolność do późniejszego rozkładu.
1,84 V w kapsułce, która mieści się w standardowej osłonie
W badaniu zaprojektowano 2 formaty baterii. Mniejszy, oznaczony jako 000, ma średnicę około 7,5 mm i może zostać umieszczony w standardowej kapsułce żelatynowej. Większy wariant ma większą powierzchnię elektrod, dzięki czemu może dostarczać więcej energii do urządzeń o wyższym zapotrzebowaniu na zasilanie.
Wariant o większej powierzchni osiągnął napięcie obwodu otwartego na poziomie około 1,84 V. To wartość szczytowa, a nie napięcie, które należy utożsamiać z niezmiennym parametrem przez cały czas pracy. Pod obciążeniem bateria utrzymywała około 1,6 V przez mniej więcej 1 dzień. W testach wykazała maksymalną pojemność 3,5 mAh przy określonym obciążeniu prądowym.
Mniejszy wariant również osiągał napięcie wystarczające do zasilania prostych układów elektronicznych. Badacze wskazują, że taka konstrukcja może obsługiwać między innymi układy RFID, czyli identyfikacji radiowej. To technologia pozwalająca urządzeniu przekazywać informację drogą radiową do czytnika znajdującego się poza ciałem pacjenta.
Znaczenie ma nie tylko samo napięcie. W urządzeniu przeznaczonym do połknięcia liczy się również rozmiar, masa, pojemność, stabilność pracy i czas, przez jaki źródło energii zachowuje użyteczne parametry. Nawet bateria o dobrym napięciu będzie nieprzydatna, jeśli jej wydajność gwałtownie spadnie po kontakcie z kwaśnym środowiskiem żołądka.
Badacze sprawdzili więc ogniwa zarówno w warunkach laboratoryjnych, jak i w eksperymentach na zwierzętach. W badaniach z udziałem świń bateria pozostawała w żołądku przez okres do 3 dni. Jej parametry stopniowo się pogarszały, ale nie następowało natychmiastowe przerwanie pracy. To właśnie taki ograniczony czas działania może być wystarczający dla części zastosowań diagnostycznych i terapeutycznych.
Kapsułka może sprawdzić, czy pacjent przyjął lek
Jednym z najbardziej praktycznych zastosowań jest monitorowanie przestrzegania zaleceń lekarskich. W medycynie problemem nie jest wyłącznie dobranie właściwego leku i dawki. Istotne jest także to, czy pacjent rzeczywiście przyjmuje preparat zgodnie z zaleceniami.
W przypadku niektórych terapii, zwłaszcza długotrwałych, lekarz może mieć trudności z ustaleniem, czy brak oczekiwanej poprawy wynika z nieskuteczności leczenia, czy z nieregularnego przyjmowania leków. Samo zapewnienie pacjenta nie zawsze pozwala rozstrzygnąć tę kwestię. System elektroniczny umieszczony w kapsułce mógłby dostarczyć dodatkowej informacji.
W eksperymencie naukowcy połączyli baterię z układem RFID. Po połknięciu kapsułka mogła wysyłać sygnał radiowy odbierany przez urządzenie znajdujące się na zewnątrz ciała. W badaniu na świniach komunikacja była utrzymywana z odbiornikiem oddalonym o około 1,5 m.
Mechanizm jest stosunkowo prosty. Kapsułka zawiera niewielki układ elektroniczny, który po uruchomieniu emituje sygnał identyfikacyjny. Odbiornik rejestruje jego obecność, a system może powiązać zdarzenie z przyjęciem konkretnego preparatu. W przyszłości podobne rozwiązanie mogłoby pomóc w monitorowaniu terapii, szczególnie tam, gdzie regularność przyjmowania leków ma duże znaczenie kliniczne.
Nie oznacza to jednak, że samo połknięcie kapsułki rozwiązuje problem kontroli leczenia. Trzeba jeszcze opracować niezawodny sposób odczytywania sygnałów w różnych warunkach, uwzględniający między innymi pozycję urządzenia, budowę ciała pacjenta i zmienną odległość od odbiornika. Autorzy badania wskazują, że w rzeczywistym zastosowaniu potrzebne będą bardziej zaawansowane algorytmy interpretujące transmisję radiową. Nature Chemical Engineering +1
Drugie zastosowanie: elektryczna stymulacja żołądka
Drugim sprawdzonym rozwiązaniem była kapsułka terapeutyczna, która dostarczała impulsy elektryczne do żołądka. Takie podejście należy do obszaru elektrolecznictwa, czyli wykorzystania kontrolowanych bodźców elektrycznych do oddziaływania na tkanki i procesy zachodzące w organizmie.
Stymulacja elektryczna przewodu pokarmowego jest badana między innymi w kontekście zaburzeń opróżniania żołądka oraz problemów związanych z jego motoryką. W zależności od zastosowanego rozwiązania impulsy mogą wpływać na aktywność układu nerwowego i procesy regulujące pracę narządu.
W eksperymencie bateria zasilała kapsułkę, która dostarczała impulsy elektryczne przez 20 minut. Naukowcy obserwowali między innymi zmiany poziomu greliny, hormonu związanego z regulacją głodu i apetytu. W badaniu nie zaobserwowano istotnych uszkodzeń tkanek związanych z zastosowaną stymulacją.
To ważny kierunek rozwoju, ponieważ kapsułka nie musi być wyłącznie biernym urządzeniem diagnostycznym. Może stać się miniaturowym narzędziem terapeutycznym, które po połknięciu wykonuje określoną procedurę w przewodzie pokarmowym. Po zakończeniu pracy nie musi być odzyskiwane w całości.
Trzeba jednak odróżnić demonstrację technologii od gotowego rozwiązania medycznego. W opisanym eksperymencie płytka elektroniczna sterująca stymulacją nie była biodegradowalna. Została naturalnie wydalona z organizmu zwierzęcia. Oznacza to, że naukowcy nie stworzyli jeszcze całkowicie rozkładalnej kapsułki terapeutycznej. Udało im się natomiast pokazać, że biodegradowalne źródło energii może zasilać bardziej złożony układ medyczny.
Bateria nie znika od razu. Rozkład może potrwać miesiące
Jednym z najważniejszych elementów projektu jest kontrolowanie tempa degradacji. W warunkach laboratoryjnych, w symulowanym płynie żołądkowym, zabezpieczenie baterii stopniowo się rozwarstwiało, a elektrody ulegały rozpuszczaniu. W przyspieszonych testach obserwowano postępujący rozpad konstrukcji, a całkowita degradacja strukturalna następowała w perspektywie kilku miesięcy.
To oznacza, że określenie bateria biodegradowalna nie powinno być rozumiane jako obietnica, że ogniwo rozpuści się natychmiast po połknięciu. Jego zadaniem jest najpierw dostarczenie energii, a dopiero później stopniowe rozłożenie się na składniki, które organizm może przetworzyć lub wydalić.
Autorzy pracy podkreślają, że wszystkie ilości wykorzystanych składników dobrano z uwzględnieniem zalecanych bezpiecznych limitów dziennego spożycia. Nie oznacza to jednak, że baterię można traktować jak produkt spożywczy. Bioresorbowalność opisuje zdolność materiałów do rozkładu i przetworzenia w organizmie, a nie ich przydatność do jedzenia czy samodzielnego stosowania.
Ważne jest także to, że tempo rozpadu zależy od warunków panujących w przewodzie pokarmowym. Znaczenie mają między innymi kwasowość, obecność płynów, śluzu i ruchy przewodu pokarmowego. Wyniki uzyskane w laboratorium nie muszą więc dokładnie odpowiadać temu, co wydarzy się u każdego człowieka.
Największa bariera: przejście od eksperymentu na świniach do zastosowania u ludzi
Wyniki są obiecujące, ale technologia pozostaje na etapie przedklinicznym. Badania przeprowadzono na niewielkiej liczbie zwierząt, a autorzy sami wskazują, że konieczne są dalsze eksperymenty dotyczące bezpieczeństwa, trwałości i zachowania urządzeń w bardziej zróżnicowanych warunkach fizjologicznych.
Istotnym wyzwaniem będzie zapewnienie powtarzalnej produkcji. W pracy zaobserwowano różnice między poszczególnymi egzemplarzami baterii. Mogły one wynikać między innymi z dokładności łączenia warstw, właściwości elektrolitu oraz grubości zabezpieczającej powłoki woskowej. W urządzeniu medycznym takie różnice mają znaczenie, ponieważ lekarz musi wiedzieć, jak długo kapsułka będzie działać i kiedy przestanie dostarczać energię.
Kolejną kwestią jest przechowywanie. Bateria musi zachować swoje właściwości przed użyciem, a jednocześnie nie może być zabezpieczona w taki sposób, który uniemożliwi jej późniejszą degradację. Potrzebne będą więc testy trwałości podczas magazynowania oraz badania nad tym, jak zmieniają się parametry ogniwa po dłuższym czasie od wyprodukowania.
Nie można również zakładać, że rozwiązanie sprawdzi się od razu w każdym rodzaju kapsułki. Urządzenie, które ma przebywać w żołądku przez kilka dni, stawia inne wymagania niż kapsułka przemieszczająca się przez cały przewód pokarmowy. W pierwszym przypadku kluczowa jest kontrolowana retencja i stabilność pracy. W drugim istotne staje się dopasowanie czasu działania baterii do czasu przejścia przez kolejne odcinki układu pokarmowego.
Naukowcy wskazują, że dalsze prace powinny objąć również rozwój w pełni biodegradowalnych układów elektronicznych. Dopiero połączenie rozkładalnej baterii, obwodów sterujących, anten i pozostałych elementów pozwoli stworzyć urządzenie, którego wszystkie części będą mogły bezpiecznie zniknąć po zakończeniu działania.
Nowy kierunek dla elektroniki medycznej
Znaczenie tej technologii wykracza poza samą baterię. Współczesna medycyna coraz częściej wykorzystuje urządzenia, które mogą monitorować organizm od wewnątrz, przekazywać dane bezprzewodowo i dostarczać bodźce terapeutyczne. Problemem pozostaje jednak ich zasilanie oraz to, co dzieje się z urządzeniem po zakończeniu pracy.
Tradycyjna elektronika jest projektowana z myślą o trwałości. W przypadku kapsułek połykanych przez pacjenta może to być wada, ponieważ urządzenie powinno działać przez określony czas, a następnie zostać bezpiecznie usunięte lub wydalone. Bateria magnezowo-molibdenowa pokazuje, że możliwe jest inne podejście: elektronika może być projektowana jako rozwiązanie tymczasowe, którego poszczególne elementy stopniowo ulegają degradacji.
Potencjalne zastosowania obejmują monitorowanie przyjmowania leków, diagnostykę przewodu pokarmowego oraz krótkotrwałe terapie wykorzystujące stymulację elektryczną. W dalszej perspektywie podobne źródła energii mogłyby znaleźć zastosowanie także w innych urządzeniach medycznych, o ile uda się dopasować ich wydajność, czas pracy i tempo rozkładu do konkretnego zadania.
Najważniejszy wniosek z badań nie brzmi więc, że powstała już bateria, którą można bezpiecznie połknąć i wykorzystać w leczeniu. Naukowcy pokazali coś bardziej konkretnego: papierowe ogniwo Mg-MoO₃ może dostarczać energię w środowisku przewodu pokarmowego, zasilać działające urządzenia elektroniczne i stopniowo ulegać degradacji. To istotny krok w kierunku kapsułek medycznych, których nie trzeba będzie później wyjmować z organizmu.
Fot. Pixabay

