Biometan rusza po miliardy. Państwo gwarantuje 20 lat wsparcia

Polska otwiera nowy rozdział w rozwoju energetyki odnawialnej. Producenci biometanu otrzymają dostęp do konkurencyjnego systemu aukcyjnego, w którym zwycięzcy będą mogli korzystać z gwarantowanego wsparcia nawet przez 20 lat. Nowe przepisy mają przyciągnąć inwestorów, uruchomić budowę około 50 instalacji i doprowadzić do produkcji nawet 300 mln metrów sześciennych biometanu rocznie.

Polska energetyka potrzebuje źródeł, które pozwolą ograniczać zużycie paliw kopalnych, ale jednocześnie zapewnią stabilne dostawy energii. Fotowoltaika i wiatr są zależne od warunków pogodowych, dlatego system wymaga również technologii umożliwiających produkcję i magazynowanie energii niezależnie od pory dnia. W tej roli coraz większe znaczenie mogą mieć biogazownie i instalacje oczyszczające biogaz do jakości gazu sieciowego.

Biometan powstaje z biogazu, który jest produktem rozkładu materii organicznej bez dostępu tlenu. Surowcem mogą być między innymi odpady rolnicze, obornik, gnojowica, pozostałości z przemysłu spożywczego i bioodpady. Po usunięciu dwutlenku węgla, siarkowodoru, wilgoci i innych zanieczyszczeń otrzymuje się gaz o parametrach zbliżonych do gazu ziemnego. Można go wtłaczać do sieci, wykorzystywać w przemyśle, energetyce i transporcie.

Dotychczas rozwój dużych instalacji biometanowych w Polsce ograniczały przede wszystkim wysokie koszty inwestycyjne i brak stabilnego, długoterminowego modelu przychodów. Sama dostępność surowca nie wystarcza, aby przekonać banki i inwestorów do budowy zakładów wymagających kosztownych urządzeń fermentacyjnych, oczyszczania gazu oraz infrastruktury przyłączeniowej. Nowy system ma zmniejszyć to ryzyko.

20 lat gwarantowanego wsparcia dla producentów

Podstawą zmian jest nowelizacja ustawy o odnawialnych źródłach energii z 4 września 2026 roku. Prezydent podpisał ją 15 października. Wprowadza ona aukcyjny system wsparcia dla nowych instalacji produkujących biometan o mocy przekraczającej 1 MW.

Mechanizm będzie opierał się na konkurencji między inwestorami. Producenci złożą oferty określające między innymi planowaną ilość biometanu, cenę jego sprzedaży i termin rozpoczęcia dostaw. Zwycięzcy aukcji otrzymają prawo do wsparcia przez okres maksymalnie 20 lat.

Rozliczenie będzie odbywać się w formule pokrywania ujemnego salda. Oznacza to, że system będzie porównywał cenę wynikającą z oferty inwestora z odpowiednią ceną rynkową. Jeżeli przychody ze sprzedaży okażą się niższe od poziomu objętego mechanizmem wsparcia, producent będzie mógł otrzymać wyrównanie. Gdy warunki rynkowe będą korzystniejsze, dopłata nie będzie potrzebna.

Długoterminowa gwarancja ma ułatwić finansowanie projektów. Budowa instalacji biometanowej wymaga znacznych nakładów, a inwestor musi mieć perspektywę sprzedaży gazu przez wiele lat. Stabilniejsze przychody mogą ułatwić pozyskanie kredytów i ograniczyć ryzyko związane ze zmiennością cen energii.

Wsparcie będzie liczone od pierwszej sprzedaży biometanu po zamknięciu aukcji. Ustawodawca wprowadził jednak graniczną datę korzystania z mechanizmu: 31 grudnia 2054 roku. Samo przyznanie prawa do wsparcia nie oznacza więc nieograniczonego przesunięcia jego zakończenia.

Nawet 50 nowych instalacji w Polsce

Ministerstwo Klimatu i Środowiska szacuje, że nowy system może umożliwić powstanie około 50 instalacji biometanowych. Ich łączna produkcja ma sięgnąć około 300 mln metrów sześciennych rocznie. To dopiero początek potencjału rynku, który może rozwijać się wraz ze wzrostem zapotrzebowania na odnawialne paliwa gazowe.

Dla polskiego rolnictwa oznacza to możliwość uzyskiwania dodatkowych przychodów z odpadów i pozostałości produkcyjnych. Gnojowica, obornik, resztki roślinne czy odpady z przetwórstwa żywności mogą stać się surowcem dla instalacji energetycznych. Poferment, czyli pozostałość po procesie fermentacji, może być natomiast wykorzystywany jako nawóz, pod warunkiem spełnienia odpowiednich wymagań.

Biometan może być również ważny dla przemysłu. Zakłady zużywające duże ilości gazu ziemnego będą mogły kupować paliwo o odnawialnym pochodzeniu, bez konieczności całkowitej zmiany urządzeń przystosowanych do spalania gazu. Podobnie wygląda sytuacja w transporcie, gdzie oczyszczony biogaz może być wykorzystywany jako paliwo gazowe.

Nie każda biogazownia automatycznie skorzysta z nowego systemu. Aukcje mają wspierać nowe instalacje produkujące biometan, a nie każdą istniejącą instalację wytwarzającą biogaz. Konieczne będzie spełnienie wymogów ustawowych, przygotowanie projektu i uzyskanie odpowiednich decyzji oraz warunków przyłączenia.

Koniec barier dla lokalnych gazociągów

Nowelizacja obejmuje również rozwiązania ułatwiające budowę gazociągów bezpośrednich. Chodzi o połączenia, dzięki którym producent biogazu lub biometanu może dostarczać paliwo bezpośrednio do odbiorcy, bez konieczności korzystania z całej infrastruktury ogólnej sieci gazowej.

Takie rozwiązanie może być szczególnie atrakcyjne dla zakładów przemysłowych położonych w pobliżu gospodarstw rolnych i biogazowni. Przykładowo zakład przetwórczy może odbierać gaz z lokalnej instalacji i wykorzystywać go do produkcji ciepła. Ograniczenie liczby pośredników i konieczności przesyłania paliwa na duże odległości może poprawić ekonomikę przedsięwzięcia.

Ustawodawca złagodził również zasady rozliczania części instalacji wykorzystujących biogaz i biomasę w systemie aukcyjnym. Minimalny poziom energii, który musi zostać dostarczony zgodnie z ofertą, obniżono z 85 do 65 proc. Ma to ograniczyć ryzyko inwestorów związane z wahaniami dostępności surowców i produkcji.

Zmiana jest istotna, ponieważ biogazownie zależą od dostaw biomasy i odpadów, których ilość oraz właściwości mogą się zmieniać w ciągu roku. Bardziej elastyczne zasady rozliczeń mają ułatwić planowanie produkcji i zmniejszyć ryzyko utraty wsparcia z powodu niedostarczenia całego zadeklarowanego wolumenu.

Zagraniczny biometan również może trafić na polskie aukcje

Nowe przepisy przewidują także możliwość udziału w aukcjach producentów biometanu działających poza granicami Polski. Nie oznacza to jednak pełnego otwarcia systemu na zagraniczne instalacje. Ustawodawca uzależnił ich udział od spełnienia określonych warunków, w tym istnienia odpowiedniej umowy międzynarodowej i możliwości fizycznego przesłania gazu do polskiej sieci.

Dodatkowo udział zagranicznego biometanu będzie ograniczony do 5 proc. ilości i wartości paliwa przeznaczonego do sprzedaży aukcyjnej w poprzednim roku. Rozwiązanie ma dopuścić konkurencję zewnętrzną, ale jednocześnie chronić rozwój krajowego rynku.

Sama nowelizacja nie wyznacza jeszcze terminu pierwszej aukcji. Jej organizacją zajmie się Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, który będzie ogłaszał sesje nie rzadziej niż raz w roku. Inwestorzy muszą też pamiętać, że po wygraniu aukcji będą mieli 48 miesięcy na rozpoczęcie sprzedaży biometanu objętego systemem wsparcia.

Największym wyzwaniem pozostanie budowa instalacji

Nowe przepisy tworzą podstawy do rozwoju rynku, ale nie rozwiązują wszystkich problemów inwestorów. Budowa instalacji wymaga dostępu do odpowiedniej ilości biomasy, stabilnych dostaw surowca, infrastruktury przyłączeniowej i odbiorców gotowych kupować gaz. Znaczenie mają również koszty oczyszczania biogazu oraz utrzymania całego zakładu.

Ważnym warunkiem uruchomienia aukcyjnego systemu jest zakończenie procedury dotyczącej zgodności mechanizmu wsparcia z unijnymi zasadami pomocy publicznej. Dopiero po spełnieniu wymogów formalnych będzie można przejść do praktycznego przyznawania wsparcia.

Jeżeli system zadziała zgodnie z założeniami, Polska może zyskać nowe źródło odnawialnego gazu, a rolnictwo i przemysł otrzymają dodatkowy rynek zbytu dla odpadów organicznych. Najważniejszą zmianą jest jednak stworzenie warunków, w których inwestor może planować sprzedaż biometanu i finansowanie instalacji w perspektywie nawet dwóch dekad.

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu