Budzi się włoski superwulkan. Najsilniejsze trzęsienie od 40 lat wstrząsnęło Polami Flegrejskimi

31 lipca 2026 roku o godzinie 19.46 w rejonie Neapolu doszło do najsilniejszego od 40 lat trzęsienia ziemi o magnitudzie 4,7 stopnia. Epicentrum znajdowało się w kalderze superwulkanu Campi Flegrei, a wstrząs ranił 21 osób, uszkodził budynki i sparaliżował komunikację. Eksperci ostrzegają, że narastająca aktywność sejsmiczna może być zapowiedzią większego kryzjsu.

Potok codziennie napływających informacji o konfliktach między światowymi mocarstwami na margines odsuwa narastające zagrożenia przyrodnicze. Te zaś mają miejsce od kiedy istnieje życie na naszym globie. Aby ocenić naturalne zagrożenie, wystarczy przypomnieć okres ostatniego miliona lat istnienia ludzi na świecie. Jeszcze dziesięć tysięcy lat temu ostatnie zlodowacenie opuszczało północną Polskę. Nic takiego obecnie nam nie grozi. Zachodzące nadal ruchy skorupy ziemskiej powodują napięcia i katastrofalne skutki ich rozładowania również na kontynencie europejskim. Przede wszystkim odczuwalne są one w południowej Europie, która poddana jest naciskowi przesuwającego się ku północy kontynentu afrykańskiego. Rejon Morza Śródziemnego nadal poddawany jest presji i naciskom z południa.

Najbardziej na skutki tego przemieszczania się bloków kontynentalnych narażone są Włochy i wszystkie państwa położone w wewnętrznym łuku Alp i Karpat. Pomimo że w czasie ludzkiego życia są to ruchy bardzo powolne, liczone co najwyżej w milimetrach rocznie, powodowane nimi napięcia są rozładowywane w postaci trzęsień ziemi i wybuchów wulkanicznych. Tym razem w skali rzadko spotykanej miało ono miejsce w piątek 31 lipca około godziny 19.46 w rejonie mało dotąd aktywnej kaldery wulkanu Campi Flegrei w rejonie Neapolu. Wstrząsy związane z tym mało aktywnym dotąd wulkanem były dotąd stosunkowo częste, ale w skali zbliżonej do 2 stopni w skali Richtera.

Tym razem był to od czterdziestu lat nie notowany wstrząs o sile 4,7 stopnia, którego ognisko znajdowało się na głębokości około 3 kilometrów. Było to najsilniejsze trzęsienie ziemi w tym regionie od 1984 roku. Według Andreę Billi z włoskiego Instytutu Nauk o Ziemi wydarzenie było częścią roju sejsmicznego, który trwał w kolejnych godzinach. Trzęsienie ziemi o największej magnitudzie zarejestrowane na Polach Flegrejskich w ramach obecnego kryzysu bradysejsmicznego, który trwa od kilkudziesięciu lat, polega na wypiętrzeniu i osiadaniu powierzchni ziemi pod wpływem zmian ciśnienia i temperatury lawy pod ziemią. Trwający cykl od 2005 roku spowodował podniesienie się gruntu na tym terenie na wysokość 1,64 metra. Wcześniej kryzysy z lat 1970-1972 i 1982-1984 spowodowały maksymalne wypiętrzenie gruntu o około 3,5 metra.

Najsilniejsze wstrząsy od 40 lat sparaliżowały Neapol i okolice

Epicentrum trzęsienia znajdowało się na Polach Flegrejskich, na zachód od Neapolu, w rejonie krateru Solfatary, jednego z najbardziej aktywnych punktów superwulkanu. Wstrząsy były odczuwalne w całym Neapolu i okolicznych miejscowościach, takich jak Pozzuoli, gdzie trzęsienie dało o sobie znać najmocniej. Mieszkańcy w panice wybiegali na ulice. Wiele osób opuściło swoje domy w obawie przed zawaleniem się budynków. W mediach społecznościowych pojawiały się nagrania z zarejestrowanymi drganiami i relacje mieszkańców opisujących strach, jaki towarzyszył kilkudziesięciosekundowym wstrząsom.

Skutki wstrząsów były poważne. Według włoskiej Obrony Cywilnej 21 osób zostało rannych, z czego dwie znajdują się w stanie krytycznym i trafiły do szpitala. Doszło do zawalenia się kilku niezamieszkałych budynków, a w innych uszkodzone zostały ściany. Straż pożarna otrzymała zgłoszenia o zablokowanych windach i spadających tynkach, ale nie było natychmiastowych próśb o pomoc. Z powodu trzęsienia wstrzymano ruch kolejowy i metro w okolicach Neapolu, a wznowiono go dopiero około 1.30 w nocy. Uszkodzony został również słup energetyczny, co doprowadziło do przerw w dostawie prądu dla kilku tysięcy gospodarstw domowych.

Władze lokalne uruchomiły procedury kryzysowe, a służby ratunkowe zostały postawione w stan podwyższonej gotowości. Dla osób, które nie mogły wrócić do domów, przygotowano w Pozzuoli prawie 200 miejsc noclegowych. Straż pożarna nakazała ewakuację kilku rodzin w ramach środków ostrożności. Minister ochrony cywilnej i polityki morskiej Nello Musumeci zapewnił, że władze są w stałym kontakcie z prefektem Neapolu i szefem Narodowego Departamentu Ochrony Obywatelskiej, który natychmiast zwołał jednostkę kryzysową. Wicepremier i minister spraw zagranicznych Antonio Tajani zadeklarował pełne wsparcie dla przesiedlonych i stałe monitorowanie sytuacji.

Roje sejsmiczne trwały nadal w ciągu nocy. Według danych INGV zarejestrowano ponad 170 wstrząsów wtórnych, w tym jeden o magnitudzie 3,8 o godzinie 22.00 i kolejny o magnitudzie 3,1 o godzinie 23.35. Władze włoskie zapewniają, że sytuacja jest pod kontrolą, ale eksperci podkreślają, że trwający bradyseizm i narastająca liczba wstrząsów wymagają ciągłego monitorowania i gotowości na każdy scenariusz. Mieszkańcy regionu żyją w niepewności, a wiele osób zastanawia się, czy ich domy są bezpieczne. Wiele szkół w Pozzuoli i okolicznych miejscowościach pozostało zamkniętych w dniach następujących po trzęsieniu, a władze zarządziły przeglądy techniczne budynków użyteczności publicznej.

Najbardziej niebezpieczny superwulkan w Europie

Campi Flegrei, znane również jako Pola Flegrejskie, to rozległa kaldera wulkaniczna o średnicy około 13 kilometrów, położona na zachód od Neapolu. Jest to jeden z najniebezpieczniejszych systemów wulkanicznych w Europie. W przeciwieństwie do klasycznych wulkanów, które mają wyraźny stożek, Campi Flegrei to ogromne zagłębienie, powstałe w wyniku gwałtownych erupcji sprzed tysięcy lat. Ostatnia wielka erupcja miała miejsce około 40 tysięcy lat temu. W powietrze wyleciało wtedy około 300 kilometrów sześciennych popiołów i kawałków skał, a ziemia została zalana 200 kilometrami sześciennymi magmy. Doprowadziło to do ukształtowania dzisiejszych ignimbrytów kampanijskich, wielkich połaci skał utworzonych z pyłów, które opadły po eksplozji superwulkanu. Szacuje się, że po tym wybuchu Campi Flegrei globalna temperatura spadła o 1-2 stopnie Celsjusza. Istnieją hipotezy, że to wybuch Campi Flegrei mógł przyczynić się do wyginięcia neandertalczyków w Europie i umożliwić ekspansję bardziej odpornego Homo sapiens. Erupcja ta była jedną z najpotężniejszych w historii Ziemi i pozostawiła trwały ślad w geologicznej przeszłości kontynentu. Naukowcy z INGV od lat badają ten obszar, starając się zrozumieć mechanizmy rządzące aktywnością wulkanu i przewidzieć jego przyszłe zachowanie. Ostatnia erupcja miała miejsce w 1538 roku i utworzyła nowy stożek, Monte Nuovo. Od tego czasu wulkan pozostaje w stanie uśpienia, ale nie jest całkowicie nieaktywny.

Charakterystycznym zjawiskiem dla Campi Flegrei jest bradyseizm, czyli powolne wypiętrzanie i opadanie gruntu pod wpływem zmian ciśnienia i temperatury magmy pod powierzchnią. Obecny cykl bradyseizmiczny trwa od 2005 roku i spowodował podniesienie się gruntu na tym terenie na wysokość 1,64 metra. Wcześniejsze kryzysy z lat 1970-1972 i 1982-1984 spowodowały maksymalne wypiętrzenie gruntu o około 3,5 metra. To właśnie te ruchy skorupy ziemskiej powodują napięcia i wstrząsy sejsmiczne, które w ostatnich latach stają się coraz częstsze i silniejsze. W kwietniu 2026 roku zarejestrowano 315 wstrząsów, a najsilniejszy z nich, o magnitudzie 3,4, miał miejsce 8 kwietnia. Wulkanolodzy zwracają uwagę, że Campi Flegrei nie jest typowym wulkanem. Jego erupcja mogłaby mieć katastrofalne skutki nie tylko dla Neapolu, ale dla całej Europy. W przypadku dużego wybuchu chmura popiołu mogłaby sparaliżować ruch lotniczy na kontynencie, a zmiany klimatyczne wywołane pyłami wulkanicznymi mogłyby wpłynąć na rolnictwo i gospodarkę na całym świecie. Dlatego monitorowanie Campi Flegrei jest jednym z priorytetów europejskich służb geologicznych, a INGV prowadzi całodobowy nadzór nad aktywnością wulkanu, wykorzystując sieć czujników sejsmicznych, GPS i analizę emisji gazów. Mimo to, jak przyznają sami naukowcy, przewidzenie erupcji superwulkanu jest niezwykle trudne, a system ostrzegawczy opiera się na analizie wielu zmiennych, które mogą zmieniać się w krótkim czasie.

Eksperci ostrzegają. Przygotować się na każdy scenariusz

Włoscy wulkanolodzy podchodzą do sytuacji z powagą, ale bez paniki. Fabio Florindo, prezes Narodowego Instytutu Geofizyki i Wulkanologii (INGV), określił wstrząs o magnitudzie 4,7 jako wydarzenie ważne. Jest to najsilniejsze trzęsienie ziemi zarejestrowane w obecnej fazie bradyseizmu na Polach Flegrejskich i świadczy o tym, że proces deformacji gruntu wciąż generuje nagromadzenie i uwalnianie energii poprzez trzęsienia ziemi o znacznej intensywności. Florindo zastrzegł jednak, że mówienie o eskalacji byłoby przedwczesne. Pojedyncze trzęsienie, nawet silne, nie wystarczy do określenia zmiany stanu systemu wulkanicznego. Dopiero analiza całej sekwencji sejsmicznej i wszystkich parametrów monitoringu, takich jak sejsmiczność, deformacja gruntu, emisje gazów i inne wskaźniki, pozwoli stwierdzić, czy nastąpiły znaczące zmiany.

Znacznie bardziej stanowczy jest profesor Giuseppe De Natale, dyrektor ds. badań w INGV. W wywiadzie dla Fanpage.it ostrzegł, że populacja musi zaakceptować fakt, że proces wulkaniczny się nasila, a region musi przygotować się na każdą ewentualność, włączając w to erupcję. Według niego wzór aktywności sejsmicznej przypomina proces, który poprzedził erupcję Monte Nuovo w 1538 roku. De Natale podkreśla, że kryzysy sejsmiczne z lat 1970 i 1984 wymusiły częściowe i całkowite ewakuacje w Pozzuoli. Zastanawia go, że mimo wzrostu liczby wstrząsów, nie podejmuje się podobnych środków. Dla niego jest paradoksalne, że tysiące ludzi nie wie, czy ich domy wytrzymają kolejne trzęsienie, a wiele szkół odsyła dzieci do domu po każdym wstrząsie, ponieważ nie wiadomo, czy budynki wytrzymałyby wstrząs o magnitudzie przekraczającej 5.

De Natale przyznaje, że sytuacja jest nieprzewidywalna. Nie można wiedzieć, czy kolejnym wydarzeniem będzie silniejsze trzęsienie ziemi, czy erupcja, ale oba scenariusze należy brać pod uwagę. Podkreśla, że choć prawdopodobieństwo erupcji w krótkim terminie jest niskie, nie jest znikome. W jego ocenie, władze powinny już teraz rozpocząć przygotowania do ewakuacji na dużą skalę i wzmocnić monitoring budynków w najbardziej zagrożonych obszarach. Ekspert wskazuje również, że obecna faza bradyseizmu może trwać jeszcze wiele lat, a nagromadzona energia może uwalniać się w postaci silniejszych wstrząsów, które z czasem mogą stać się bardziej destrukcyjne. Wzywa do konsekwentnego wdrażania środków ochronnych, remontów budynków i planów ewakuacji, szczególnie w okresach względnie niskiej aktywności, aby region był lepiej przygotowany na przyszłe kryzysy.

Czy Włochy są gotowe na katastrofę?

Trzęsienie z 31 lipca 2026 roku było najsilniejszym wstrząsem w regionie od 40 lat. Choć na razie nie ma doniesień o ofiarach śmiertelnych, a liczba rannych i zniszczeń jest ograniczona, wydarzenie to uwidoczniło ogromny potencjał zagrożenia, jakie niesie ze sobą superwulkan. Władze włoskie uruchomiły procedury kryzysowe, ale eksperci podkreślają, że konieczne są długoterminowe działania prewencyjne. De Natale wzywa do konsekwentnego wdrażania środków ochronnych, remontów budynków i planów ewakuacji, szczególnie w okresach względnie niskiej aktywności, aby region był lepiej przygotowany na przyszłe kryzysy. W przeciwnym razie, jak ostrzega, mieszkańcy będą zmuszeni do opuszczenia swoich domów w trybie nagłym, co może doprowadzić do chaosu i tragedii.

Władze włoskie od lat przygotowują plany ewakuacji dla regionu Neapolu, ale ich skuteczność w przypadku erupcji superwulkanu jest przedmiotem debaty. Oficjalny plan zakłada ewakuację około 500 tysięcy osób w ciągu 72 godzin, ale eksperci wskazują, że w przypadku nagłej erupcji czas ten może być niewystarczający. Ponadto, wiele budynków w regionie nie spełnia współczesnych norm bezpieczeństwa sejsmicznego, co zwiększa ryzyko zawaleń podczas silniejszych wstrząsów. Mieszkańcy Pozzuoli i okolicznych miejscowości żyją w ciągłym napięciu, a wiele osób domaga się od rządu konkretnych działań, takich jak dofinansowanie do wzmacniania konstrukcji budynków czy wcześniejsze przygotowanie schronisk.

Fot. Etna Way

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu