Zgromadzenie kapitału emerytalnego odpowiadającego 25-krotności minimalnego wynagrodzenia miałoby stać się warunkiem uzyskania podwyższenia emerytury lub renty do ustawowego minimum. Taką zmianę proponuje poseł Konfederacji Ryszard Wilk, wskazując na rosnące wydatki na dopłaty do świadczeń cudzoziemców. Projekt ma ograniczyć przyszłe obciążenia systemu, ale na razie nie wiadomo, ile osób mogłoby stracić prawo do uzupełnienia świadczenia.
Według danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przywołanych przez posła wydatki na podwyższanie najniższych emerytur i rent dla cudzoziemców wyniosły 38 mln zł w 2021 r. Dwa lata później było to już 69,1 mln zł, a w 2025 r. kwota wzrosła do 123,5 mln zł. W pierwszych pięciu miesiącach 2026 r. wydatki osiągnęły 62,3 mln zł.
Ryszard Wilk argumentuje, że zmiana przepisów powinna nastąpić, zanim zobowiązania systemu emerytalnego staną się większym obciążeniem dla finansów publicznych.
– Chcemy rozwiązać problem, który już dzisiaj jest widoczny, zanim jego skala stanie się poważnym obciążeniem dla finansów publicznych. Uważam, że właśnie na tym powinna polegać odpowiedzialna polityka – napisał poseł w odpowiedzi na pytania dotyczące projektu.
Jednocześnie przyznaje, że sam wzrost wydatków nie oznacza, iż każdy przypadek przyznania dopłaty jest nadużyciem. Przedmiotem proponowanych zmian jest mechanizm, który pozwala podwyższyć świadczenie do polskiego minimum także wtedy, gdy składki odprowadzone w Polsce były niewielkie, pod warunkiem spełnienia pozostałych wymogów ustawowych.
Emerytura wyliczona na 13,86 zł i ponad 73 tys. zł wyrównania
Na poparcie swojego stanowiska Wilk przywołuje przykład decyzji ZUS dotyczącej obywatelki Ukrainy. Emerytura obliczona na podstawie polskich składek wynosiła w tym przypadku 13,86 zł miesięcznie.
Według posła świadczenie mogło jednak zostać podwyższone o 1593,49 zł miesięcznie, a wyrównanie za wcześniejszy okres przekroczyło 73 tys. zł.
Polityk wskazuje również na sprawę opisywaną przez portal money.pl, dotyczącą obywatelki Ukrainy, która przez 26 lat pracowała w kopalni uranu. Jej polskie świadczenie początkowo wynosiło około 25 zł.
Po potwierdzeniu zagranicznych okresów ubezpieczenia możliwe było rozpatrzenie podwyższenia emerytury do polskiego minimum wraz z wyrównaniem.
Przykłady te dotyczą zasad koordynacji systemów ubezpieczeniowych i ustalania świadczeń w sytuacji, gdy dana osoba pracowała w więcej niż jednym państwie.
Niskie świadczenie obliczone wyłącznie na podstawie polskich składek nie przesądza samo w sobie o wysokości ostatecznej wypłaty. Znaczenie mają również pozostałe warunki uprawniające do podwyższenia emerytury do ustawowego minimum.
Wilk zaznacza, że nie ma danych pozwalających określić, ile osób uzyskało dopłatę po krótkim okresie opłacania składek w Polsce.
– Nie mamy danych pozwalających określić, ile dokładnie osób uzyskało dopłatę po symbolicznym okresie opłacania składek w Polsce. Mamy natomiast potwierdzony mechanizm oraz dane wskazujące na rosnące wydatki – wskazuje poseł.
25-krotność minimalnego wynagrodzenia jako nowe kryterium
Projekt zakłada uzależnienie prawa do podwyższenia świadczenia od zgromadzonego kapitału emerytalnego. Próg miałby odpowiadać 25-krotności minimalnego wynagrodzenia. Według wyliczeń przedstawionych przez posła w 2026 r. oznacza to 120 150 zł zwaloryzowanych składek emerytalnych.
Przy wynagrodzeniu na poziomie płacy minimalnej zgromadzenie takiego kapitału odpowiada około 10 latom i 8 miesiącom opłacania składek, jeśli nie uwzględniać ich waloryzacji. W praktyce wymagany okres może być krótszy, ponieważ zgromadzony kapitał podlega waloryzacji, a jego wysokość zależy również od podstawy wymiaru składek.
Podczas przygotowywania projektu rozważano także inne warianty, w tym wprowadzenie wymaganego stażu pracy w Polsce oraz proporcjonalne podwyższanie świadczenia. Ostatecznie autorzy zdecydowali się na kryterium kapitałowe.
– Wybraliśmy kryterium kapitałowe, ponieważ w naszej ocenie najlepiej oddaje rzeczywisty wkład w polski system ubezpieczeń społecznych, a jednocześnie ogranicza ryzyko związane z różnicowaniem ubezpieczonych ze względu na obywatelstwo – argumentuje Wilk.
Poseł podkreśla, że proponowana zmiana nie ma odbierać prawa do emerytury wyliczonej na podstawie zgromadzonych składek. Dotyczy wyłącznie dodatkowej kwoty, która podnosi świadczenie do ustawowego minimum. To właśnie uzyskanie tego uzupełnienia miałoby zależeć od spełnienia nowego warunku.
Jednym z najważniejszych niewiadomych pozostaje liczba osób, które nie spełniłyby proponowanego kryterium. Autor projektu nie dysponuje obecnie pełnymi danymi pozwalającymi oszacować skalę zmian ani określić, jak rozłożyłyby się one między kobiety i mężczyzn.
Do przeprowadzenia takich analiz potrzebne są szczegółowe informacje ZUS dotyczące zgromadzonych składek, kapitału początkowego i historii ubezpieczeniowej osób, którym podwyższono świadczenia do ustawowego minimum. Wilk liczy, że dane uda się pozyskać podczas prac legislacyjnych.
– Liczymy, że w toku prac legislacyjnych możliwe będzie uzyskanie tych danych i przeprowadzenie bardziej szczegółowych symulacji. Pozwolą one również ocenić, czy zaproponowany próg wymaga dodatkowego doprecyzowania – zapowiada poseł.
Brak tych wyliczeń utrudnia ocenę rzeczywistych skutków regulacji. Wzrost wydatków pokazuje zmianę łącznej kwoty wypłat, ale sam w sobie nie odpowiada na pytanie, ilu świadczeniobiorców mogłoby nie uzyskać dopłaty po wprowadzeniu nowego kryterium.
Co z osobami, które pracowały, ale zgromadziły niewielki kapitał?
Proponowany próg może mieć znaczenie również dla osób, które przez wiele lat pozostawały w systemie ubezpieczeń społecznych, ale zgromadziły niewielki kapitał z powodu niskich zarobków, pracy w niepełnym wymiarze lub przerw w zatrudnieniu.
Wilk wymienia w tym kontekście między innymi osoby opiekujące się dziećmi oraz długotrwale bezrobotne. Jego zdaniem te sytuacje powinny zostać szczegółowo przeanalizowane, aby nowe przepisy nie prowadziły do nieproporcjonalnych skutków dla wybranych grup.
– Zależy nam na uszczelnieniu systemu, a nie na tworzeniu nowych, nieuzasadnionych nierówności – deklaruje.
Poseł przypomina również o mechanizmach pozwalających finansować składki w określonych okresach opieki nad dziećmi. Sposób uwzględnienia takich przypadków ma być jednym z tematów dalszych prac nad projektem. Wilk nie wyklucza poprawek, jeśli analiza danych wykaże, że proponowany próg nadmiernie obciążałby osoby z długim stażem ubezpieczeniowym.
Oszczędności szacowane na około milion złotych rocznie
W ocenie skutków regulacji wskazano możliwość uzyskania krótkoterminowych oszczędności na poziomie około 1 mln zł rocznie. Ostateczny efekt miałby zależeć między innymi od liczby przyszłych świadczeniobiorców, których obejmą nowe zasady.
Na tle 123,5 mln zł wydanych w 2025 r. szacowana oszczędność jest stosunkowo niewielka. Autor projektu przekonuje jednak, że nie należy oceniać go wyłącznie przez pryzmat efektu finansowego w pierwszym roku obowiązywania.
– Nie przygotowaliśmy tej ustawy wyłącznie po to, aby zaoszczędzić określoną kwotę w pierwszym roku jej obowiązywania. Jej głównym zadaniem jest ograniczenie ryzyka dalszego wzrostu zobowiązań systemu emerytalnego – pisze Wilk.
Zastrzega zarazem, że nie zakłada automatycznie utrzymania dotychczasowego tempa wzrostu wydatków. Uważa jednak, że warto wcześniej przeanalizować mechanizm i ewentualnie zmienić przepisy.
– Nie twierdzę, że wydatki będą rosły w takim tempie bez końca. Uważam natomiast, że lepiej zapobiegać problemowi, gdy jego skala jest jeszcze stosunkowo niewielka, niż szukać rozwiązań dopiero wtedy, gdy stanie się naprawdę kosztowny – argumentuje poseł.
Projekt może jeszcze ulec zmianom
Ryszard Wilk deklaruje otwartość na uwagi zgłaszane podczas konsultacji społecznych i prac sejmowych. Zapowiada analizę danych przedstawionych przez ZUS i właściwe ministerstwo oraz możliwość wprowadzenia poprawek dotyczących wysokości progu, sposobu jego obliczania i szczególnych sytuacji ubezpieczonych.
– Przedstawiony projekt jest punktem wyjścia do dalszych prac legislacyjnych. W toku posiedzeń komisji sejmowej możliwe będzie szczegółowe omówienie zgłaszanych zastrzeżeń, analiza danych przedstawionych przez ZUS i właściwe ministerstwo oraz, w razie potrzeby, wniesienie odpowiednich poprawek – zapowiada.
Na obecnym etapie nie wiadomo zatem, ile osób faktycznie straciłoby możliwość uzyskania podwyższenia emerytury lub renty do ustawowego minimum. Nie jest też przesądzone, czy próg 120 150 zł zostanie utrzymany w ostatecznej wersji przepisów.

