Ponad 18 mln zł oszczędności, 48 MW dla OZE i 11,9 mld zł z KPO. Energa Operator ujawnia szczegóły inwestycji

Ponad 18 mln zł oszczędności uzyskanych w postępowaniach zakupowych pozwoliło rozszerzyć projekt modernizacji sieci elektroenergetycznej o 2 dodatkowe zadania. Inwestycja ma przynieść ponad 48 MW nowego potencjału przyłączeniowego dla odnawialnych źródeł energii, a także poprawić niezawodność dostaw prądu dzięki skablowaniu ponad 40 km sieci. W odpowiedziach udzielonych na pytania dotyczące projektu Energa Operator mówi również o finansowaniu transformacji energetycznej, ograniczeniach w przyłączaniu nowych instalacji oraz rosnącej roli automatyki, która w analizowanym przypadku pozwoliła przywrócić zasilanie 96 proc. odbiorców dotkniętych awarią w zaledwie 2 minuty i 22 sekundy.

Oszczędności przetargowe to jeden z najważniejszych wymiernych rezultatów przedstawionych przez spółkę. Ich wysokość przekroczyła 18 mln zł, a zaoszczędzone pieniądze nie pozostały niewykorzystane. Energa Operator wyjaśnia, że środki przeznaczono na rozszerzenie zakresu projektu.

– W wyniku przeprowadzonych postępowań zakupowych uzyskano oszczędności w łącznej wysokości ponad 18 mln zł. Powstałe oszczędności zostały przeanalizowane pod kątem możliwości ich efektywnego wykorzystania i za zgodą Instytucji Zarządzającej, przeznaczone na rozszerzenie zakresu rzeczowego projektu o dwa dodatkowe zadania – informuje Energa Operator.

Spółka potwierdza jednocześnie, że różnica między pierwotnie zakładanymi kosztami a cenami uzyskanymi w przetargach wyniosła ponad 18 mln zł. Nie przedstawia jednak jednej przyczyny uzyskania takiego wyniku. Wskazuje na korzystne oferty wykonawców i podkreśla, że na ceny wpływa wiele czynników.

– Oszczędności wynikały z korzystnych cenowo ofert jakie wpłynęły do nas w wyniku przeprowadzonych postępowań o udzielenie zamówienia publicznego (łącznie zostało przeprowadzonych kilka postepowań w ramach całego projektu). Ceny uzyskiwane w postępowaniach zakupowych są uzależnione od wielu czynników w tym także te powyższe jak sytuacja gospodarcza, poziom konkurencji w danym postępowaniu, lokalizacja inwestycji, zakres prac itd. – wyjaśnia spółka.

Nie oznacza to jednak, że Energa Operator uznaje obecny poziom cen wykonawstwa sieciowego za trwały trend. Zapytana o to, czy niższe ceny mogą utrzymać się w kolejnych inwestycjach, odpowiada ostrożnie.

– Na obecnym etapie trudno jednoznacznie ocenić, czy obserwowany poziom cen wykonawstwa sieciowego stanowi trwałą zmianę trendu rynkowego. Przeprowadzone dotychczas postępowania nie stanowią wystarczającej podstawy do formułowania jednoznacznych wniosków w tym zakresie. W związku z tym nie jest możliwe udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy obecny poziom cen ma charakter trwały, czy też wynika ze specyfiki poszczególnych postępowań zakupowych – informuje Energa Operator.

40 km sieci do skablowania

Jednym z elementów przedsięwzięcia jest zastępowanie linii napowietrznych kablowymi. Energa Operator wskazuje, że skablowanie ponad 40 km istniejącej infrastruktury ma ograniczyć jej podatność na niekorzystne warunki atmosferyczne. Szczególne znaczenie ma to na terenach leśnych i zadrzewionych, gdzie wiatr, oblodzenie, spadające gałęzie czy wyładowania atmosferyczne mogą powodować uszkodzenia przewodów i przerwy w dostawach energii.

– Zastąpienie linii napowietrznych liniami kablowymi, zwłaszcza na odcinkach leśnych i zadrzewionych, istotnie ogranicza podatność sieci na czynniki atmosferyczne, takie jak silny wiatr, oblodzenie czy wyładowania atmosferyczne. Przekłada się to na zmniejszenie liczby awarii oraz skrócenie czasu przerw w dostawach energii dla odbiorców – podaje spółka.

Operator zaznacza jednak, że samo układanie kabli nie jest jedynym sposobem poprawy niezawodności zasilania. Równolegle rozwijane są rozwiązania pozwalające zdalnie kontrolować pracę infrastruktury i szybciej reagować na zmiany jej parametrów.

– Należy mieć na uwadze, że kablowanie sieci to jedna z metod poprawy niezawodności zasilania. Ważna jest także jej automatyzacja i rozwiązania z zakresu smart grid. Poziom automatyzacji sieci Energa-Operator jest systematycznie zwiększany – wskazuje Energa Operator.

Spółka dodaje, że dyspozytorzy mogą zdalnie nadzorować sieć wysokiego i średniego napięcia, natomiast widoczność parametrów na poziomie niskiego napięcia zapewniają między innymi liczniki zdalnego odczytu. Ma to znaczenie nie tylko dla wykrywania problemów, ale także dla zarządzania przepływami energii w sieci, w której rośnie udział rozproszonych źródeł wytwórczych.

– W przypadku omawianego projektu powstanie nowych linii kablowych pozwoli także na optymalizację w zarządzaniu rozpływami mocy na poziomie sieci SN w obszarze oddziaływania. Poprawi to możliwość działania w przypadku dużych zmian w poborze, jak i wytwarzaniu mocy czynnej i biernej. Za pomocą nowych powiązań usprawnimy możliwość wyprowadzenia mocy dla danego obszaru. Zwiększy się także przepustowość sieci pozwalając na przyłączanie większej mocy ze źródeł rozproszonych – wyjaśnia operator.

Oznacza to, że projekt ma przynieść zarówno korzyści związane z niezawodnością dostaw energii, jak i poprawę warunków pracy sieci w obszarze objętym inwestycją. Spółka nie podaje jednak osobnych wartości, które pozwoliłyby precyzyjnie określić, jaka część efektu będzie wynikała z ograniczenia awarii, a jaka z poprawy możliwości przyłączeniowych.

Ponad 48 MW dodatkowego potencjału dla OZE

Jednym z kluczowych rezultatów inwestycji ma być stworzenie ponad 48 MW nowego potencjału przyłączeniowego dla odnawialnych źródeł energii. Nie jest to deklaracja, że w ramach samego projektu powstaną instalacje o takiej mocy. Chodzi o zwiększenie możliwości sieci w zakresie przyłączania nowych źródeł.

Energa Operator wyjaśnia to wprost: „Wartość ponad 48 MW nowego potencjału przyłączeniowego dla OZE oznacza zdolność sieci elektroenergetycznej do przyłączenia nowych źródeł odnawialnych. W praktyce jest to dodatkowa moc w sieci, która może zostać wykorzystana przez inwestorów planujących budowę instalacji OZE”.

Liczba instalacji, które mogłyby skorzystać z dodatkowej mocy, zależy od ich wielkości. Spółka podaje przykład pokazujący, jak różne mogą być możliwe konfiguracje.

– Trudno także jednoznacznie określić liczbę instalacji, które będą mogły zostać przyłączone, ponieważ zależy to od ich indywidualnej mocy. Może to być np. 480 mniejszych instalacji OZE o mocy 100 kW każda lub kilka większych instalacji o mocy kilkunastu MW – informuje operator.

Dodatkowa przepustowość sieci nie została przy tym z góry przypisana konkretnym inwestorom. O przyłączenie mogą ubiegać się różne podmioty, a możliwość realizacji poszczególnych projektów będzie oceniana w ramach obowiązujących procedur.

– Przyłączenia do sieci Energa-Operator realizowane za na równych zasad dla wszystkich podmiotów. Dostępny potencjał przyłączeniowy nie jest więc przypisany z góry do konkretnych inwestorów ani technologii – przekazuje spółka.

Jak dodaje, „Możliwość przyłączenia do sieci jest każdorazowo analizowana zgodnie z obowiązującą procedurą, na podstawie składanych wniosków przyłączeniowych”.

To ważne zastrzeżenie dla inwestorów zainteresowanych nowymi farmami fotowoltaicznymi, instalacjami wiatrowymi czy innymi źródłami odnawialnymi. Zwiększenie potencjału przyłączeniowego poprawia możliwości sieci, ale nie oznacza automatycznego uzyskania warunków przyłączenia dla każdego zgłoszonego przedsięwzięcia.

Modernizacja infrastruktury ma ponadto znaczenie dla innych użytkowników systemu. Energa Operator wskazuje, że inwestycje sieciowe wpływają nie tylko na źródła wytwórcze, ale również na magazyny energii i odbiorców przemysłowych.

– Inwestycje polegające na modernizacji i rozbudowie infrastruktury sieciowej wpływają na warunki funkcjonowania różnych kategorii użytkowników sieci, w tym źródeł wytwórczych, magazynów energii, oraz odbiorców o znacznym zapotrzebowaniu na moc – informuje operator.

Jednocześnie spółka przypomina, że możliwości przyłączania nowych instalacji zależą od pracy całego systemu, a nie tylko od parametrów pojedynczego odcinka sieci średniego napięcia.

– Sieć elektroenergetyczna to system naczyń połączonych, zdolność przyłączeniowa wynika z warunków pracy całego układu, zarówno sieci SN, jak i nadrzędnej sieci WN – podkreśla Energa Operator.

Oznacza to, że modernizacja sieci średniego napięcia może poprawić sytuację w określonym obszarze, ale nie eliminuje automatycznie ograniczeń występujących na poziomie sieci wysokiego napięcia. Zdolność do przyjmowania dodatkowej mocy zależy od warunków pracy poszczególnych elementów infrastruktury oraz ich wzajemnych powiązań.

63,5 mln zł dofinansowania i miliardy na rozwój sieci

Realizacja projektu jest wspierana kwotą 63,5 mln zł dofinansowania unijnego. W odpowiedzi na pytanie, czy bez tych środków wszystkie inwestycje udałoby się przeprowadzić w podobnym terminie z pieniędzy własnych i taryfy, spółka nie deklaruje, że byłoby to możliwe.

– Nie można założyć, że wszystkie inwestycje objęte projektem zostałyby zrealizowane w podobnym terminie wyłącznie ze środków własnych oraz taryfy. Wsparcie ze środków UE pozwala na szybszą rozbudowę infrastruktury elektroenergetycznej – odpowiada Energa Operator.

Dotacje mogą zatem przyspieszać realizację zadań, choć ich wpływu nie da się sprowadzić do jednej uniwersalnej wartości. Koszt budowy i modernizacji sieci zależy od technologii, rodzaju infrastruktury, warunków terenowych i zakresu prac.

Spółka nie wskazuje też, ile kilometrów sieci można zmodernizować za każde 100 mln zł pozataryfowego finansowania. Jak wyjaśnia, „Przeliczenie wartości finansowania na konkretną długość sieci nie jest możliwe w sposób jednoznaczny. Koszt realizacji inwestycji zależy od wielu czynników takich jak rodzaj modernizowanych sieci (WN, SN, nn), zastosowana technologia, warunki terenowe, zakres robót itd.”.

W tej samej odpowiedzi operator podkreśla znaczenie dodatkowych źródeł finansowania: „Dzięki środkom pozataryfowym możliwe jest niewątpliwie przyspieszenie procesu modernizacji infrastruktury sieciowej”.

Skala potrzeb jest znacznie większa niż wartość pojedynczego projektu. Energa Operator realizuje program inwestycyjny, którego wartość do 2035 r. ma przekroczyć 40 mld zł. Spółka wskazuje, że na realizację programu pozyskała już około 11,9 mld zł w postaci dotacji i nisko oprocentowanych pożyczek z Krajowego Planu Odbudowy.

– Operatorzy Systemów Dystrybucyjnych (OSD) prowadzą ogromne inwestycje związane z transformacją energetyczną. Energa-Operator realizuje obecnie największy w swojej historii program inwestycyjny, którego wartość do roku 2035 wyniesie ponad 40 miliardów złotych. Warto dodać, że spółka pozyskała na ten cel już ok. 11,9 mld złotych, w postaci bezzwrotnych dotacji oraz nisko oprocentowanych pożyczek z KPO – informuje biuro prasowe.

Energa Operator zwraca uwagę, że zapotrzebowanie na modernizację sieci jest związane z szerszymi zmianami w gospodarce i energetyce. Jednocześnie spółka nie wskazuje jednej kategorii inwestycji, której realizacja byłaby ograniczana wyłącznie przez dostępność finansowania.

– Modernizacja sieci elektroenergetycznych staje się newralgiczna dla zapewnienia dalszego rozwoju gospodarczego – podkreśla operator.

W odpowiedzi dodaje również: „Tak jak zostało podkreślone w komunikacie, wobec tak znacznych wyzwań, każda złotówka pozataryfowego dofinansowania jest dla OSD na wagę złota. Nie można jednak wskazać jednej kategorii projektów, których realizacja byłaby ograniczona wyłącznie przez dostępność finansowania”.

Spółka informuje, że dotacje mają już zauważalny udział w finansowaniu jej nakładów.

– Spółka prężnie pozyskuje środki pozataryfowe, w tym bezzwrotne dotacje. Udział takich dotacji w finansowaniu nakładów w 2025 roku wyniósł aż 10% – podaje Energa Operator.

To oznacza, że wsparcie zewnętrzne jest jednym z elementów finansowania programu inwestycyjnego, choć nie zastępuje pozostałych źródeł kapitału. Spółka nie przedstawia również podstaw do uznania, że jeden określony rodzaj inwestycji można realizować wyłącznie dzięki dotacjom, a inne nie są od nich zależne.

Automatyka lokalizuje awarie w kilka minut

Modernizacja sieci obejmuje także rozwiązania, które mają ograniczać skutki awarii. Energa Operator wykorzystuje system SCADA/ADMS, z którego korzystają dyspozytorzy, oraz moduł FDIR, wdrażany sukcesywnie w kolejnych oddziałach spółki. Systemy te pozwalają automatyzować część działań, które wcześniej wymagały interwencji pracowników w terenie.

– Takie połączenie pozwala na skrócenie czasu lokalizacji uszkodzeń z wielu godzin do zaledwie kilku minut – informuje operator.

Jak wyjaśnia spółka, „System SCADA/ADMS, z którego na co dzień korzystają Dyspozytorzy Energa-Operator, wyposażony jest m.in. w moduł FDIR (Fault Detection, Isolation and Restoration, sukcesywnie wdrażanych w kolejnych oddziałach Energa-Operator). Dzięki realizacji automatycznych sekwencji przełączeń na sieci może on błyskawicznie wyizolować uszkodzony odcinek”.

Wcześniej zlokalizowanie uszkodzenia mogło wymagać wysłania brygady pogotowia energetycznego, która sprawdzała kolejne elementy infrastruktury. Obecnie system może wskazać uszkodzony fragment, zanim pracownicy dotrą na miejsce.

– Jeszcze do niedawana wymagało to wysyłania brygady Pogotowia Energetycznego, która w terenie przemieszczając się i załączając kolejne rozłączniki lokalizowała uszkodzony fragment sieci. Teraz elektromonterzy mogą być wysyłani do już zlokalizowanego odcinka – przekazuje Energa Operator.

Automatyzacja pozwala również ograniczać liczbę odbiorców pozbawionych zasilania, a nie tylko skracać czas potrzebny do usunięcia samego uszkodzenia. W przypadku awarii system może przełączyć odbiorców na inne, sprawne fragmenty sieci, pozostawiając bez napięcia jedynie obszar objęty uszkodzeniem.

Spółka podaje przykład rzeczywistego zdarzenia, w którym przerwa w dostawach energii dotknęła blisko 1600 odbiorców.

– Dodatkową korzyścią jest szybkie ograniczenie zasięgu awarii dzięki zasileniu odbiorców pozostałymi sprawnymi liniami – wyjaśnia operator.

Następnie przedstawia rezultat działania automatyki: „W przykładowej analizowanej przez nas realnej awarii, która objęła blisko 1600 odbiorców, moduł FDIR automatycznie przywrócił zasilanie 96% z nich w czasie 2 minut 22 sekund, ograniczając strefę bezprądową wyłącznie do uszkodzonego odcinka”.

Przytoczony przypadek pokazuje praktyczne znaczenie automatycznej rekonfiguracji sieci. Zasilanie zdecydowanej większości odbiorców zostało przywrócone w ciągu nieco ponad 2 minut, mimo że uszkodzenie nadal wymagało obsługi. To rozróżnienie jest istotne: automatyka może szybko ograniczyć obszar przerwy w dostawie prądu, ale nie oznacza, że sama naprawa uszkodzonego elementu zostaje zakończona w tym samym czasie.

Ponad 3,4 mln liczników zdalnego odczytu

Energa Operator rozwija także system zdalnego pomiaru energii. Skala wdrożenia przekroczyła już 3,4 mln liczników, a spółka zapowiada objęcie zdalnym pomiarem wszystkich klientów w 2026 r.

– Poziom automatyzacji sieci Energa-Operator jest systematycznie zwiększany. Dyspozytorzy mają możliwość zdalnej kontroli oraz nadzoru zarówno na poziomie wysokiego jak i średniego napięcia. Widoczność parametrów pracy na poziomie niskiego napięcia zapewniają m.in. zdalne liczniki. Energa-Operator zamontowała ich już ponad 3,4 miliona i w tym roku zamierza objąć wszystkich swoich klientów zdalnym pomiarem – informuje spółka.

Liczniki są jednym z elementów cyfryzacji infrastruktury dystrybucyjnej. Pozwalają zdalnie pozyskiwać dane o zużyciu energii, a informacje pomiarowe mogą również wspierać analizę pracy sieci niskiego napięcia. Ma to znaczenie w warunkach rosnącej liczby prosumentów, instalacji fotowoltaicznych i innych rozproszonych źródeł, które zmieniają sposób przepływu energii w sieci.

W połączeniu z kablowaniem, rozbudową infrastruktury oraz wdrażaniem systemów SCADA/ADMS i FDIR zdalny pomiar stanowi część szerszego procesu modernizacji. W przypadku omawianego projektu efekty mają obejmować zarówno zwiększenie potencjału przyłączeniowego OZE o ponad 48 MW, jak i poprawę zarządzania rozpływami mocy oraz ograniczenie skutków awarii.

Zakres projektu rozszerzono o 2 dodatkowe zadania dzięki oszczędnościom przekraczającym 18 mln zł. Oprócz dofinansowania unijnego w wysokości 63,5 mln zł inwestycje Energi Operatora są częścią programu, którego wartość do 2035 r. przekroczy 40 mld zł, a pozyskane przez spółkę dotacje i nisko oprocentowane pożyczki z KPO wynoszą około 11,9 mld zł.

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu