Powolna śmierć europejskiego przemysłu? Azjatycka stal zalewa UE, branża mówi dość

Europejski przemysł stalowy od lat mierzy się z wysokimi cenami energii, kosztami emisji CO2 i coraz bardziej wymagającymi regulacjami środowiskowymi. Problem, zdaniem przedstawicieli branży, przestał jednak dotyczyć wyłącznie hut. Coraz większa część produkcji wykorzystującej stal powstaje poza Unią Europejską, a następnie trafia na unijny rynek już jako gotowy wyrób. W poniedziałek przedstawiciele europejskiego sektora stalowego i dystrybutorów protestowali w Brukseli, domagając się od Komisji Europejskiej rozszerzenia ochrony także na produkty powstające ze stali.

– Europejski przemysł nie może dłużej trwać w sytuacji, w której jest obecnie. Import wyrobów gotowych z Azji, wytworzonych głównie ze stali, zabija bazę przemysłową – powiedział Piotr Sikorski, prezes Polskiej Unii Dystrybutorów Stali, który zasiada również w Radzie EUROMETAL.

Protest zorganizowała europejska federacja dystrybutorów stali EUROMETAL. Przed siedzibą Komisji Europejskiej pojawiło się dziesięć symbolicznych trumien. Organizatorzy przedstawili je jako symbol europejskiej produkcji, miejsc pracy oraz przemysłowego know how. Następnie w dzielnicy europejskiej pojawiły się ciężarówki, których kierowcy użyli klaksonów, a przedstawiciele branży przekazali Komisji Europejskiej swoje postulaty.

– Te trumny są świadectwem powolnej śmierci europejskiego przemysłu – powiedział Sikorski.

Ochrona huty nie wystarczy

Sedno problemu polega na tym, że unijna polityka handlowa może chronić producenta stali, ale niekoniecznie chroni firmę, która z tej stali wytwarza kolejny produkt. To zasadnicza różnica, ponieważ współczesny przemysł nie kończy się na hucie. Stal jest następnie cięta, gięta, spawana, obrabiana i wykorzystywana do produkcji części samochodowych, konstrukcji, mebli, maszyn, urządzeń czy elementów wyposażenia budynków.

Unia Europejska stosuje wobec importowanej stali między innymi kontyngenty oraz mechanizm CBAM, czyli system uwzględniający emisje związane z produkcją niektórych towarów sprowadzanych spoza UE. Mechanizmy te mają ograniczać przewagę producentów z państw, w których koszty energii, emisji oraz część wymogów regulacyjnych są niższe niż w Europie. Zdaniem branży problem zaczyna się jednak w momencie, gdy stal zostaje przetworzona poza Unią, a na europejski rynek trafia już jako gotowy produkt.

W takiej sytuacji europejski producent może ponosić wszystkie koszty związane z unijnymi regulacjami, podczas gdy jego konkurent sprowadza do Europy produkt wykonany z tańszej stali i wyprodukowany w otoczeniu regulacyjnym, które jest mniej kosztowne. Konkurencja nie odbywa się więc wyłącznie między hutami. W coraz większym stopniu odbywa się między całymi łańcuchami produkcji.

– Import gotowych wyrobów z Azji, niepodlegających takim wymogom jak europejskie, zabija bazę przemysłową UE – powiedział Sikorski.

Wśród produktów wskazywanych przez branżę znajdują się między innymi części i komponenty motoryzacyjne, konstrukcje stalowe, gwoździe, stalowe meble oraz elementy wykorzystywane w produkcji sprzętu AGD. Ich wspólną cechą jest to, że stal stanowi istotną część kosztu produktu, ale sam wyrób nie zawsze podlega tym samym mechanizmom ochronnym co stal sprowadzana jako surowiec lub półprodukt.

Europejska firma płaci więcej, ale jej konkurent nie musi

Przedstawiciele branży przekonują, że nie chodzi im o zamknięcie europejskiego rynku ani o całkowite odcięcie dostaw z Azji. Problemem ma być brak równowagi pomiędzy kosztami ponoszonymi przez producentów w Europie a warunkami, w jakich działają przedsiębiorstwa produkujące poza Unią. Jeżeli europejska firma musi uwzględnić wysokie ceny energii, koszty emisji CO2, wymagania dotyczące środowiska, raportowania oraz bezpieczeństwa pracowników, a importer nie ponosi analogicznych kosztów w całym łańcuchu produkcji, przewaga cenowa może szybko stać się zbyt duża, aby konkurować wyłącznie wydajnością.

– Nie jesteśmy przeciwko Chinom. Przeciwnie, chcemy współpracy z Chinami. Ale musimy zadbać o to, żebyśmy jako Europejczycy produkowali w Europie dla Europy. Potrzebujemy po prostu równych warunków konkurencji – powiedział Alexander Julius, prezes EUROMETAL.

To właśnie różnica w kosztach produkcji jest jednym z najważniejszych elementów obecnego sporu. Europejski przemysł ponosi część kosztów polityki klimatycznej i regulacyjnej, ponieważ taki jest model funkcjonowania unijnej gospodarki. Jeżeli jednak podobne wymagania nie obejmują produktu importowanego po zakończeniu całego procesu produkcyjnego poza Europą, część produkcji może przenosić się poza UE.

– My w Europie płacimy koszty, które sami na siebie nałożyliśmy, a bramy dla towarów spoza Europy pozostają całkowicie otwarte – powiedział Julius.

Z punktu widzenia pojedynczego przedsiębiorstwa taka decyzja może być racjonalna. Jeżeli produkcja określonego elementu w Europie jest wyraźnie droższa niż import gotowego komponentu, firma zaczyna kupować go za granicą. Jeżeli takich decyzji podejmują tysiące przedsiębiorstw, konsekwencją nie jest już tylko wzrost importu. Zmienia się struktura europejskiej gospodarki, ponieważ część etapów produkcji znika z kontynentu.

Branża ostrzega przed utratą miejsc pracy

Według EUROMETAL import produktów zawierających stal rośnie z kwartału na kwartał o około 2,6 proc. Organizacja szacuje również, że europejski przemysł może w tym roku stracić kolejne około 300 tys. bezpośrednich miejsc pracy.

Dla europejskiej gospodarki szczególnie istotne jest to, że utrata produkcji nie musi oznaczać natychmiastowego zamknięcia całej firmy. Znacznie częściej może zaczynać się od ograniczenia własnej produkcji i zwiększenia udziału importowanych komponentów. Zakład, który wcześniej wykonywał wszystkie etapy produkcji, może pozostać na rynku, ale zamiast wytwarzać produkt od początku do końca będzie zajmował się wyłącznie montażem.

W dłuższym okresie taki proces może być trudny do odwrócenia. Raz zamknięta linia produkcyjna oznacza utratę pracowników, dostawców, kompetencji technologicznych i części rynku. Jeżeli podobne decyzje podejmowane są przez kolejne przedsiębiorstwa, powstaje efekt domina, który wykracza daleko poza sam sektor stalowy.

Polska już widzi skutki

Problem dotyczy również Polski. Szczególnie narażone są sektory, w których stal jest ważnym elementem kosztów produkcji, a jednocześnie istnieje możliwość stosunkowo łatwego sprowadzenia gotowego produktu z zagranicy. Przykładem są motoryzacja i AGD, ale konsekwencje mogą być widoczne również w produkcji maszyn, konstrukcji oraz innych wyrobów metalowych.

– Praktycznie każdego dnia w rozmowie z członkami Polskiej Unii Dystrybutorów Stali słyszę, że ich kolejny klient zamyka linię produkcyjną albo ją utrzymuje, ale zmienia model biznesowy na importowy i swoją dotychczasową działalność wytwórczą na montaż. Tracimy bazę przemysłową. W którymś momencie dojdzie do tego, że w Unii Europejskiej nie będziemy produkować już niczego – ostrzegł Sikorski.

To właśnie określenie „baza przemysłowa” jest w tym sporze kluczowe. Nie chodzi wyłącznie o liczbę hut ani o wielkość krajowej produkcji stali. Dla gospodarki równie ważne jest to, czy na miejscu istnieją przedsiębiorstwa zdolne przetwarzać stal w kolejne produkty, projektować je, wykonywać komponenty, utrzymywać linie produkcyjne i rozwijać technologie. Jeżeli te kompetencje znikną, odbudowanie ich w przyszłości może być znacznie trudniejsze niż samo zwiększenie importu.

Branża chce rozszerzenia ochrony

EUROMETAL domaga się rozszerzenia unijnych instrumentów ochrony handlu oraz mechanizmu CBAM na produkty powstające z wykorzystaniem stali. Organizacja wskazuje przede wszystkim na gotowe wyroby oraz produkty o dużej zawartości stali. Postuluje również bardziej rygorystyczne zasady dotyczące pochodzenia i możliwości prześledzenia, gdzie wykorzystana w produkcie stal została wyprodukowana.

To rozwiązanie miałoby ograniczyć sytuację, w której stal objęta europejskimi mechanizmami ochronnymi zostaje następnie przetworzona poza Unią i wraca na jej rynek jako produkt, którego nie obejmują analogiczne instrumenty. Branża chce także szerszego stosowania zasady „Made in Europe” w strategicznych zamówieniach publicznych, między innymi w sektorze obronnym, energetyce i infrastrukturze.

Według danych EUROMETAL import analizowanej grupy kluczowych wyrobów pochodnych stali wzrósł z 3,77 mln ton w 2010 roku do 8,05 mln ton w 2024 roku. Szczególnie szybko zwiększał się import komponentów motoryzacyjnych, maszyn elektrycznych, metalowych mebli oraz prefabrykowanych konstrukcji.

Problem jest szerszy niż sama stal

Spór, który branża prowadzi w Brukseli, jest w rzeczywistości częścią znacznie większej debaty o przyszłości europejskiego przemysłu. Unia Europejska chce jednocześnie ograniczać emisje, podnosić standardy produkcji i zachować konkurencyjność własnych przedsiębiorstw. Każdy z tych celów może być realizowany osobno, ale problem pojawia się wtedy, gdy koszt spełnienia europejskich wymogów staje się na tyle wysoki, że produkcja przenosi się poza Europę, a popyt na europejskim rynku pozostaje bez zmian.

W takim modelu emisje związane z produkcją niekoniecznie znikają. Mogą po prostu zostać przeniesione do innych państw, a Europa traci jednocześnie część miejsc pracy, kompetencji i kontroli nad łańcuchem dostaw. Z punktu widzenia polityki przemysłowej jest to znacznie poważniejszy problem niż sam wzrost importu.

Dlatego branża stalowa domaga się od Komisji Europejskiej nie tyle prostego zamknięcia rynku, ile takiego skonstruowania zasad konkurencji, aby europejska produkcja nie była systemowo obciążona kosztami, których nie ponosi konkurencja spoza Unii. Ostatecznie odpowiedź na ten postulat będzie miała znaczenie nie tylko dla hut. Może zdecydować również o tym, jaka część europejskiej motoryzacji, produkcji maszyn, AGD, infrastruktury i przetwórstwa metali pozostanie w przyszłości rzeczywiście produkcją europejską.

Fot. Pixabay

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu