W kantonie Neuchâtel we Francji od kwietnia 2025 roku działa pilotażowy projekt instalacji fotowoltaicznej umieszczonej między czynnymi torami kolejowymi. Panele o łącznej mocy 18 kW produkują energię bez zakłócania ruchu pociągów. Testy potrwają do 2028 roku i mają ocenić, czy technologię można wdrożyć na większą skalę.
- Od kwietnia 2025 roku we Francji, w kantonie Neuchâtel, działa pilotaż Sun-Ways z panelami PV między torami na odcinku 100 m, o mocy 18 kW.
- Instalacja jest demontowalna, bezpieczna i nie zakłóca ruchu pociągów – maszyniści nie zgłaszają problemów z hałasem, drganiami ani olśnieniem.
- Energia trafia do pobliskiej strefy przemysłowej, a w przyszłości może zasilać pociągi i infrastrukturę kolejową, wykorzystując istniejące stacje transformatorowe.
- Pilotaż potrwa do 2028 roku i obejmuje monitorowanie wydajności paneli, czyszczenia, wpływu na torowisko oraz kompatybilności z systemami sterowania ruchem.
- Jeśli testy wypadną pomyślnie, technologię można zastosować na szerszą skalę na częściach 30 tys. km francuskiej sieci kolejowej, zwiększając autokonsumpcję i stabilność kosztów energii.
Na linii Buttes–Neuchâtel w kantonie Neuchâtel uruchomiono pilotażowy projekt, w którym panele fotowoltaiczne zamontowano bezpośrednio między szynami na odcinku 100 metrów. Instalację tworzy 48 modułów o mocy 380 W każdy, co daje łącznie 18 kW mocy zainstalowanej. Według szacunków system ma produkować około 16 tysięcy kWh energii elektrycznej rocznie.
Projekt realizuje szwajcarski startup Sun-Ways we współpracy z francuskim operatorem kolejowym SNCF oraz regionalną spółką transN, która obsługuje linię. Instalacja działa od 24 kwietnia 2025 roku i jest pierwszym na świecie wdrożeniem demontowalnych paneli fotowoltaicznych na czynnym torowisku.
Pociągi przejeżdżają nad modułami bez zakłóceń. Jak wynika z dotychczasowych obserwacji, maszyniści nie zgłaszają problemów z hałasem, drganiami ani olśnieniem. System nie wpływa na prędkość ani regularność kursowania składów.
Koncepcja i rozwój technologii
Pomysł na wykorzystanie przestrzeni między torami kolejowymi pod instalacje fotowoltaiczne opracował Joseph Scuderi, założyciel Sun-Ways. Jak wyjaśniał w materiałach prasowych, inspiracją była obserwacja nieużytkowanych terenów wzdłuż linii kolejowych podczas oczekiwania na pociąg.
Według szacunków firmy, w samej Szwajcarii sieć kolejowa liczy około 5 tysięcy kilometrów, co przekłada się na potencjalną powierzchnię 5 milionów metrów kwadratowych dostępną pod instalacje. We Francji, gdzie sieć jest sześciokrotnie dłuższa, potencjał jest odpowiednio większy. SNCF jest największym odbiorcą energii elektrycznej w kraju, co czyni autokonsumpcję szczególnie atrakcyjną.
Przed rozpoczęciem prac projekt przeszedł analizę ryzyk typowych dla infrastruktury kolejowej. Oceniano m.in. wpływ obciążeń śniegiem, intensywnych opadów, wichur, a także zagrożenia związane z elektryfikacją linii i uderzeniami piorunów. Po uzyskaniu akceptacji szwajcarskiego organu nadzoru kolejowego przystąpiono do realizacji.
Demontowalna konstrukcja jako warunek współpracy z koleją
Kluczową cechą systemu Sun-Ways jest jego odwracalność. Panele zaprojektowano tak, by można je było szybko zdemontować na czas przeglądów, napraw lub modernizacji torów. Po zakończeniu prac instalację można przywrócić bez konieczności ponownego montażu od podstaw.
Mechanizm blokowania paneli został opatentowany i ma minimalizować ryzyko kradzieży lub przypadkowego przemieszczenia. System przeszedł testy pod kątem stabilności i bezpieczeństwa w różnych warunkach atmosferycznych. Dzięki temu rozwiązaniu zarządca infrastruktury zachowuje pełny dostęp do torowiska, co było warunkiem koniecznym do wyrażenia zgody na realizację projektu. Dotychczasowe obawy, że panele mogą utrudniać prace serwisowe, nie znalazły potwierdzenia w praktyce.
Przeznaczenie wyprodukowanej energii
Energia wytwarzana przez instalację trafia obecnie do pobliskiej strefy przemysłowej oddalonej o około 500 metrów od linii kolejowej. W dalszej perspektywie transN, jako operator regionalny, planuje wykorzystywać prąd na własne potrzeby – do zasilania pociągów, stacji i infrastruktury towarzyszącej.
Kolej dysponuje rozbudowaną siecią energetyczną wzdłuż linii, co eliminuje konieczność budowy nowych przyłączy. Stacje transformatorowe i linie zasilające znajdują się bezpośrednio w sąsiedztwie torowisk, co obniża koszty integracji systemu.
Pilotaż potrwa do kwietnia 2028 roku. W tym czasie monitorowane będą parametry techniczne i eksploatacyjne instalacji. Badania obejmują:
- wydajność energetyczną paneli w różnych warunkach pogodowych,
- poziom zabrudzeń modułów i częstotliwość koniecznych czyszczeń,
- wpływ na prace utrzymaniowe torowiska,
- kompatybilność z urządzeniami sterowania ruchem kolejowym,
- dostępność infrastruktury przyłączeniowej .
SNCF jako partner projektu otrzymuje pełen dostęp do danych produkcyjnych i eksploatacyjnych. Zarządca infrastruktury analizuje, czy panele między torami nie ograniczają dostępności linii ani nie komplikują prac serwisowych. Wyniki posłużą do oceny, czy technologię można wdrożyć na większą skalę we Francji.
Potencjał wdrożenia na szerszą skalę
Francuska sieć kolejowa liczy około 30 tysięcy kilometrów. Część z tych odcinków spełnia warunki techniczne umożliwiające montaż paneli – odpowiednie nasłonecznienie, brak zacienienia, stabilne podłoże. Wykorzystanie tych terenów pod fotowoltaikę nie wiąże się z konfliktami o grunty rolne ani z ingerencją w krajobraz, co w przypadku standardowych farm bywa problematyczne.
Istotną zaletą jest także możliwość autokonsumpcji przez samego operatora kolejowego. SNCF, jako największy odbiorca energii elektrycznej we Francji, może bezpośrednio wykorzystywać wyprodukowany prąd, uniezależniając się częściowo od rynku i stabilizując koszty.
Projekt Sun-Ways i SNCF pokazuje, że poszukiwanie nowych przestrzeni pod odnawialne źródła energii może wykraczać poza standardowe lokalizacje. Wykorzystanie infrastruktury liniowej, takiej jak linie kolejowe, autostrady czy kanały, jest przedmiotem badań w kilku krajach europejskich.
W przypadku kolei dodatkowym atutem jest synergia między produkcją a zużyciem energii. Pociągi elektryczne poruszają się tam, gdzie prąd jest wytwarzany, co minimalizuje straty przesyłowe. Jeśli testy potwierdzą opłacalność i bezpieczeństwo rozwiązania, ferro-woltaika może stać się jednym ze stałych elementów krajobrazu kolejowego w Europie.
Opracowano na podstawie: materiałów prasowych Sun-Ways, danych SNCF, publikacji branżowych oraz informacji dotyczących projektu pilotażowego w Neuchâtel.
Fot. Sun-Ways