GAEC 2 staje się dobrowolne, a rolnicy mogą otrzymać dopłaty do 2387 zł/ha za ochronę torfowisk i użytków zielonych lub przekształcenie gruntów ornych.
- Zmienione GAEC 2 wprowadza trzy warianty wsparcia: TUZ – 581 zł/ha, grunty orne – 627 zł/ha, przekształcenie gruntów ornych w użytki zielone – 2387 zł/ha.
- Przepisy umożliwiają rekompensatę utraconych dochodów przy nieprzekształcaniu i niezaorywaniu trwałych użytków zielonych oraz zachowaniu gleby organicznej.
- Dla gruntów ornych dozwolona jest jedynie płytka uprawa do 15 cm, zakaz wydobywania torfu i budowy instalacji odwadniających.
- Okres zobowiązania przy przekształceniu gruntów ornych w użytki zielone wynosi 5 lat.
- Nowe przepisy obowiązują od marca 2026 roku i dotyczą składania wniosków o dopłaty w tym roku.
GAEC 2, norma dobrej kultury rolnej odnosząca się do ochrony torfowisk i terenów podmokłych użytkowanych rolniczo, wzbudziła w ostatnich miesiącach szerokie kontrowersje wśród rolników. Przepisy te, zawarte w Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej, miały wejść w życie wraz z nowymi zasadami WPR, jednak ich faktyczne stosowanie rozpoczęło się dopiero w 2025 roku. Początkowo publikacje Ministerstwa Rolnictwa zawierały jedynie ogólną informację, że norma będzie dotyczyła ochrony torfowisk, co mogło sugerować wsparcie dla gospodarstw zlokalizowanych na podmokłych gruntach. W praktyce okazało się to nie do końca zgodne z oczekiwaniami rolników.
W momencie składania wniosków o dopłaty w ubiegłym roku rolnicy otrzymali informacje, że grunty kwalifikujące się do definicji torfowisk w GAEC 2 będą objęte dodatkowymi ograniczeniami. Zgodnie z przepisem, na tych obszarach nie można prowadzić konserwacji rowów melioracyjnych ani wykonywać upraw głębszych niż 15 centymetrów. Oznacza to, że gospodarstwa, których grunty spełniają kryteria GAEC 2, muszą dostosować swoje prace polowe i systemy odwadniania do nowych wymogów, co w praktyce wpływa na planowanie prac rolniczych i zarządzanie uprawami na terenach podmokłych.
Rewolucyjne rozporządzenia ze skutkiem natychmiastowym
7 marca 2025 roku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podpisał rozporządzenie zmieniające wcześniejsze przepisy dotyczące norm oraz szczegółowych warunków ich stosowania. Dokument został opublikowany 11 marca, a 15 marca wszedł w życie. Nowe przepisy określają, że do torfowisk i obszarów podmokłych objętych normą GAEC 2, wymienioną w załączniku III do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 roku, zaliczać się będą zarówno grunty orne, jak i trwałe użytki zielone, których zawartość materii organicznej wynosi co najmniej 40 procent suchej masy gleby w warstwie o miąższości co najmniej 40 centymetrów.
11 marca 2025 roku minister podpisał kolejne rozporządzenie, które również zaczęło obowiązywać 15 marca. Dokument ten określał szczegółowe ograniczenia dotyczące użytkowania gruntów rolnych położonych na torfowiskach i glebach o wysokiej zawartości materii organicznej. Zgodnie z przepisami, na takich terenach nie wykonuje się orki, z wyłączeniem możliwości płytkiej uprawy gleby do głębokości 15 centymetrów. Ponadto zabronione jest wydobywanie torfu oraz budowa i odnawianie rowów i instalacji drenujących, służących do odwadniania lub odprowadzania wody z terenu.
Nowe regulacje mają na celu szczegółowe określenie zasad gospodarowania na torfowiskach i obszarach podmokłych w kontekście stosowania norm wspólnej polityki rolnej. Przepisy wyraźnie wskazują, które działania na takich gruntach są niedozwolone, a jakie formy uprawy mogą być prowadzone, w tym dopuszczalną głębokość płytkiej uprawy gleby.
Problematyczny GAEC 2 w opinii rolników
13 marca ubiegłego roku odbyło się spotkanie z rolnikami z okolic Kwidzyna, których gospodarstwa w dużej części położone są na glebach torfowych. Teren ten stanowi znaczące zagłębie produkcji marchwi, pietruszki i selera, a gleby torfowe często zajmują połowę lub więcej powierzchni gospodarstwa. Rolnicy informowali, że kilka dni wcześniej dowiedzieli się, iż na takich obszarach nie będą mogli konserwować rowów melioracyjnych. Podkreślali, że w przypadku gleb torfowych w dolinie Wisły już jeden rok bez odmulania rowów prowadzi do lokalnych podtopień i w praktyce wyłącza część pól z produkcji rolnej.
Na spotkaniu głos zabrali także eksperci zajmujący się gospodarką wodną.
– Do konsultacji MRiRW rozesłało wersję rozporządzenia, w której nie było mowy o zakazie naprawy urządzeń melioracyjnych, dlatego też nie zostały w tym zakresie zgłoszone poprawki – poinformował Wojciech Pałka z Kwidzyńskiego Związku Spółek Wodnych. Zwrócił uwagę, że badania zawartości materii organicznej w glebie, na podstawie których powstała mapa dołączona do rozporządzenia, wykonane zostały w latach 70. i nie odzwierciedlają aktualnego stanu gruntów. Nie uwzględniają one przekształcenia użytków zielonych w grunty orne ani rzeczywistej zawartości materii organicznej w glebie. Rozporządzenie przewidywało procedurę odwoławczą – wnioskodawca mógł wnioskować o ponowne rozpatrzenie, czy dana działka spełnia kryteria gleby torfowej, co obejmowało dwustopniowy proces: najpierw weryfikację dokumentacji pod kątem ewentualnych pomyłek, a następnie kontrolę stanu faktycznego w terenie.
W praktyce problem pojawił się przy realizacji drugiego etapu procedury. Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa, odpowiedzialny za prowadzenie badań w terenie, nie był przygotowany na tak dużą liczbę napływających wniosków. Teoretycznie czas na rozpatrzenie każdego wniosku wynosił 45 dni, jednak faktycznie okres oczekiwania wynosił nawet pół roku. Skutkowało to tym, że rozpatrzenie wniosków następowało po terminie składania wniosków o dopłaty, co dla rolników stanowiło istotną trudność i komplikowało planowanie sezonu produkcyjnego.
Dobra zmiana?
W połowie stycznia 2026 roku Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi opublikowało informacje dotyczące zmian w GAEC 2, które mają wprowadzić większą elastyczność w realizacji Planu Strategicznego WPR. Zgodnie z nowymi przepisami, rolnicy mogą dobrowolnie korzystać ze wsparcia w zamian za działania mające na celu ochronę trwałych użytków zielonych, torfowisk i gruntów ornych, a także ograniczenie głębokiej orki. Resort podkreśla, że rozwiązania te mają wpływać na ochronę gleb organicznych, redukcję emisji gazów cieplarnianych oraz zachowanie zdolności retencyjnych wody, przy uwzględnieniu realiów prowadzenia gospodarstw.
Zgodnie z uchwałą Komitetu Monitorującego Plan Strategiczny dla WPR 2023-2027, nowe przepisy wejdą w życie od marca 2026 roku, co oznacza, że będą obowiązywały już przy składaniu wniosków o dopłaty za ten rok. Rolnicy będą mogli wybierać spośród trzech wariantów wsparcia, z uwzględnieniem określonych wymogów:
Ochrona na trwałych użytkach zielonych (TUZ) przewiduje stawkę 581 zł za hektar rocznie. W tym wariancie obowiązuje zakaz przekształcania i zaorywania TUZ, przy jednoczesnej dopuszczalnej renowacji poprzez płytką uprawę raz na cztery lata. Zakazane jest również wydobywanie torfu i budowa instalacji odwadniających.
Wsparcie na gruntach ornych wynosi 627 zł za hektar rocznie i obejmuje zakaz głębokiej orki, przy czym dozwolona jest jedynie płytka uprawa do 15 cm. W tym przypadku również obowiązuje zakaz wydobywania torfu oraz budowy instalacji odwadniających.
Trzeci wariant dotyczy przekształcania gruntów ornych w użytki zielone i przewiduje stawkę 2 387 zł za hektar rocznie. Rolnicy, którzy zdecydują się na ten wariant, muszą wprowadzić wysiew odpowiedniej mieszanki roślin na gruntach objętych normą GAEC 2, a okres zobowiązania wynosi pięć lat.
Nowe przepisy w GAEC 2 wprowadzają mechanizmy wsparcia finansowego w zamian za konkretne działania ochronne na różnych typach gruntów, pozwalając rolnikom na wybór wariantu najlepiej dopasowanego do charakteru prowadzonego gospodarstwa i rodzaju użytkowanej ziemi.
Fot. IMGW