Nowe technologie geotermalne mogłyby w UE zastąpić 42% energii z węgla i gazu. Polska wymieniana jest wśród potencjalnych liderów tego sektora.
- Raport Ember szacuje potencjał geotermii w UE na 43 GW, co odpowiada 301 TWh energii elektrycznej rocznie – 42% produkcji z węgla i gazu.
- Geotermia jest konkurencyjna cenowo, stabilna i dobrze nadaje się do zasilania przemysłu oraz centrów danych.
- Kraje o największym potencjale to Węgry, Polska, Niemcy i Francja; w Polsce najlepsze złoża znajdują się m.in. w Warszawie, Poznaniu, Szczecinie i Łodzi.
- Energia geotermalna ma niski wpływ na środowisko, można ją wykorzystać także do balneoterapii, rolnictwa i rekreacji.
- Rozwój geotermii w UE wciąż przebiega powoli z powodu niespójnej polityki, długich procedur i ograniczonego wsparcia krajowego.
Nowe technologie geotermalne w Unii Europejskiej umożliwią wykorzystanie mocy na poziomie 43 GW, co pozwoliłoby zastąpić około 42% energii elektrycznej obecnie wytwarzanej z węgla i gazu – wynika z raportu ośrodka analitycznego Ember. Wśród państw z największym potencjałem rozwoju geotermii wymieniana jest Polska.
Eksperci wskazują, że geotermia może odpowiadać na rosnące zapotrzebowanie na energię, związane m.in. z rozwojem sztucznej inteligencji i powstawaniem centrów danych.
– Postęp technologiczny rozszerza możliwości produkcji energii elektrycznej ze źródeł geotermalnych, co czyni ją konkurencyjną cenowo i bezpieczną alternatywą dla gazu dla przemysłu i innych odbiorców energochłonnych – podkreślono w raporcie Ember.
Największe możliwości rozwoju geotermii stwierdzono na Węgrzech, w Polsce, Niemczech i Francji. Analiza obejmuje projekty o szacowanych kosztach poniżej 100 €/MWh, uwzględniając m.in. wydajność elektrowni, głębokość wierceń i zachowanie złóż.
– Choć stanowi to jedynie ułamek całkowitego potencjału geotermalnego Europy, zidentyfikowane wdrożenie na poziomie UE mogłoby dostarczyć około 301 TWh energii elektrycznej rocznie, co odzwierciedla wysoki współczynnik wykorzystania mocy geotermalnej. Odpowiada to około 42% produkcji energii z węgla i gazu w UE w 2025 roku – stwierdzono.
Raport Ember zaznacza, że najnowsze systemy geotermalne pozwalają na wytwarzanie energii elektrycznej po kosztach porównywalnych z cenami energii z węgla i gazu. Koncentrując się na projektach o kosztach poniżej 100 €/MWh, uwzględniających głębokość wierceń, wydajność elektrowni i zachowanie złóż, potencjał techniczno-ekonomiczny energii geotermalnej w Europie kontynentalnej sięga około 50 GW.
Elastyczne funkcjonowanie
Elektrownie geotermalne charakteryzują się elastycznością w funkcjonowaniu i mogą dostarczać stabilną energię elektryczną w systemach energetycznych w fazie przechodzenia przemian. Instalacje geotermalne umożliwiają magazynowanie energii oraz mają potencjał do zaspokojenia rosnącego zapotrzebowania na prąd, na przykład w centrach danych. Według informacji Polskiego Instytutu Geologicznego, instalacja geotermalna w niewielkim stopniu ingeruje w krajobraz i środowisko, a odpowiednio zmineralizowane wody termalne mogą być wykorzystane nie tylko w energetyce, lecz także w innych dziedzinach, na przykład w balneoterapii i rekreacji.
Mazowiecka Agencja Energetyczna wskazuje, że Polska dysponuje relatywnie dużymi zasobami energii geotermalnej, które mogą być użyte do celów grzewczych. Woda wypełniająca porowate skały występuje w Polsce na głębokości od 700 do 3000 metrów i osiąga temperaturę od 20 do 100 stopni Celsjusza. Regiony o optymalnych warunkach geotermalnych w Polsce pokrywają się w dużym stopniu z obszarami o wysokim zagęszczeniu ludności, terenami uprzemysłowionymi oraz rejonami intensywnych upraw rolniczych i warzywniczych. Na terenach bogatych w wody geotermalne znajdują się m.in. Warszawa, Poznań, Szczecin, Łódź, Toruń i Płock.
Według raportu Rhodium Group, centrum badawczego z siedzibą w Nowym Jorku, energia geotermalna może w przyszłości odpowiadać za 64 proc. zapotrzebowania na elektryczność centrów danych w USA w nadchodzącej dekadzie. Jeśli nowe centra danych zostaną ulokowane w pobliżu najlepszych zasobów geotermalnych, energia ta mogłaby pokryć całkowite zapotrzebowanie serwerowni w latach 30. XXI wieku, co potwierdzają również autorzy najnowszego raportu Ember.
Pomimo potencjału, według naukowców, Unia Europejska ryzykuje utratę pozycji lidera w dziedzinie geotermii bez nadania tej technologii silniejszego priorytetu politycznego. Energia geotermalna mogłaby globalnie pokryć do 15 proc. wzrostu zapotrzebowania na energię elektryczną do 2050 r., jednak wdrażanie jej w UE przebiega wolno i nierównomiernie. Raport wskazuje na brak spójnych ram polityki UE, długie procesy wydawania pozwoleń, niespójne wsparcie krajowe oraz brak koordynowanej strategii, co zwiększa ryzyko, że rozwój technologii przesunie się poza Europę. Dla porównania, w USA i Kanadzie projekty geotermalne przyspieszają, wykorzystując doświadczenia zdobyte wcześniej w Europie, a wdrażanie nowych instalacji wspierają zarówno zachęty polityczne, jak i prywatne inwestycje.
Tylko kilka państw ma strategie
W Europie jedynie kilka państw członkowskich opracowało krajowe plany działania w zakresie geotermii. Są to Polska, Austria, Chorwacja, Francja, Węgry i Irlandia. Dokumenty te mają na celu wspieranie inwestycji w geotermię, realizację odwiertów oraz rozwój krajowych łańcuchów dostaw. Według Ember, inwestycje w geotermię zaczęły w ostatnim czasie nabierać tempa na poziomie Unii Europejskiej. W 2024 roku zarówno Rada UE, jak i Parlament Europejski wyraziły poparcie dla przyspieszenia rozwoju geotermii i zaproponowały utworzenie Europejskiego Sojuszu Geotermalnego.
– Ze względu na to, że geotermia jest ściśle powiązana z priorytetami UE w zakresie konkurencyjności, bezpieczeństwa energetycznego i dekarbonizacji przemysłu, nadchodzący Europejski Plan Działań w sprawie Geotermii jest bardzo potrzebnym i aktualnym krokiem – twierdzą autorzy raportu.
Nowoczesna geotermia umożliwia rozwój transformacji energetycznej poprzez dostęp do czystych źródeł energii, które wcześniej uznawano za niedostępne lub zbyt kosztowne.
– Dziś energia elektryczna pozyskiwana z geotermii może być tańsza niż gaz. Jest również czystsza i zmniejsza zależność Europy od importu paliw kopalnych. Wyzwaniem dla Europy nie jest już kwestia istnienia tych zasobów, ale to, czy postępowi technologicznemu towarzyszą strategie, które umożliwiają skalowanie i ograniczają ryzyko na wczesnym etapie – skomentowała specjalistka Ember Tatiana Mindekova.