Polskie porty pracują całą dobę, inspekcja do godziny 15. Problem trwa od ponad dekady

Terminale kontenerowe w Gdańsku, Gdyni i Szczecinie obsługują statki przez całą dobę, ale graniczna inspekcja weterynaryjna pracuje w standardowych godzinach urzędowych. Na wydłużenie jej pracy do 12 godzin trzeba będzie poczekać co najmniej do przełomu stycznia i lutego 2027 roku, a nawet ten termin nie jest jeszcze potwierdzony. Branża od lat alarmuje, że opóźnienia podnoszą koszty importerów i skłaniają firmy do kierowania ładunków przez porty Europy Zachodniej.

Problem nie jest nowy. Przedstawiciele sektora przetwórstwa ryb wskazują, że o niedopasowaniu czasu pracy służb kontrolnych do funkcjonowania terminali informowali administrację już ponad dziesięć lat temu. W tym czasie znacznie wzrosła liczba przesyłek wymagających kontroli, ale obsada kadrowa i organizacja pracy nie nadążyły za zmianami.

– Port pracuje w trybie ciągłym, a granica w trybie biurowym. Kontener rozładowany w piątek po południu czeka na kontrolę do poniedziałku, a często jednak jest to ponad 21 dni, a każdy z tych dni importer opłaca z własnej kieszeni. Taki stan rzeczy nie jest kwestią złej woli. Graniczni lekarze weterynarii to ciężko pracujący specjaliści, ale jest ich po prostu za mało, żeby obsadzić dłuższe zmiany – tłumaczy Maciej Kisiel, członek zarządu Polskiego Stowarzyszenia Przetwórców Ryb.

Pierwsza decyzja dotycząca zwiększenia zatrudnienia zapadła 5 sierpnia 2026 roku. Rada Ministrów przyjęła wówczas uchwałę przewidującą finansowanie siedmiu nowych etatów w granicznych inspektoratach weterynarii. Trzy stanowiska mają przypaść Gdańskowi, trzy Gdyni, a jedno Szczecinowi.

Branża wnioskowała o 18 etatów. Takie zapotrzebowanie przedstawiano również podczas posiedzenia sejmowej Komisji Gospodarki Morskiej w maju 2026 roku, gdy sprawę omawiał przedstawiciel Ministerstwa Rolnictwa. Przyznana liczba stanowisk pokrywa więc tylko część zgłaszanych potrzeb.

– Stowarzyszenie przyjmuje tę decyzję jako pierwszy, ale nie może być, że ostatni ruch w sprawie, która przez ponad dekadę pozostawała na etapie korespondencji. Do uruchomienia pracy w trybie dwunastogodzinnym potrzeba co najmniej sześciu dodatkowych osób na jedno przejście graniczne. To jednak około 1/3 potrzeb. Po trzy osoby na porty w Gdańsku i Gdyni i jedna na Szczecin nie obsadzą dwunastogodzinnej zmiany przez cały tydzień. Dlatego zależy nam, żeby przyznane etaty zostały obsadzone bez opóźnień, a kolejne decyzje zapadały szybciej niż ta pierwsza – mówi Maciej Kisiel.

Według informacji przekazanych przez branżę uruchomienie dwunastogodzinnego trybu pracy inspekcji w Gdańsku jest obecnie przewidywane najwcześniej na przełomie stycznia i lutego 2027 roku. Termin nie został jednak ostatecznie potwierdzony. Dla importerów oznacza to dalszą niepewność co do tego, kiedy kontenery będą mogły sprawniej przechodzić procedury graniczne.

Liczba przesyłek wzrosła niemal dziesięciokrotnie

Skala problemu zmieniła się szczególnie wyraźnie w Gdańsku. W 2008 roku graniczni lekarze weterynarii obsługiwali tam około 600 przesyłek rocznie. Obecnie liczba ta przekracza 5700. Wzrost obciążenia nie przełożył się na porównywalne zwiększenie liczby pracowników ani na zasadniczą zmianę godzin funkcjonowania służb.

Stowarzyszenie zwraca uwagę, że już w październiku 2014 roku opisało problem w piśmie skierowanym do ówczesnego szefa Służby Celnej. Wskazywało wówczas, że terminale kontenerowe działają przez całą dobę, siedem dni w tygodniu, podczas gdy służby kontrolne pracują w dni robocze od godziny 7 do 15. W listopadzie 2025 roku branża ponownie alarmowała, że sytuacja wymaga rozwiązania.

– Monity o zwiększenie słaliśmy sukcesywnie przez te wszystkie lata, ale problem pozostał ten sam. Chcemy pokazać, jak długo w Polsce trwa droga od zgłoszenia problemu przez przedsiębiorców do decyzji. Ten czas ma swoją cenę i płacą ją importerzy, przetwórcy, a w efekcie również budżet państwa i klient, który kupuje towar – mówi Kisiel.

Praca portów i służb kontrolnych przebiega według różnych harmonogramów. Statek może wpłynąć do Gdańska, Gdyni lub Szczecina w nocy, w weekend albo w święto. Terminal może rozładować kontener, ale nie oznacza to automatycznie, że ładunek zostanie dopuszczony do obrotu. W przypadku mrożonego surowca przeznaczonego do przetwórstwa konieczne jest przejście odpowiednich kontroli granicznych. Jak wskazuje Stowarzyszenie, zwolnienie towaru wymaga zgód czterech służb kontrolnych, a ograniczenia kadrowe inspekcji weterynaryjnej stanowią jeden z elementów opóźniających cały proces.

Od kilku dni do trzech tygodni oczekiwania

Według danych przytaczanych przez branżę procedury kontrolne w polskich portach mogą trwać od kilku dni do nawet trzech tygodni. W portach Europy Zachodniej odprawa ma zajmować od dwóch do pięciu dni. Różnice wynikają z wielu czynników, ale czas pracy służb oraz sposób obsługi zgłoszeń należą do elementów, które wpływają na termin zwolnienia ładunku.

Stowarzyszenie jako przykład podaje Hamburg. Po zgłoszeniu rozładunku platforma importowa może automatycznie potwierdzić zgłoszenie celne złożone przed przybyciem towaru. W Polsce takie potwierdzenie wymaga udziału urzędnika. Jeżeli kontener zostanie rozładowany w sobotę, może więc oczekiwać na dalszą obsługę do poniedziałku.

W przypadku kontenerów chłodniczych czas oznacza pieniądze. Importerzy ponoszą koszty postoju, a przy towarach wymagających kontrolowanej temperatury znaczenie ma również sprawna organizacja transportu i dostaw do zakładów przetwórczych. W branży działającej na niskich marżach dodatkowe opłaty mogą pogarszać rentowność, a część kosztów ostatecznie uwzględniana jest w cenach produktów.

Problemem jest również brak przewidywalności. Firma, która nie wie, kiedy przesyłka zostanie zwolniona, ma trudności z planowaniem dostaw surowca, pracy zakładu i dalszej logistyki. W rezultacie wybór portu może zależeć nie tylko od połączeń żeglugowych czy kosztu przewozu, lecz także od tego, jak długo towar będzie czekał na zakończenie procedur.

Część ładunków trafia przez porty zachodnie

Polskie Stowarzyszenie Przetwórców Ryb szacuje, że około jedna czwarta przesyłek branży trafia obecnie do Polski przez porty zachodnioeuropejskie. Wśród kierunków wymienianych przez przedstawicieli sektora są Hamburg i Rotterdam. Towar dociera więc do polskich odbiorców trasą, która omija krajowe terminale, mimo że rozładunek w polskim porcie mógłby być dla części importerów korzystniejszy.

Według szacunków Stowarzyszenia przekierowanie ładunków oznacza dla budżetu państwa utratę ponad 100 mln zł rocznie. Organizacja zaznacza jednocześnie, że podobne trudności mogą dotyczyć również innych grup towarowych. Jeśli problem z organizacją odpraw w polskich portach ma szerszy charakter, potencjalne straty mogą być większe niż te wyliczone dla branży przetwórstwa ryb.

Nie chodzi wyłącznie o to, ile czasu kontener spędza na terminalu. Wybór zagranicznego portu może zmieniać przebieg całego łańcucha dostaw, zwiększać zapotrzebowanie na dalszy transport i ograniczać wykorzystanie krajowej infrastruktury. Dla portów oznacza to ryzyko utraty części obsługi ładunków, a dla polskich firm dodatkowe koszty logistyczne.

Branża nie chce ograniczenia kontroli

Przedstawiciele sektora podkreślają, że rozwiązaniem nie ma być obniżanie wymagań dotyczących bezpieczeństwa żywności. Postulat dotyczy dostosowania organizacji pracy do rzeczywistego rytmu funkcjonowania portów i zapewnienia odpowiedniej liczby pracowników do obsługi kontroli.

– Gdy rozszerzymy problem struktury odpraw granicznych w polskich portach na inne grupy ładunkowe, okaże się, że straty budżetu państwa są znacząco większe. Nie postulujemy mniejszej liczby kontroli ani łagodniejszych standardów bezpieczeństwa żywności. Postulujemy, żeby granica pracowała w rytmie portu. Bez wzmocnienia kadrowego żadne usprawnienie proceduralne nie zadziała w pełni, a każdy kolejny sezon bez zmian to kontenery, które importerzy kierują do Hamburga czy Rotterdamu. Zmiany są potrzebne od zaraz – podsumowuje Maciej Kisiel.

Przyznanie siedmiu etatów jest pierwszą decyzją kadrową, ale nie odpowiada na całe zapotrzebowanie zgłaszane przez branżę. Kluczowe będą teraz tempo obsadzania nowych stanowisk oraz dalsze decyzje dotyczące liczby pracowników i godzin funkcjonowania inspekcji. Bez nich zapowiadane wydłużenie pracy może nie rozwiązać problemu w skali potrzeb portów i importerów.

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu