Polska w 2026 roku znajduje się w najbardziej zaawansowanej fazie transformacji energetycznej od czasu transformacji ustrojowej. System oparty przez dekady na węglu, który w 2024 roku odpowiadał jeszcze za około 62 procent produkcji energii, wchodzi w okres systematycznego wygaszania. Według zaktualizowanego Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu, odnawialne źródła mają w 2030 roku dostarczać ponad połowę krajowej energii, a w perspektywie 2040 roku – blisko dwie trzecie. Koszty transformacji całego sektora energetycznego do 2030 roku szacowane są na około 1,1 biliona złotych, a według bardziej rozbudowanych prognoz nawet na 1,5–1,6 biliona złotych do 2040 roku.
Polska w 2026 roku znajduje się w najbardziej zaawansowanej fazie transformacji energetycznej od czasu transformacji ustrojowej początku lat 90. Zmiana ta nie ma charakteru stopniowej ewolucji, lecz fundamentalnego przewartościowania całego paradygmatu wytwarzania, przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej oraz ciepła. System oparty przez dekady na węglu kamiennym i brunatnym, który w 2024 roku odpowiadał jeszcze za około 62 procent produkcji energii elektrycznej, wchodzi w okres systematycznego wygaszania, podczas gdy źródła odnawialne mają w 2030 roku dostarczać ponad połowę krajowej energii, a w perspektywie 2040 roku – blisko dwie trzecie.
Kluczowym dokumentem determinującym kształt i tempo tych zmian jest aktualizacja Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu (aKPEiK) do 2030 roku z perspektywą do 2040 roku, której przekazanie Komisji Europejskiej zostało wielokrotnie opóźnione, a na początku 2026 roku Polska pozostawała jednym z ostatnich państw Unii Europejskiej bez zatwierdzonego planu. Plan wyznacza ramy dla redukcji emisji gazów cieplarnianych, wzrostu udziału odnawialnych źródeł energii, poprawy efektywności energetycznej oraz poziomu powiązań międzysystemowych polskiej sieci elektroenergetycznej z systemami państw sąsiednich.
Scenariusze transformacji i cele ilościowe
Zaktualizowany KPEiK przewiduje dwa scenariusze rozwoju. Scenariusz WEM, zakładający kontynuację obecnych trendów i polityk, przewiduje redukcję emisji gazów cieplarnianych o 43 procent do 2030 roku w porównaniu z poziomami z 1990 roku oraz o 61 procent do 2040 roku. W tym scenariuszu odnawialne źródła energii mają odpowiadać za 51,6 procent produkcji energii elektrycznej w 2030 roku i 65,6 procent w 2040 roku. Scenariusz WAM, bardziej ambitny, zakłada redukcję emisji odpowiednio o 53 procent i 75 procent, przy udziale OZE na poziomie 53 procent w 2030 roku i 68 procent w 2040 roku.
W ujęciu ilościowym oznacza to wzrost mocy zainstalowanych w elektroenergetyce do około 96 gigawatów w 2030 roku, z czego około 59 procent będzie pochodzić z odnawialnych źródeł energii. W scenariuszu WEM udział OZE w finalnym zużyciu energii brutto (we wszystkich sektorach – elektroenergetyka, ciepłownictwo, transport) ma osiągnąć 32,1 procent w 2030 roku, przy czym w poprzednich wersjach projektu zakładano poziom 56,1 procent OZE w miksie elektroenergetycznym na 2030 rok, co zostało obniżone w toku konsultacji do 51,8 procent.
Koszty wytwarzania energii elektrycznej mają według szacunków KPEiK systematycznie spadać dzięki transformacji – jednostkowe koszty wytwarzania do 2030 roku mają obniżyć się o 11 procent, a do 2040 roku o 31 procent w porównaniu z poziomami z 2020 roku.
Odejście od węgla
Najbardziej dramatycznym elementem transformacji jest wygaszanie sektora węglowego. W Polsce działa obecnie około 23 kopalni węgla kamiennego, a sektor ten, mimo że jeszcze w 2024 roku odpowiadał za około 62 procent produkcji energii elektrycznej, znajduje się w fazie systematycznej redukcji. Wydobycie węgla spada poniżej 40 milionów ton rocznie, a tysiące pracowników odchodzą z kopalń w ramach osłon socjalnych.
W przypadku węgla brunatnego, produkcja energii z bełchatowskiego kompleksu już teraz spada, a Pole Szczerców posiada koncesję do 2038 roku. Zgodnie z aktualizacją planu energetycznego, z górnictwa węgla brunatnego zamierza całkowicie zrezygnować grupa ZE PAK, która zadeklarowała wytwarzanie energii z tego paliwa wyłącznie do 2030 roku.
Polskie Sieci Elektroenergetyczne prognozują koniec węgla w polskiej energetyce już w 2036 roku. Wzrost zapotrzebowania na energię do 2040 roku prognozuje się na poziomie około 215 terawatogodzin, co oznacza wzrost o 33 procent w stosunku do roku 2025.
Koszty społeczne transformacji są adresowane przez Fundusz Sprawiedliwej Transformacji, którego wartość wynosi 17,5 miliarda euro. Fundusz ma za zadanie łagodzić skutki odchodzenia od węgla w regionach górniczych, wspierając nowe miejsca pracy, przekwalifikowanie zawodowe oraz inwestycje infrastrukturalne na terenach pogórniczych. Łączny koszt likwidacji kopalń węgla kamiennego w latach 2026–2035 oszacowano na około 9,123 miliarda złotych, przy czym 17 podziemnych zakładów górniczych przeznaczono do wygaszenia. Jednocześnie państwo planuje w 2026 roku przeznaczyć około 7,5 miliarda złotych dofinansowania na górnictwo węgla kamiennego – kwotę, która według analiz nie będzie wystarczająca przy utrzymujących się niskich cenach uprawnień do emisji CO₂.
Rozwój odnawialnych źródeł energii
Fotowoltaika stała się w ostatnich latach najdynamiczniej rozwijającym się segmentem polskiej energetyki. W latach 2021–2024 polska branża udowodniła zdolność do instalowania ponad 4 gigawatów mocy rocznie. Projekcja zawarta w zaktualizowanym KPEiK zakłada jednak przyrost mocy fotowoltaicznej na poziomie zaledwie 1,1–1,5 gigawata rocznie (do celu 30,5–32,4 gigawata w 2030 roku). Jest to, zdaniem Polskiego Stowarzyszenia Branży Fotowoltaiki (PSBFiME), drastyczne i niezrozumiałe wyhamowanie dynamiki rynku względem ostatnich lat, które administracyjnie ogranicza rozwój tej technologii.
W perspektywie 2030 i 2040 roku największy przyrost mocy wytwórczych mają zapewnić elektrownie słoneczne – odpowiednio około 31,7 gigawata w 2030 roku i około 51 gigawatów w 2040 roku.
Nowelizacja Prawa energetycznego, przyjęta przez Sejm w lutym 2026 roku, upraszcza procedury przyłączania do sieci, pomaga lepiej wykorzystać istniejącą infrastrukturę i wspiera rozwój odnawialnych źródeł energii oraz magazynów energii.
Nowa gałąź gospodarki
Najbardziej zaawansowanym projektem w segmencie morskiej energetyki wiatrowej jest farma Baltic Power, realizowana przez Grupę ORLEN i kanadyjską spółkę Northland Power, o łącznej mocy 1,2 gigawata. W 2026 roku farma rozpocznie produkcję energii elektrycznej i zasili krajowy system elektroenergetyczny. Energię produkowaną przez turbiny będą odbierać dwie morskie stacje elektroenergetyczne zlokalizowane około 20 kilometrów od brzegu, które poprzez cztery kable eksportowe przesyłają energię na ląd. Morska farma wiatrowa Baltic Power będzie wyposażona w nową generację turbin wiatrowych o mocy 15 megawatów.
Inwestycje w sektor morskiej energetyki wiatrowej szacowane są na około 130 miliardów złotych. W 2026 roku dwie farmy wiatrowe – Baltic East i Baltic Power – zaczną produkować energię dla ponad 2,75 miliona polskich gospodarstw domowych. Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej oceniło jednak nową wersję KPEiK jako administracyjne hamowanie rozwoju branży, wskazując na drastyczne cięcia w planowanych mocach – poprzedni dokument w wersji ministerstwa klimatu zakładał ambitny scenariusz blisko 80 procent OZE do 2040 roku.
Energetyka jądrowa w grze
Równolegle z rozwojem odnawialnych źródeł energii Polska realizuje program budowy elektrowni jądrowej na Pomorzu. Spółka Polskie Elektrownie Jądrowe w marcu 2026 roku opublikowała kalendarium przetargów planowanych do końca 2026 roku. Zgodnie z harmonogramem inwestycji, przeprowadzono już wycinkę drzew i krzewów, wytyczono ogrodzenie oraz przygotowano teren i zaplecze przyszłej budowy. Harmonogram budowy pierwszej elektrowni jądrowej na Pomorzu został określony przez prezesa spółki jako ambitny, ale możliwy do zrealizowania.
W lutym 2026 roku w Waszyngtonie została podpisana umowa pomiędzy GE Vernova Hitachi Nuclear Energy a Orlen Synthos Green Energy dotycząca opracowania polskiego projektu reaktora generycznego BWRX-300. Umowa ta stanowi formalny krok w kierunku budowy polskiej floty reaktorów SMR (Small Modular Reactors). Na mocy podpisanej umowy – The Poland Generic Design Agreement – Orlen Synthos Green Energy zainwestuje w opracowanie szczegółowego projektu BWRX-300, który posłuży jako projekt referencyjny dla wszystkich planowanych reaktorów SMR w Polsce. BWRX-300 jest reaktorem chłodzonym wodą o mocy 300 megawatów elektrycznych, wykorzystującym naturalny obieg chłodziwa oraz pasywne systemy bezpieczeństwa. Projekt referencyjny BWRX-300 ma przyspieszyć budowę floty małych reaktorów jądrowych w Polsce poprzez standaryzację i obniżenie kosztów.
Kluczowy element stabilizacji systemu
Transformacja energetyczna oparta na zmiennych źródłach odnawialnych, takich jak fotowoltaika i elektrownie wiatrowe, wymaga równoległego rozwoju magazynów energii, które pozwalają na przesunięcie nadwyżek produkcji z godzin nasłonecznienia i wietrznych nocy na okresy szczytowego zapotrzebowania.
Do końca stycznia 2025 roku warunki przyłączenia do sieci przesyłowej wydano magazynom energii o łącznej mocy 27 gigawatów. Nowe przepisy Prawa energetycznego z 2026 roku przewidują możliwość współdzielenia przyłącza nie tylko przez instalacje OZE, ale także magazyny energii.
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej uruchomił program dotacji dla osób fizycznych inwestujących w mikroinstalacje fotowoltaiczne oraz przydomowe magazyny energii. Program o budżecie 335 milionów złotych, finansowany ze środków Krajowego Planu Odbudowy, przewiduje dofinansowanie magazynów energii o minimalnej pojemności 2 kilowatogodzin w wysokości 50 procent kosztów kwalifikowanych, maksymalnie 16 tysięcy złotych. Wnioski można było składać w terminie od 30 marca do 24 kwietnia 2026 roku.
W skali systemowej, Polskie Sieci Elektroenergetyczne podpisały 26 marca 2026 roku umowy z Ministerstwem Klimatu i Środowiska na dofinansowanie inwestycji z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Dzięki środkom z KPO w wysokości 3 miliardów złotych możliwe będzie przyłączenie nowych odnawialnych źródeł energii o łącznej szacowanej mocy 1237 megawatów.
Inwestycje dystrybucyjne
Jednym z największych wyzwań transformacji jest modernizacja sieci dystrybucyjnej, która w wielu miejscach nie była projektowana z myślą o dwukierunkowym przepływie energii ani o przyłączaniu dużej liczby prosumentów. Sektor dystrybucji otrzymał znaczące wsparcie ze środków Krajowego Planu Odbudowy.
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przyznał PGE Dystrybucja blisko 1,4 miliarda złotych na budowę lub modernizację sieci dystrybucyjnych energii elektrycznej na obszarach wiejskich w celu umożliwienia przyłączenia nowych źródeł OZE. W ramach siedmiu projektów planowana jest budowa lub modernizacja 504 stacji elektroenergetycznych wszystkich napięć oraz ponad 177 kilometrów linii dystrybucyjnych.
Dodatkowo Energa-Operator i Tauron Dystrybucja otrzymały łącznie 503 miliony złotych dofinansowania. Projekt Energi-Operator obejmie 250 kilometrów nowych lub zmodernizowanych linii, 17 434 stacje energetyczne, możliwość przyłączenia 262 megawatów mocy OZE oraz redukcję strat energii o 210 megawatogodzin rocznie. Inwestycje Energi-Operator o łącznej wartości 772 milionów złotych realizowane będą w ośmiu województwach, głównie na obszarach wiejskich. Tauron Dystrybucja otrzyma 33,6 miliona złotych na modernizację sieci w pięciu województwach południowej Polski.
Nowelizacja Prawa energetycznego z 2026 roku skróciła okres ważności warunków przyłączenia do sieci elektroenergetycznej z 24 do 12 miesięcy, wyjątki przewidziano dla inwestycji kolejowych (2 lata) oraz dla projektów offshore i energetyki jądrowej (10 lat). Ma to przyspieszyć realizację projektów i ograniczyć blokowanie przepustowości sieci przez inwestorów, którzy nie realizują faktycznych przyłączeń.
Największe wyzwanie infrastrukturalne
Transformacja polskiego ciepłownictwa systemowego, które w dużym stopniu opiera się na węglu, stanowi jedno z największych wyzwań technicznych i finansowych całego procesu. Polskie Towarzystwo Energetyki Cieplnej szacuje, że koszty transformacji ciepłownictwa mogą sięgnąć nawet 466 miliardów złotych do 2050 roku. Według projektu zaktualizowanego KPEiK, Polska na transformację całego sektora energetycznego ma wydać około 1,1 biliona złotych do 2030 roku.
Rok 2026 jest kluczowy dla polskiego ciepłownictwa ze względu na rewizje najważniejszych unijnych dyrektyw. Polskie Towarzystwo Energetyki Cieplnej prowadzi pogłębiony dialog z Komisją Europejską, próbując zoptymalizować proces transformacji. W KPEiK zaznaczono, że rozwój rynku magazynowania energii elektrycznej i ciepła jest kluczowy dla transformacji energetycznej.
Modernizacja systemów ciepłowniczych, zwłaszcza w dużych aglomeracjach, takich jak Warszawa, Kraków, Wrocław, Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia czy Trójmiasto, wymaga nie tylko wymiany źródeł ciepła z węglowych na gazowe, biomasowe, geotermalne, ciepło odpadowe czy zasilane pompami ciepła, ale także redukcji strat w przesyłe poprzez izolację rurociągów oraz budowę nowych odcinków sieci.
Rynek mocy i mechanizmy wsparcia
System rynku mocy, który w poprzednich latach stanowił kluczowe narzędzie wsparcia dla wytwórców energii, w tym elektrowni węglowych, podlega stopniowej modyfikacji. Komisja Europejska zaakceptowała polski system rynku mocy po długotrwałych negocjacjach, jednak w miarę wzrostu udziału OZE konieczne będą nowe mechanizmy wynagradzania za utrzymanie rezerw i usługi systemowe.
W obszarze zielonych certyfikatów, Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapowiedziało zwiększenie obowiązku – określanego procentowo – umorzenia świadectw pochodzenia na rok 2026. Jednocześnie producenci energii odnawialnej nie otrzymują zielonych certyfikatów w okresach ujemnych cen prądu, co stanowi dodatkowe wyzwanie dla stabilności finansowej mniejszych projektów OZE.
Elektromobilność może być kolejnym ważnym elementem
W obszarze elektromobilności 2026 rok przynosi przełomowe wydarzenia. Electromobility Poland, spółka odpowiedzialna za rozwój polskiego samochodu elektrycznego Izera, nawiązała współpracę z tajwańskim Foxconnem. Projekt zakłada rozwój portfolio pojazdów elektrycznych oraz budowę fabryki w Jaworznie. Inwestycja będzie finansowana ze środków Krajowego Planu Odbudowy – wartość wsparcia ma wynieść 4,5 miliarda złotych przyznanych przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Finalizacja umowy z Foxconnem planowana jest na drugą połowę 2026 roku.
W segmencie dopłat do samochodów elektrycznych dla konsumentów, na początku 2026 roku aktywny pozostaje program NaszEauto, również finansowany ze środków Krajowego Planu Odbudowy. Program przewiduje dopłaty do zakupu nowych i używanych samochodów elektrycznych oraz do instalacji punktów ładowania.
Finansowanie transformacji
Skala nakładów inwestycyjnych niezbędnych do przeprowadzenia pełnej transformacji energetycznej w Polsce jest przedmiotem różnych szacunków, które różnią się metodologią i zakresem uwzględnionych sektorów. Według projektu zaktualizowanego KPEiK, Polska na transformację energetyczną ma wydać około 1,1 biliona złotych do 2030 roku. Polski Fundusz Rozwoju szacuje, że do 2040 roku potrzeba około 1,5–1,6 biliona złotych na pełną transformację. Analitycy Banku Gospodarstwa Krajowego wyliczają, że łączne nakłady inwestycyjne w sektorze paliwowo-energetycznym do 2040 roku mogą sięgnąć nawet 3,5 biliona złotych, z czego około 1,7 biliona przypada na produkcję, przesył i dystrybucję energii elektrycznej.
Kluczowym źródłem finansowania jest Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności. Polska złożyła kolejny wniosek o płatność z KPO opiewający na 29 miliardów złotych, obejmujący realizację reform i inwestycji w obszarach takich jak czysta i bezpieczna energetyka, cyfryzacja, infrastruktura, ekologiczny transport oraz ochrona zdrowia i rolnictwo.
Program Czyste Powietrze otrzymał potężny zastrzyk gotówki z Krajowego Planu Odbudowy, co ma kluczowe znaczenie dla tempa wymiany źródeł ciepła w polskich domach. Łączna wartość środków z KPO zasilających program to 14 miliardów złotych.
W kwietniu 2026 roku ukazała się analiza Instytutu Reform, według której Polska otrzyma nawet 124 miliardy złotych z unijnego systemu ETS2 (obejmującego emisje z ogrzewania budynków i transportu) oraz ze Społecznego Funduszu Klimatycznego. Z kolei z systemu ETS (obejmującego duże instalacje przemysłowe i elektroenergetykę) Polska pozyskała już ponad 32,5 miliarda złotych, z czego bezpośrednio do budżetu wpłynęło ponad 26 miliardów złotych.
Polska oferuje na tle Europy Zachodniej wyjątkowo szeroki i elastyczny system zachęt inwestycyjnych, szczególnie dla projektów przemysłowych i technologicznych. Szansą inwestycyjną jest postrzegana właśnie transformacja energetyczna.
System przyłączeń i reforma proceduralna
Jednym z kluczowych wyzwań operacyjnych, które przez lata ograniczały rozwój OZE w Polsce, był system przyłączeń do sieci. Nowelizacja Prawa energetycznego z 2026 roku wprowadziła szereg zmian mających usprawnić ten proces. Skrócenie okresu ważności warunków przyłączenia z 24 do 12 miesięcy ma zapobiec blokowaniu przepustowości sieci przez projekty, które nie są realnie realizowane. Wprowadzono możliwość współdzielenia przyłącza przez różne instalacje OZE oraz magazyny energii.
Operatorzy systemów dystrybucyjnych odnotowują rekordowe liczby wydawanych warunków przyłączenia. Energa-Operator wydała w 2025 roku o 320 procent więcej warunków przyłączenia dla OZE i magazynów energii niż w roku poprzednim.
Reakcje branży i spory o tempo transformacji
Nie wszystkie środowiska branżowe akceptują zaproponowane w zaktualizowanym KPEiK cele i tempo transformacji. Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej oceniło nową wersję KPEiK jako administracyjne hamowanie rozwoju branży, wskazując na drastyczne cięcia w planowanych mocach w porównaniu z ambitniejszymi wcześniejszymi projektami. Polskie Stowarzyszenie Branży Fotowoltaiki uznało planowany przyrost mocy fotowoltaicznej na poziomie 1,1–1,5 gigawata rocznie za drastyczne i niezrozumiałe wyhamowanie dynamiki rynku względem ostatnich lat.
Jednocześnie eksperci Polskiego Towarzystwa Energetyki Cieplnej oraz organizacje pracodawców apelują o pragmatyczne, bezpieczne podejście do transformacji, oparte na realnych kosztach energii i zachowaniu konkurencyjności polskiego przemysłu. Premier Donald Tusk w marcu 2026 roku zapowiedział bilionowe inwestycje w odnawialne źródła energii oraz zmianę zasad w Unii Europejskiej, podkreślając cel gospodarczy: utrzymanie konkurencyjności przemysłu i ograniczenie kosztów energii.
Polska podpisała razem z 10 innymi krajami Unii Europejskiej list skierowany do Komisji Europejskiej związany z rewizją systemu EU ETS, co wskazuje na aktywną rolę Polski w kształtowaniu unijnej polityki klimatycznej i dążenie do złagodzenia niektórych regulacji, które mogłyby nadmiernie obciążyć przemysł energochłonny.