Ponad 12 mln dzieci uczestniczyło już w programie „Kubusiowi Przyjaciele Natury”. Rozpoczęła się jego XIX edycja, w której przedszkola i uczniowie klas I III szkół podstawowych mogą korzystać z bezpłatnych materiałów dotyczących przyrody, klimatu, recyklingu, wody, energii, zdrowia i aktywności fizycznej. W tym roku nauczyciele dostają 11 gotowych misji, które można przeprowadzić podczas zajęć bez tworzenia całego programu od podstaw.

Program organizowany przez markę Kubuś działa od 19 lat i należy do największych ogólnopolskich inicjatyw edukacyjnych tego rodzaju. Według danych organizatora w ciągu 18 lat uczestniczyło w nim ponad 12 mln dzieci. W poprzednim roku szkolnym do programu przystąpiło około 7 tys. przedszkoli i 6 tys. szkół podstawowych, a zajęcia objęły 1,2 mln dzieci oraz 75 tys. nauczycieli.

Tegoroczna edycja rozpoczęła się we wrześniu 2026 roku i potrwa do czerwca 2027 roku. Udział jest bezpłatny. Placówki otrzymują materiały w formie elektronicznej, a nauczyciele mogą pobrać scenariusze zajęć wraz z kartami pracy oraz innymi pomocami dydaktycznymi. Organizator przewidział realizację co najmniej czterech zajęć tematycznych, po których placówka może otrzymać certyfikat udziału.

Tegoroczny program został podzielony na 11 misji. Każda dotyczy innego obszaru codziennego życia, dzięki czemu edukacja ekologiczna nie kończy się na rozmowie o segregowaniu śmieci. Dzieci poznają między innymi podstawowe mechanizmy zmian klimatycznych, zasady oszczędzania zasobów, znaczenie lasów i zapylaczy, sposoby ograniczania odpadów oraz znaczenie wody i odnawialnych źródeł energii.

Jedna z misji dotyczy domu i ekonawyków, kolejna zakupów, następna lasu oraz roślin i zwierząt. Są też zajęcia poświęcone zielonej energii, łąkom i polom, recyklingowi, ochronie przyrody, aktywności fizycznej, wodzie oraz tekstyliom. W przypadku dwóch ostatnich tematów program rozwija również zagadnienia, które w edukacji ekologicznej zyskują coraz większe znaczenie, czyli odpowiedzialne korzystanie z wody oraz wydłużanie życia ubrań.

Zamiast ograniczać się do przekazywania definicji, scenariusze wykorzystują zadania i eksperymenty. Dzieci mogą między innymi budować prostą turbinę wodną z butelki PET, przygotowywać doświadczenia związane z wodą, tworzyć przedmioty z wykorzystaniem materiałów przeznaczonych do ponownego użycia albo sprawdzać, jak można ograniczyć ilość odpadów powstających w domu. W przypadku tekstyliów punktem wyjścia jest pytanie o to, jak przedłużać życie ubrań i co można zrobić z rzeczami, których nie chcemy już nosić.

Taki sposób prowadzenia zajęć ma znaczenie szczególnie w przypadku najmłodszych dzieci. Informacja, że należy oszczędzać wodę albo segregować odpady, pozostaje abstrakcyjna, dopóki nie zostanie powiązana z czynnością, którą dziecko może wykonać samodzielnie. Program wykorzystuje więc konkretne sytuacje z domu i szkoły jako punkt wyjścia do rozmowy o środowisku.

Nauczyciel dostaje gotowy zestaw materiałów

Jednym z głównych założeń programu jest ograniczenie pracy potrzebnej do przygotowania zajęć. Po zgłoszeniu placówka otrzymuje elektroniczny dostęp do materiałów, wśród których znajdują się scenariusze lekcji, karty pracy, filmy i inne pomoce dydaktyczne. Materiały są przygotowywane z myślą o wieku uczestników, a za ich opracowanie odpowiadają metodycy oraz eksperci współpracujący przy programie.

– Marka Kubuś od początku kojarzy się z owocami i warzywami oraz dzieciństwem, dlatego edukacja o naturze jest jej naturalnym przedłużeniem, a nie pojedynczą akcją. Program Kubusiowi Przyjaciele Natury już od blisko 20 lat edukuje na temat: ochrony środowiska, klimatu, recyklingu, szacunku do roślin i zwierząt, a także dbałości o właściwe odżywianie i aktywne spędzanie czasu. Wiemy, że to nauczyciele są dla dzieci najważniejszym przewodnikiem po świecie przyrody i klimatu, dlatego co roku przygotowujemy dla nich bezpłatne, eksperckie materiały: scenariusze zajęć, bajki, piosenki i filmy, które pozwalają uczyć przez zabawę. Zapraszamy do udziału wszystkie przedszkola i szkoły, które jeszcze nie są częścią programu. Rejestracja jest prosta, udział bezpłatny, a efekty widać każdego dnia: w ekologicznych nawykach dzieci, większej aktywności fizycznej, świadomych wyborach żywieniowych oraz większej wrażliwości na potrzeby zwierząt i przyrody – opowiada Daniel Karaś, Manager ds. CSR i rzecznik prasowy Grupy Maspex, organizatora programu.

Za część merytoryczną programu odpowiada między innymi UNEP/GRID Warszawa. Partnerem projektu jest także organizacja odzysku opakowań Rekopol. W poszczególnych obszarach tematycznych wykorzystywana jest również współpraca z organizacjami zajmującymi się konkretnymi zagadnieniami. Misja dotycząca recyklingu powstała we współpracy z Rekopolem, zajęcia o ruchu realizowane są z Fundacją Nauka To Lubię, a temat ochrony przyrody rozwijany jest we współpracy z Pomelody.

Ekologia ma wyjść poza szkolną ławkę

Organizator zakłada, że zajęcia nie powinny kończyć się wraz z ostatnim ćwiczeniem w klasie. Jednym z celów programu jest przeniesienie części tematów do domu, gdzie dzieci mogą rozmawiać z rodzicami o tym, czego dowiedziały się podczas lekcji.

Mechanizm jest prosty. Jeżeli podczas zajęć dziecko uczy się, jak wyhodować własną pietruszkę, przygotować rozsądną listę zakupów albo wykorzystać ponownie rzecz, która wcześniej trafiłaby do kosza, temat można później kontynuować w domu. W ten sposób ekologiczne zachowania nie są przedstawiane jako zbiór abstrakcyjnych zasad, ale jako czynności, które można wykonać razem z rodzicami.

– Kubusiowym Przyjaciołom Natury przyświeca idea ekologicznej edukacji poprzez działania we wspólnocie, bo przecież to właśnie wspólne działania mają realny wpływ na środowisko, a rozwijanie umiejętności społecznych oznacza zwiększanie wrażliwości na innych i świat. Współpracując nad scenariuszami lekcji, chcieliśmy, żeby zajęcia były dobrze osadzone w rzeczywistości dzieci, zamiast teorii oderwanej od życia, nauczyciel omawia z grupą konkretne problemy dzisiejszego świata. Oczywiście z wykorzystaniem języka i metod stosownych do wieku uczniów czy przedszkolaków – podkreśla Michał Purol, Chief Sustainability Officer w UNEP/GRID Warszawa.

W poprzedniej edycji uczestniczyło 1,2 mln dzieci

Skala programu jest jednym z jego najbardziej konkretnych elementów. W roku szkolnym 2025/2026 uczestniczyło w nim około 7 tys. przedszkoli i 6 tys. szkół podstawowych, a liczba dzieci sięgnęła 1,2 mln. W ciągu całej historii programu liczba uczestników przekroczyła 12 mln.

Organizator podaje również wyniki ankiet przeprowadzonych wśród nauczycieli poprzedniej edycji. 99 proc. uczestniczących pedagogów oceniło materiały jako dobre lub bardzo dobre i zadeklarowało ich polecenie innym placówkom. Taki sam odsetek nauczycieli wskazał, że zajęcia wpłynęły na wiedzę ekologiczną dzieci oraz ich codzienne zachowania.

Wśród przykładów działań podejmowanych przez placówki znajdują się szkolne ogródki warzywne, akcje sprzątania terenów oraz projekty wykorzystujące materiały z odzysku. Trudniej oczywiście zmierzyć, które z tych zachowań pozostają z dziećmi na lata, dlatego deklaracje nauczycieli są przede wszystkim informacją o odbiorze programu, a nie niezależnym pomiarem długoterminowej zmiany zachowań.

Do XIX edycji mogą przystąpić przedszkola, oddziały przedszkolne oraz klasy I III szkół podstawowych z całej Polski. Zgłoszenie odbywa się przez stronę programu. Po zapisaniu placówka otrzymuje dostęp do materiałów edukacyjnych, a zajęcia można realizować w trakcie roku szkolnego.

W obecnej edycji program trwa od 1 września 2026 roku do czerwca 2027 roku. Materiały dla placówek są udostępniane elektronicznie. Po przeprowadzeniu wymaganych zajęć nauczyciel wypełnia ankietę podsumowującą, a placówka otrzymuje certyfikat udziału, wzór dyplomu dla dzieci oraz możliwość uzyskania imiennego zaświadczenia dla nauczyciela koordynującego.

Ważne jest również to, że program nie wymaga od szkoły rozbudowanej dokumentacji. Organizator wskazuje, że po realizacji zajęć nie trzeba przygotowywać raportu ani dokumentacji zdjęciowej. Podstawą zakończenia udziału jest ankieta podsumowująca.

Dla nauczyciela oznacza to gotowy zestaw materiałów, który można włączyć do zajęć bez konieczności tworzenia od początku własnych scenariuszy. Dla dzieci ma to być przede wszystkim seria praktycznych zadań dotyczących rzeczy, z którymi spotykają się każdego dnia, od zakupów i odpadów, przez wodę i energię, po jedzenie, ruch oraz sposób korzystania z ubrań. Zapisy do XIX edycji programu na rok szkolny 2026/2027 nadal trwają.