Przez 9 dni 1,4 miliona osób oglądało na żywo, jak w małej kawalerce na warszawskiej Pradze Łatwogang i Bedoes biją rekord świata w zbiórce charytatywnej – 251 milionów złotych. To tylko 0,1 proc. rocznego budżetu NFZ. System ochrony zdrowia, który generuje 23 mld zł luki i gdzie na rezonans czeka się 100 dni, właśnie dostał policzek, od którego nie powinien się otrząsnąć.
- 251 milionów złotych od 1,4 miliona darczyńców w dziewięć dni to absolutnie spektakularny sukces i nowy rekord świata. Ale ta kwota to zaledwie 0,1 proc. rocznego budżetu NFZ, który na 2026 rok zaplanowano na około 250-260 mld zł.
- Eksperci od lat wskazują na chroniczne przypadłości systemu. Wydolność składkowa NFZ spadła z 95 proc. przed 2020 rokiem do około 69 proc. dziś – składki po prostu nie nadążają za kosztami leczenia i starzejącą się populacją.
- Dziura w finansowaniu systemu sięga w tym roku około 23 mld zł – czyli prawie sto razy więcej niż zebrali Łatwogang i Bedoes. Tysiące Polaków czeka miesiącami na tomografię, kolonoskopię czy wizytę u kardiologa.
Polski internet zatrzymał się na 9 dni. Przez 9 dni 1,4 miliona osób oglądało na żywo, jak w małej kawalerce na warszawskiej Pradze jeden chłopak i raper robią coś, czego nie potrafi żaden urzędnik, minister czy poseł. Zbiórka Łatwoganga (Piotr Garkowski) i Bedoesa (Borys Przybylski) na chore dzieci zakończyła się kwotą przekraczającą 251 milionów złotych. Ta sama kwota, która wydaje się niewyobrażalna, w zderzeniu z budżetem NFZ jest… kroplą w morzu potrzeb. Nie o to jednak chodzi, żeby deprecjonować ten niesamowity, oddolny zryw. Chodzi o to, że zryw w ogóle musiał się wydarzyć. I że państwo, które przez 9 dni bezradnie przyglądało się temu spektaklowi, nie ma prawa udawać, że nic się nie stało.
Największa zbiórka w historii. Godzina 21.37 na liczniku: 251 mln zł
Wszystko zaczęło się od piosenki. Nie od polityki, nie od ustawy, nie od exposé. Od nagranego przez 11-letnią Maję, podopieczną Fundacji Cancer Fighters, rapowego „dissu na raka”. Do dziewczynki, która po raz trzeci zmaga się z ostrą białaczką szpikową, dołączył raper Bedoes 2115, a całość usłyszał w sieci znany z szalonych inicjatyw influencer Piotr Garkowski, czyli Łatwogang.
17 kwietnia Łatwogang rozpoczął na YouTube długi, dziewięciodniowy live stream. Nie miał scenariusza, nie miał producentów, nie miał kontraktów z telewizją. Miał małe mieszkanie, charyzmę i jedno nagranie puszczane w kółko przez ponad 200 godzin. Do akcji dołączali kolejni: Doda, Robert Lewandowski, Adam Małysz, Tede (który w ramach wyzwania pojednał się na żywo z raperem Peją), Roksana Węgiel, Blanka Lipińska, Edyta Pazura – ta ostatnia zgoliła włosy w geście solidarności. Biznes zareagował natychmiast: w ostatnich minutach producent suplementów WK Dzik, platforma inwestycyjna XTB i Kuchnia Vikinga wpłacili po ponad 5 mln zł.
26 kwietnia, o godzinie 21.37, stream się zakończył. Licznik zatrzymał się na kwocie znacznie przekraczającej 251 milionów złotych. Oficjalny rekord świata w największej kwocie zebranej podczas transmisji na żywo na cele charytatywne został pobity. W ciągu 9 dni Polacy pokazali, że potrafią działać w sytuacji kryzysowej szybciej i skuteczniej niż cały aparat państwowy. Pytanie, które po tym wydarzeniu wisi w powietrzu, brzmi: dlaczego w ogóle musieli to robić?
Promil, a nie miliardy. 251 mln zł to 0,1 proc. rocznego budżetu NFZ
Dla przeciętnego Kowalskiego 251 mln zł to niewyobrażalna fortuna. W skali polskiej ochrony zdrowia to jednak zaledwie 0,1 proc. rocznego budżetu NFZ, który w 2025 roku wyniósł około 217 mld zł, a na 2026 rok zaplanowano wydatki na poziomie około 250-260 mld zł. Ta proporcja jest kluczowa. Nie po to, żeby umniejszyć sukcesowi – bo 251 mln zł od zwykłych ludzi w dziewięć dni to absolutnie spektakularne osiągnięcie. Ale po to, żeby unaocznić, jak ogromne są realne potrzeby. Ci sami ludzie, którzy przez 9 dni zasypywali konto fundacji darowiznami, na co dzień czekają miesiącami na tomografię, kolonoskopię czy wizytę u specjalisty – jeśli w ogóle mają do nich dostęp.
Wyliczenia ekonomistów są bezlitosne. Systematycznie rośnie liczba pacjentów pilnych czekających na leczenie – w ciągu roku wzrosła o 14 proc., a przeciętny czas oczekiwania na świadczenie pilne wydłużył się o 21 proc. Jeszcze bardziej wzrosły kolejki w przypadkach oznaczonych jako pilne na oddziały szpitalne – wzrost o 16 proc. w ciągu roku. Z roku na rok NFZ ma coraz większe problemy z domknięciem budżetu – w 2026 roku luka finansowa ma wynieść około 23 mld zł, czyli prawie sto razy więcej niż zebrała ta słynna zbiórka.
Ta zbiórka to więcej, niż wart jest majątek wielu prezesów spółek Skarbu Państwa, więcej niż niektóre gminy wydają na ochronę zdrowia przez lata, więcej niż wynoszą roczne zyski niejednej średniej firmy. A jednocześnie to ledwie 0,1 proc. tego, czego potrzebuje rocznie publiczny system. To najlepiej unaocznia skalę rozbieżności między tym, co mogą dać obywatele w akcie desperacji i solidarności, a tym, co musi zagwarantować im państwo.
Gdzie tkwi największy problem? System ma fundamenty na glinianych nogach
Eksperci od lat powtarzają: problemem nie jest tylko brak pieniędzy – choć ten jest oczywisty – ale sposób, w jaki te pieniądze są zbierane, dzielone i kontrolowane. System, który w teorii oparty jest na solidarności społecznej, w praktyce cierpi na kilka chronicznych przypadłości. Po pierwsze, wydolność składkowa NFZ gwałtownie spada. Przed 2020 rokiem składka zdrowotna pokrywała około 95 proc. wydatków NFZ. Dziś to około 69 proc., a do 2028 roku może spaść do 69 proc. – podczas gdy prognozowana wydolność ZUS to wciąż 77 proc. System składek po prostu nie nadąża za rosnącymi kosztami leczenia i starzejącą się populacją.
Po drugie, system generuje gigantyczne straty z powodu niekontrolowanych zwolnień lekarskich. ZUS wydaje rocznie około 6 mld zł na zasiłki chorobowe – i nikt skutecznie nie weryfikuje, czy te zwolnienia są zasadne. Jednocześnie brakuje mechanizmów, które zachęcałyby do profilaktyki i dbania o własne zdrowie, zamiast leczenia zaawansowanych chorób. Po trzecie, szpitale, zwłaszcza powiatowe, są często przeregulowane, nieefektywne i przestarzałe. Rywalizują między sobą o lekarzy i pacjentów, zamiast współpracować regionalnie. W efekcie mamy setki małych oddziałów o niskiej specjalizacji, gdzie hula wiatr, zamiast kilkudziesięciu silnych centrów specjalistycznych.
Po czwarte, rekordowo długie kolejki. Na rezonans magnetyczny czeka się średnio ponad 100 dni, na kolonoskopię – 142 dni, do kardiologa – często pół roku. Te dane nie są abstrakcją; to realne historie ludzi, którzy czekają na diagnostykę, podczas gdy choroba postępuje. Po piąte, ogromna szara strefa w prywatnych usługach medycznych. Miliony Polaków leczą się prywatnie, ale ich składki wcale przez to nie maleją. Państwo zabiera im składkę zdrowotną, nie zapewniając w zamian realnej dostępności do publicznego systemu. To frustrujące dla obywateli i nieefektywne dla systemu.
Etaty zamiast kontraktów i składka chorobowa do NFZ
Najbardziej dopracowany i najszerzej komentowany projekt reformy powstał w PSL oraz Federacji Przedsiębiorców Polskich. To projekt poselski, ale konsultowany z ministrem zdrowia i szefem Kancelarii Premiera, więc jego szanse na realne wdrożenie są niezerowe. Projekt opiera się na czterech filarach. Pierwszy filar to sieć szpitali wiodących. W każdym regionie powstanie kilka dużych, specjalistycznych szpitali wiodących, które będą koordynować opiekę nad podległymi im szpitalami powiatowymi. Tam, gdzie utrzymanie oddziału okaże się nieopłacalne, pacjentom ma być zagwarantowany transport do placówki ze specjalistami. Chodzi o to, by szpitale przestały ze sobą konkurować – o personel, o pacjentów, o kontrakty – a zaczęły współpracować.
Drugi filar to zastąpienie kontraktów etatami dla lekarzy. To szczególnie kontrowersyjny pomysł. Autorzy projektu dowodzą, że system kontraktów zachęca do pracy w wielu miejscach jednocześnie, co prowadzi do przepracowania, spadku jakości, a także utrudnia racjonalne planowanie obsady. Etat miałby zapewnić stabilność i przewidywalność – ale wymaga też podniesienia wynagrodzeń na tyle, by lekarze nie musieli dorabiać w kilku miejscach, żeby godnie żyć. Trzeci filar to połączenie składki chorobowej z systemem zdrowotnym i przeniesienie jej do NFZ. Dziś składkę chorobową (za zwolnienia lekarskie, zasiłki) zbiera ZUS, a NFZ nie ma żadnej kontroli nad tym, czy zwolnienia są zasadne. To tworzy ogromną lukę – szacuje się, że nawet 4 mld zł rocznie można by zaoszczędzić, gdyby NFZ przejął kontrolę nad zwolnieniami i zarządzaniem świadczeniami chorobowymi.
Dodatkowo projekt proponuje oskładkowanie nowych grup: służb mundurowych (policja, straż graniczna, wojsko) oraz sędziów, którzy dziś nie płacą składki zdrowotnej. To może przynieść nawet kilkanaście miliardów złotych rocznie dodatkowych wpływów. Czwarty filar to ulga podatkowa za leczenie prywatne. Osoby korzystające z prywatnych usług medycznych mogłyby odliczyć 10 proc. wydatków od podatku, co uszczelniłoby system i zachęciło do zgłaszania prywatnych wizyt. Szacowane oszczędności z samego uszczelnienia systemu podatkowego mogą sięgać nawet 16 mld zł rocznie.
Projekt zakłada też połączenie ubezpieczenia zdrowotnego z chorobowym oraz waloryzację wynagrodzeń w ochronie zdrowia w sposób uzależniony od inflacji i realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia, zamiast sztywnych harmonogramów, które wymykają się spod kontroli. Z szacunków wynika, że same te zmiany mogłyby przynieść – już na starcie – około 16,6 mld zł oszczędności i dodatkowych przychodów, co znacząco ograniczyłoby prognozowaną na 2026 rok dziurę w budżecie NFZ wynoszącą około 23 mld zł.
Mentzen: koniec monopolu NFZ, deregulacja i indywidualne konta pacjentów
Człowiek, który kilka miesięcy później wystartował w wyborach prezydenckich, zaproponował cztery znacznie bardziej radykalne filary zmian, które w debacie publicznej wywołały spore emocje. Po pierwsze, koniec monopolu NFZ. Wprowadzenie kilku konkurujących ze sobą funduszy ubezpieczeń zdrowotnych, które rywalizowałyby o pacjenta. Konkurencja miałaby wymusić wyższą jakość i krótsze kolejki – tak, jak na rynku ubezpieczeń komunikacyjnych. Pacjent mógłby co roku wybierać fundusz, a pieniądze szłyby za pacjentem.
Po drugie, deregulacja – czyli uproszczenie przepisów, ograniczenie biurokracji i większa autonomia dla placówek medycznych. Dziś system koncentruje się na formalnościach, a nie na leczeniu. Po trzecie, Indywidualne Konta Pacjentów. Każdy Polak miałby własne konto, na które odprowadzane byłyby składki. Pacjent miałby bezpośredni wgląd w zgromadzone środki i mógłby decydować o ich wydatkowaniu na swoje leczenie. Po czwarte, odciążenie lekarzy z biurokracji. Wprowadzenie asystentów lekarzy, którzy zajmowaliby się dokumentacją, rozliczeniami i administracją, dając medykom więcej czasu na pacjentów.
Propozycja Mentzena jest najbardziej wolnościowa ze wszystkich – i najbardziej radykalna. Jej przeciwnicy argumentują, że w przypadku zdrowia nie da się wprowadzić pełnej konkurencji rynkowej, bo to prowadzi do selekcji ryzyka – fundusze będą unikać chorych pacjentów. Zwolennicy odpowiadają, że dobrze skonstruowany system, między innymi poprzez wyrównanie składki za osobę chorą, potrafi to zniwelować.
Lewica: podatek zdrowotny i akcyza na alkohol, tytoń i tłuszcze
Tu pomysły idą w przeciwnym kierunku – w stronę większego państwa i redystrybucji. Lewica proponuje całkowitą reformę systemu finansowania, zastępując składkę zdrowotną podatkiem zdrowotnym – powszechnym, nie tylko od pracujących. Oznaczałoby to, że osoby niepracujące (emeryci, bezrobotni, studenci) również płaciłyby powszechny podatek na zdrowie, tyle że dostosowany do ich możliwości finansowych. Druga część propozycji to zwiększenie akcyzy na alkohol, tytoń i tłuszcze trans, a uzyskane w ten sposób środki przeznaczyć na prewencję chorób cywilizacyjnych, które generują lwią część kosztów systemu. To pomysł, który łączy zdrowie publiczne z fiskalizmem – ale ryzykuje wzrostem cen dla konsumentów i powiększeniem szarej strefy. Trzecia kwestia: Lewica proponuje też silniejszą rolę państwa w kontroli cen leków i procedur medycznych, aby ograniczyć prywatne marże i zmusić prywatne podmioty do transparentności.
Największe wyzwanie pozostaje. Czy politycy mają odwagę, by wziąć na siebie koszty reformy?
Każda większa reforma ochrony zdrowia odbija się natychmiast na popularności rządzących. Każda grupa, której zabierze przywileje – lekarze na kontraktach, szpitale powiatowe, które mają zostać zdegradowane – zacznie walczyć. Z drugiej strony – pacjenci nie mogą dłużej czekać. Kolejki są coraz dłuższe. System tonie w długach. Wszyscy to wiedzą. Pytanie brzmi: czy politycy mają odwagę, by wziąć na siebie koszty przeprowadzenia jednej z tych głębokich zmian, zamiast dalej łatkać dziury doraźnymi dotacjami z budżetu państwa.
Ta zbiórka – 251 mln zł od zwykłych ludzi – powinna być dla nich policzkiem. Nie dlatego, że zebrana kwota jest niewielka. Przeciwnie – dlatego, że jest ogromna. Ale w zestawieniu z potrzebami systemu wciąż stanowi zaledwie promil. A to oznacza, że bez systemowego rozwiązania, oddolne akcje, choćby nie wiem jak spektakularne, nigdy nie zastąpią dobrze funkcjonującego, publicznego systemu opieki zdrowotnej. Dopóki na pytanie: kto zapłaci za leczenie? odpowiedzią będzie my wszyscy w zbiórce, zamiast państwo z naszych składek – dopóty system jest chory. I to chory na stałe.
Opracowano na podstawie: doniesień medialnych dotyczących zbiórki Łatwoganga i Bedoesa, danych NFZ, wyliczeń Federacji Przedsiębiorców Polskich, projektu reformy ochrony zdrowia PSL i FPP, propozycji Sławomira Mentzena oraz analiz ekspertów systemu ochrony zdrowia.