Łódź przez dekady była synonimem polskiego włókiennictwa. W XIX wieku to właśnie nad Łódką i Jasieniem powstawały potężne imperia przemysłowe Izraela Poznańskiego, Karola Scheiblera czy Juliusza Heinzla, które uczyniły miasto Manchesterem Polski i Ziemią Obiecaną przemysłowej rewolucji. W szczytowym okresie Łódź produkowała ponad 70 proc. polskiego włókna, a zatrudnienie w przemyśle tekstylnym sięgało setek tysięcy osób. Upadek tego sektora po transformacji ustrojowej był dla miasta ciosem, który – jak się wydawało – może okazać się śmiertelny. A jednak Łódź nie umarła. Przeciwnie – przechodzi dziś fascynującą transformację, której celem jest reinterpretacja swojej tożsamości w nowej, zrównoważonej i innowacyjnej rzeczywistości. Dziś Łódź i województwo łódzkie stają przed nową szansą – wykorzystania swojego historycznego dziedzictwa, istniejących kompetencji i strategicznego położenia do odbudowania przemysłu tekstylnego w oparciu o trzy filary: recykling odzieży, produkcję wysoko przetworzonych tkanin technicznych oraz nearshoring.
- Polski startup Myco Renew opracował technologię wykorzystującą grzyby strzępkowe do rozkładu odpadów tekstylnych w zaledwie 4 tygodnie – podczas gdy naturalny rozkład syntetycznej tkaniny trwa dziesiątki lat. Rozwiązanie to rozkłada zarówno włókna naturalne, jak i syntetyczne, a jego twórcy zwrócili się do władz kilku miast o przekazanie używanej odzieży do testów. Do akcji przyłączyły się m.in. Łódź, Warszawa, Radom, Katowice i Gliwice. Dzięki tradycjom włókienniczym i silnemu zapleczu naukowemu Politechniki Łódzkiej oraz Instytutu Biopolimerów i Włókien Chemicznych, Łódź ma szansę stać się centrum komercjalizacji tej innowacyjnej technologii.
- Region coraz śmielej wkracza w segment tkanin technicznych – materiałów o wysokiej wartości dodanej dla motoryzacji, medycyny, wojskowości i nowoczesnych technologii. Łódzkie firmy, takie jak Santeks, produkują tkaniny impregnowane i paroprzepuszczalne o odporności na wodę, wiatr i zabrudzenia, zachowujące paroprzepuszczalność. Kora Textiles oferuje dzianiny osnowowe znajdujące zastosowanie w poszyciach samochodowych, fotelach kinowych czy stabilizatorach medycznych. Kluczowym zapleczem badawczym jest Instytut Technologii Bezpieczeństwa MORATEX, specjalizujący się w materiałach ochronnych, balistycznych i kompozytach, oraz Politechnika Łódzka kształcąca kadry dla nowoczesnego przemysłu.
- Raport KPMG przygotowany we współpracy z Miastem Łódź wskazuje, że aglomeracja łódzka staje się jednym z czołowych europejskich kierunków nearshoringu. W promieniu 1000 km od Łodzi znajduje się 260 mln potencjalnych konsumentów, a miasto jako jedyne w Polsce ma kompletną obwodnicę autostradową (A1, A2, S8, S14). Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna dysponuje 400 hektarami uzbrojonych terenów inwestycyjnych oferowanych po konkurencyjnych cenach z możliwością zwolnień podatkowych. Łódź zajmuje już trzecie miejsce w Polsce pod względem nowoczesnej powierzchni magazynowej, co stanowi istotny atut dla firm przenoszących produkcję z Azji.
Tekstylia są jednym z najszybciej rosnących strumieni odpadów na świecie. Rocznie na wysypiskach ląduje 92 mln ton niechcianej odzieży, a w Unii Europejskiej recyklingowi poddaje się zaledwie 1-2 proc. zużytych ubrań. W ciągu całego życia każdy człowiek wyrzuca około dwóch ton odzieży, która zalega na składowiskach przez dziesiątki, a nawet setki lat. Problem ten potęguje zjawisko fast fashion – nadprodukcji i nadkonsumpcji, które generuje ogromne obciążenie dla środowiska. Dla regionu, który przez dekady był centrum produkcji tekstyliów, wyzwanie to jest również szansą. To właśnie w Łodzi mogą powstać innowacyjne rozwiązania pozwalające zamknąć obieg tekstyliów.
Polski startup Myco Renew opracował przełomową technologię wykorzystującą grzyby strzępkowe do rozkładu odpadów tekstylnych. Rozwiązanie opiera się na unikalnych właściwościach zespołu mikroorganizmów, które potrafią rozłożyć zarówno włókna naturalne, jak i syntetyczne w czasie zaledwie 4 tygodni, podczas gdy naturalny rozkład syntetycznej tkaniny trwa dziesiątki lat. Co istotne – technologia została dostrzeżona i doceniona, a jej twórcy zwrócili się do władz kilku miast z prośbą o przekazanie używanej odzieży do testów. Do akcji przyłączyły się m.in. Łódź, Warszawa, Radom, Katowice i Gliwice. To otwiera perspektywę, że to właśnie Łódź – miasto z tradycjami włókienniczymi i silnym zapleczem naukowym – może stać się centrum komercjalizacji tej innowacyjnej technologii.
Kluczowym elementem skutecznego recyklingu tekstyliów jest odpowiednia segregacja u źródła. W Łodzi promowana jest prosta zasada: nadaje się → pojemnik na odzież, nie nadaje się → PSZOK. Tekstylia w dobrym stanie trafiają do specjalnych pojemników, gdzie mogą zyskać drugie życie, podczas gdy zniszczone, poplamione ubrania powinny być przekazywane do Punktów Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych. To podejście jest szczególnie istotne w kontekście planowanego wdrożenia technologii takich jak Myco Renew, które mogą przetwarzać właśnie te frakcje, które dziś są uznawane za bezużyteczne.
Potencjał recyklingu nie ogranicza się do technologii przetwarzania – równie ważne jest projektowanie z myślą o ponownym wykorzystaniu materiałów. Politechnika Łódzka, a w szczególności Instytut Architektury Tekstyliów, od lat kształci specjalistów w zakresie designu i ekologii w przemyśle tekstylnym. Przykładem są warsztaty Wykonanie odzieży z materiałów z recyklingu organizowane dla młodzieży przez Łódzki Dom Kultury we współpracy z Wydziałem Technologii Materiałowych i Wzornictwa Tekstyliów PŁ. Uczestnicy poznają podstawy zrównoważonego rozwoju, zasady odpowiedzialnego projektowania oraz możliwości ponownego wykorzystania materiałów. To właśnie takie inicjatywy mogą w przyszłości zasilić lokalny przemysł wykwalifikowaną kadrą projektantów i inżynierów przygotowanych do pracy w gospodarce o obiegu zamkniętym.
Od bawełny do kompozytów dla motoryzacji i wojska
Jeśli Łódź kojarzyła się kiedyś z bawełnianymi tkaninami odzieżowymi, dziś region coraz śmielej wkracza w segment tkanin technicznych – materiałów o wysokiej wartości dodanej, znajdujących zastosowanie w przemyśle, medycynie, motoryzacji, wojskowości i nowoczesnych technologiach. To właśnie w tym segmencie tkwi największy potencjał wzrostu i rentowności.
Firmy takie jak Santeks, od blisko 20 lat działająca w Łodzi, produkują tkaniny impregnowane, powlekane i paroprzepuszczalne, wykorzystywane w odzieży premium, pokrowcach ochronnych oraz rozwiązaniach technicznych. Ich flagowe produkty – poliestry i poliamidy o gramaturach od 90 do 150 g/m² – cechują się odpornością na wodę, wiatr, wilgoć i zabrudzenia, a jednocześnie zachowują paroprzepuszczalność zapewniającą komfort użytkowania. Kora Textiles z kolei dysponuje pełnym cyklem produkcyjnym i oferuje dzianiny osnowowe z poliamidu, poliestru, bawełny oraz mieszanek włókien. Ich produkty znajdują zastosowanie w pokrowcach do krzeseł, poszyciach samochodowych, fotelach kinowych, elementach stabilizatorów medycznych, częściach fotelików dziecięcych czy podsufitkach. To dowód na to, że łódzki przemysł tekstylny nie tylko przetrwał, ale wyspecjalizował się w produktach wymagających wysokich kompetencji inżynierskich.
Potencjał regionu w zakresie tkanin technicznych opiera się na silnym zapleczu badawczo-rozwojowym. Kluczowe instytucje to Instytut Technologii Bezpieczeństwa MORATEX w Łodzi, specjalizujący się w materiałach ochronnych, balistycznych i kompozytach. Podczas projektu RESET przedstawiciele MORATEX prezentowali dobrą praktykę Recykling balistycznych odpadów polietylenowych, która spotkała się z dużym zainteresowaniem partnerów z Francji, Hiszpanii i Niemiec. Instytut Biopolimerów i Włókien Chemicznych zajmuje się badaniami nad nowymi materiałami włókienniczymi, w tym biopolimerami i włóknami pochodzenia naturalnego. Politechnika Łódzka, a w szczególności Katedra Materiałoznawstwa, Towaroznawstwa i Metrologii Włókienniczej, kształci kadry dla przemysłu i prowadzi badania nad nowoczesnymi technologiami tekstylnymi.
Dlaczego Łódź jest idealnym miejscem do przenoszenia produkcji z Azji?
Raport KPMG przygotowany we współpracy z Miastem Łódź jednoznacznie wskazuje, że aglomeracja łódzka staje się jednym z czołowych europejskich kierunków nearshoringu – czyli przenoszenia produkcji bliżej rynków zbytu. W obliczu globalnych napięć geopolitycznych, zakłóceń w łańcuchach dostaw i rosnących kosztów transportu z Azji, trend ten zyskuje na znaczeniu. Łódź położona jest w centralnym punkcie Europy – w promieniu 1000 km znajduje się 260 mln potencjalnych konsumentów, a w odległości 500 km leżą Berlin, Praga, Wiedeń, Bratysława, Budapeszt i Wilno. To czyni Łódź idealną lokalizacją dla firm, które chcą dostarczać swoje produkty na rynek europejski z minimalnym czasem dostawy i niższym śladem węglowym.
Łódź jest jedynym miastem w Polsce z kompletną obwodnicą autostradową, tworzoną przez autostrady A1 i A2 oraz drogi ekspresowe S8 i S14. To zapewnia doskonałe połączenia zarówno z portami morskimi w Gdańsku, Gdyni i Świnoujściu, jak i z głównymi rynkami zbytu w Europie Zachodniej i Wschodniej. Dodatkowo, rozwój Centralnego Portu Komunikacyjnego i planowane połączenie kolejowe z Warszawą jeszcze bardziej wzmocnią pozycję Łodzi jako centrum logistycznego. Miasto zajmuje już trzecie miejsce w Polsce pod względem nowoczesnej powierzchni magazynowej, co jest istotnym atutem dla firm planujących przeniesienie produkcji.
Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna dysponuje obecnie 400 hektarami terenów inwestycyjnych przygotowanych pod działalność produkcyjną. Działki te są uzbrojone, oferowane po konkurencyjnych cenach, a inwestorzy mogą liczyć na zwolnienia podatkowe oraz pomoc w formalnościach związanych ze zwolnieniem z podatku od nieruchomości. Kluczowym atutem regionu jest również wysoko wykwalifikowana siła robocza, zasilana przez lokalne ośrodki akademickie – przede wszystkim Politechnikę Łódzką, ale także inne uczelnie kształcące inżynierów, technologów i specjalistów z zakresu zarządzania produkcją.
Zgodnie z badaniem KPMG CEO Outlook Pulse Survey, 33 proc. firm planuje kłaść nacisk na zrównoważone źródła dostaw w swoich przyszłych strategiach łańcucha dostaw, a 37 proc. wprowadziło w ostatnim czasie zaawansowaną robotykę lub automatyzację do swoich operacji magazynowych. To pokazuje, że nearshoring nie oznacza powrotu do XIX-wiecznego modelu produkcji, ale wykorzystanie nowoczesnych technologii do tworzenia elastycznych i zrównoważonych łańcuchów wartości. Dla łódzkiego przemysłu tekstylnego oznacza to szansę na przyciągnięcie inwestycji w produkcję tkanin technicznych, odzieży, a także komponentów dla przemysłu motoryzacyjnego i medycznego, które dziś często pochodzą z Azji.
Łódź w międzynarodowej sieci
Województwo Łódzkie aktywnie uczestniczy w międzynarodowej wymianie doświadczeń w zakresie innowacyjnego włókiennictwa. Projekt RESET, realizowany w ramach programu INTERREG EUROPE w latach 2016-2021, zgromadził partnerów z Włoch, Czech, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Niemiec, Portugalii, Rumunii i Francji. Główne obszary tematyczne projektu to recykling w przemyśle włókienniczym i usuwanie odpadów, zużycie wody i oszczędność energii, zrównoważona organizacja przedsiębiorstw, nowa zrównoważona chemia, inteligentne tkaniny, eko kreatywność oraz nowe materiały i nowe zastosowanie.
Dzięki udziałowi w projekcie łódzkie instytucje nawiązały współpracę m.in. z Instytutem Włókiennictwa AITEX w Hiszpanii oraz Saksońskim Instytutem Włókiennictwa w Niemczech. To otwiera drzwi do dalszego transferu technologii i wspólnych inicjatyw badawczych. Projekt RESET, którego liderem było włoskie Prato – miasto o podobnej historii przemysłowej – pokazuje, że wymiana doświadczeń między regionami może przyspieszyć proces transformacji. Łódź może skorzystać z dobrych praktyk partnerskich regionów i zaadaptować je do swoich warunków.
3 wyzwania
Mimo silnego zaplecza naukowego, region boryka się z niedoborem wykwalifikowanych pracowników dla nowoczesnego przemysłu tekstylnego. Konieczne są programy przekwalifikowania dla pracowników dawnych zakładów, wzmocnienie kształcenia zawodowego w kierunku nowych technologii tekstylnych oraz współpraca uczelni z przemysłem w zakresie staży i praktyk. Azja Południowo-Wschodnia, Afryka Północna i Turcja pozostają konkurencyjne cenowo. Łódź musi konkurować nie ceną, ale krótkim czasem dostawy, jakością i zaawansowaniem technologicznym oraz stabilnością prawną i przewidywalnością otoczenia biznesowego.
Przemysł tekstylny jest jednym z najbardziej obciążających środowisko – od zużycia wody po emisje. Rosnące wymagania regulacyjne UE, w tym dyrektywa o odpadach tekstylnych, są wyzwaniem, ale też szansą dla regionu, który może stać się liderem zielonej transformacji w tym sektorze. Łódź ma potencjał, by stać się europejskim centrum gospodarki o obiegu zamkniętym w sektorze tekstylnym. Warunkiem jest rozwój infrastruktury zbiórki i sortowania odpadów tekstylnych, wdrożenie innowacyjnych technologii recyklingu oraz tworzenie łańcucha dostaw opartego na surowcach wtórnych.
Czy Łódź odzyska koronę?
Łódź i województwo łódzkie mają wszystkie atuty, by przejść od statusu byłej stolicy włókiennictwa do miana nowoczesnego centrum tekstyliów zrównoważonych, technicznych i zintegrowanych z europejskimi łańcuchami dostaw. Kluczowe czynniki sukcesu to dziedzictwo – wiedza, instytucje i infrastruktura po dawnym przemyśle, innowacje – rozwój technologii recyklingu i tkanin technicznych, położenie – centralna lokalizacja i infrastruktura logistyczna, współpraca – międzynarodowa wymiana doświadczeń i partnerstwo nauki z biznesem, oraz wsparcie publiczne – dostępność terenów inwestycyjnych i ulgi podatkowe.
Dziś łódzkie tekstylia mają swoją osobną drogę – nie jest to już droga masowej produkcji bawełnianych tkanin, ale droga specjalizacji, innowacji i zrównoważonego rozwoju. Odzyskanie korony nie będzie powrotem do przeszłości, lecz reinterpretacją tożsamości regionu w nowej, zrównoważonej rzeczywistości. A to – jak pokazuje historia Łodzi – jest możliwe. Miasto, które potrafiło przekształcić fabryki Izraela Poznańskiego w Manufakturę, a dawne tkackie warsztaty w nowoczesne przestrzenie biurowe i badawcze, ma prawo marzyć o tym, by jego tekstylia znów podbijały świat – tym razem jako symbole innowacji i odpowiedzialności.
Opracowano na podstawie: danych Głównego Urzędu Statystycznego, raportu KPMG przygotowanego we współpracy z Miastem Łódź, informacji Polskiej Izby Przemysłu Tekstylnego, materiałów Politechniki Łódzkiej, dokumentacji projektu RESET, danych dotyczących Myco Renew, informacji prasowych Santeks i Kora Textiles oraz publikacji Instytutu Technologii Bezpieczeństwa MORATEX.
Fot. UM Łódź