Przedsiębiorca, który w 2026 roku przekroczy limit przychodów uprawniający do Małego ZUS Plus, może w kolejnym roku zapłacić nawet 15 263,76 zł więcej składek społecznych. W przedstawionym przykładzie wystarczy dodatkowe 200 zł przychodu, aby miesięczne obciążenie wzrosło z 780,17 zł do 2052,15 zł. Druga kwota wynika z projektu budżetu na 2027 rok i nie obejmuje składki zdrowotnej. Dla firm zbliżających się do ustawowego progu końcówka roku może więc mieć bezpośrednie konsekwencje finansowe.
Osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą musi rozliczać się z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Nie oznacza to jednak, że każda wpłata do ZUS jest jedną składką. Na miesięczne obciążenie przedsiębiorcy składają się różne ubezpieczenia, a zasady ich naliczania zależą między innymi od stażu działalności, wysokości dochodów i wybranych ulg.
Podstawowy pakiet składek społecznych obejmuje ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe. Przedsiębiorca może również dobrowolnie przystąpić do ubezpieczenia chorobowego. Dodatkowo w przypadku standardowych składek opłaca się składkę na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, jeżeli spełnione są ustawowe warunki.
Ubezpieczenie emerytalne finansuje przyszłą emeryturę. Składki są zapisywane na koncie ubezpieczonego w ZUS, a ich wysokość wpływa na wartość kapitału uwzględnianego przy ustalaniu świadczenia. Ubezpieczenie rentowe zapewnia ochronę na wypadek niezdolności do pracy oraz uprawnia do określonych świadczeń dla członków rodziny po śmierci ubezpieczonego.
Ubezpieczenie wypadkowe dotyczy między innymi świadczeń związanych z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową. Z kolei dobrowolne ubezpieczenie chorobowe daje przedsiębiorcy możliwość uzyskania zasiłku chorobowego po spełnieniu wymaganych warunków. Ma znaczenie również przy prawie do zasiłku macierzyńskiego.
Osobną pozycją jest składka zdrowotna. Finansuje ona system publicznej opieki zdrowotnej i jest obowiązkowa dla przedsiębiorców objętych ubezpieczeniem zdrowotnym. Nie jest częścią składek społecznych, dlatego kwoty określane jako pełny ZUS często nie obejmują jej w zestawieniach. To istotne przy porównywaniu obciążeń, ponieważ rzeczywista miesięczna wpłata przedsiębiorcy do ZUS jest zwykle wyższa niż sama suma składek społecznych.
Pełny ZUS w 2027 roku może przekroczyć 2050 zł miesięcznie
Wysokość standardowych składek społecznych przedsiębiorców jest powiązana z prognozowanym przeciętnym wynagrodzeniem w gospodarce narodowej. Podstawę wymiaru stanowi 60 proc. tej prognozowanej kwoty. Im wyższe wynagrodzenie przyjęte w budżecie, tym większa podstawa, od której naliczane są składki.
W projekcie ustawy budżetowej na 2027 rok przyjęto prognozowane przeciętne wynagrodzenie w wysokości 10 033 zł. Jeżeli ta wartość zostanie utrzymana w ostatecznej ustawie, podstawa wymiaru standardowych składek społecznych wyniesie 6019,80 zł.
Przy takim założeniu miesięczne składki społeczne przedsiębiorcy wyniosą 2052,15 zł, jeśli opłaca on dobrowolne ubezpieczenie chorobowe i składki na Fundusz Pracy oraz Fundusz Solidarnościowy. W 2026 roku analogiczna suma wynosi 1926,76 zł. Różnica to 125,39 zł miesięcznie.
W skali dwunastu miesięcy oznacza to dodatkowe 1504,68 zł. Przedsiębiorca zapłaciłby w całym 2027 roku 24 625,80 zł składek społecznych, podczas gdy w 2026 roku było to 23 121,12 zł. W żadnej z tych kwot nie ma składki zdrowotnej.
Podwyżka nie zależy od tego, czy firma zwiększy przychody, sprzedaż lub zysk. Jeżeli przedsiębiorca pozostaje przy standardowych zasadach opłacania składek, wzrost podstawy wymiaru przekłada się na wyższe obciążenie także wtedy, gdy jego sytuacja finansowa pozostaje bez zmian.
Trzeba jednak pamiętać, że 2052,15 zł to prognoza wynikająca z projektu budżetu, a nie ostateczna, ogłoszona przez ZUS stawka na 2027 rok. Projekt został przyjęty przez rząd i skierowany do Sejmu. Ostateczne kwoty będą zależały od zakończenia procesu legislacyjnego i obowiązujących przepisów.
Mały ZUS Plus pozwala uzależnić składki od dochodu
Mały ZUS Plus to ulga dla przedsiębiorców, którzy spełniają określone warunki dotyczące przychodów, czasu prowadzenia działalności i rodzaju wykonywanych usług. Pozwala obliczać składki społeczne od indywidualnej podstawy zależnej od wyników firmy z poprzedniego roku.
Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorca płaci składki od całego dochodu ani że może samodzielnie wybrać dowolnie niską podstawę. Przepisy określają sposób jej wyliczenia oraz dolną i górną granicę.
W przypadku osób rozliczających się według skali podatkowej lub podatkiem liniowym podstawę ustala się na podstawie dochodu z działalności osiągniętego w poprzednim roku. W uproszczeniu jest to połowa przeciętnego miesięcznego dochodu, obliczanego zgodnie z ustawową metodą. Dla osób rozliczających się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych albo kartą podatkową obowiązują odrębne zasady wyliczania podstawy.
Podstawa składek w Małym ZUS Plus nie może być niższa niż 30 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym roku. Nie może też przekraczać 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, czyli podstawy stosowanej przy standardowych składkach.
Ulga dotyczy wyłącznie składek społecznych. Przedsiębiorca nadal musi opłacać składkę zdrowotną na zasadach właściwych dla swojej formy opodatkowania. Mały ZUS Plus nie oznacza więc zwolnienia z całego ZUS, lecz obniżenie części obciążeń.
Limit 120 tys. zł przychodu może zdecydować o utracie ulgi
Jednym z podstawowych warunków skorzystania z Małego ZUS Plus jest nieprzekroczenie 120 tys. zł przychodu z działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym. Limit dotyczy przedsiębiorcy, który prowadził firmę przez cały rok.
Jeżeli działalność była prowadzona tylko przez część roku, próg ustala się proporcjonalnie do liczby dni prowadzenia firmy. Nie można więc automatycznie przyjąć, że każda osoba, która nie osiągnęła 120 tys. zł przychodu, spełnia ten warunek. Znaczenie ma również czas aktywności gospodarczej.
Przy ustalaniu limitu bierze się pod uwagę przychód, a nie dochód. To zasadnicza różnica. Przychód oznacza wartość uzyskaną ze sprzedaży lub świadczenia usług, natomiast dochód powstaje po odjęciu kosztów uzyskania przychodu.
Przedsiębiorca może więc mieć stosunkowo niewielki dochód, ale jednocześnie przekroczyć limit przychodów. Wysokie wydatki na zakup towarów, materiałów, paliwa, wynajem lokalu czy wynagrodzenia nie obniżają kwoty przychodu uwzględnianej przy sprawdzaniu progu 120 tys. zł.
Przykładowo firma osiągająca 150 tys. zł przychodu i ponosząca 100 tys. zł kosztów ma 50 tys. zł dochodu. Mimo stosunkowo niskiego dochodu przedsiębiorca przekracza limit przychodowy Małego ZUS Plus. Nie może więc skorzystać z ulgi na podstawie samego faktu, że po odliczeniu kosztów pozostała mu niewielka kwota.
Warunkiem jest również prowadzenie działalności przez co najmniej 60 dni w poprzednim roku kalendarzowym. Przepisy przewidują ponadto wyłączenia dotyczące określonych rodzajów działalności i sytuacji przedsiębiorcy. Nie każda osoba prowadząca firmę może więc automatycznie skorzystać z preferencji.
Dodatkowe 200 zł przychodu może oznaczać ponad 15 tys. zł różnicy
Skalę obciążenia pokazuje przykład przygotowany przez Joannę Łukszę, kierownik Zespołu Ekspertów Księgowych w IFIRMA.PL. Dotyczy przedsiębiorcy, który przez cały 2026 rok prowadzi działalność gospodarczą i rozlicza się według skali podatkowej.
Przy przychodzie wynoszącym 120 tys. zł i dochodzie na poziomie 60 tys. zł przedsiębiorca spełnia warunek przychodowy i może korzystać z Małego ZUS Plus w 2027 roku. W przedstawionej kalkulacji jego miesięczne składki społeczne wyniosą 780,17 zł.
Sytuacja zmienia się, gdy przychód wzrośnie do 120 200 zł, a dodatkowe 200 zł nie będzie wiązało się z poniesieniem kolejnych kosztów. Przedsiębiorca przekroczy wówczas limit 120 tys. zł i nie będzie mógł skorzystać z ulgi na podstawie wyników za 2026 rok. Zamiast składek w wysokości 780,17 zł miesięcznie będzie musiał opłacać standardowe składki społeczne, które według prognozy na 2027 rok wyniosą 2052,15 zł.
– Różnicę pokazuje przykład przedsiębiorcy, który przez cały 2026 r. prowadzi działalność i rozlicza się według skali podatkowej. Przy przychodzie 120 tys. zł i dochodzie 60 tys. zł może korzystać z Małego ZUS Plus. W 2027 r. będzie płacił 780,17 zł miesięcznie. Jeżeli uzyska dodatkowe 200 zł przychodu bez ponoszenia dodatkowych kosztów, przekroczy limit i straci prawo do ulgi. Przy pełnym ZUS miesięczna kwota wyniosłaby 2052,15 zł – mówi Joanna Łuksza, kierownik Zespołu Ekspertów Księgowych w IFIRMA.PL.
Różnica między obiema kwotami wynosi 1271,98 zł miesięcznie. Po przemnożeniu przez dwanaście miesięcy daje to 15 263,76 zł dodatkowych składek w skali roku.
W kalkulacji uwzględniono dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Nie obejmuje ona składki zdrowotnej. Kwota pełnego ZUS zawiera również składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. W przypadku Małego ZUS Plus przedsiębiorca z przykładu nie opłaca tych składek, ponieważ jego podstawa wymiaru składek jest niższa od minimalnego wynagrodzenia.
Ekspertka zaznacza, że wyliczona różnica ma charakter nominalny. Ostateczny wpływ utraty ulgi na sytuację finansową przedsiębiorcy będzie zależał także od rozliczeń podatkowych. Wyższe składki społeczne mogą bowiem wpływać na wysokość dochodu stanowiącego podstawę opodatkowania oraz na podstawę wymiaru składki zdrowotnej.
Od 2026 roku obowiązuje nowy limit korzystania z ulgi
Zmieniły się również zasady określania czasu, przez jaki przedsiębiorca może korzystać z Małego ZUS Plus. Od 1 stycznia 2026 roku ulgę można stosować przez maksymalnie 36 miesięcy w każdym okresie 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej.
Wcześniej przedsiębiorcy mogli mieć problem z ponownym skorzystaniem z preferencji po wykorzystaniu dostępnego okresu. Nowe rozwiązanie wprowadziło odrębne okresy pięcioletnie, w których można opłacać niższe składki przez maksymalnie trzy lata.
Istotne jest to, że od stycznia 2026 roku okres korzystania z ulgi liczy się na nowych zasadach niezależnie od tego, ile miesięcy przedsiębiorca wykorzystał przed tą datą. Wcześniejsze miesiące nie pomniejszają nowego limitu 36 miesięcy.
Przykładowo osoba, która przed końcem 2025 roku korzystała z Małego ZUS Plus przez 30 miesięcy, od 2026 roku uzyskała możliwość korzystania z ulgi według nowego limitu. Nie oznacza to jednak, że może opłacać niższe składki bez ograniczeń. Nadal obowiązuje zasada maksymalnie 36 miesięcy ulgi w każdym okresie 60 miesięcy.
Pierwszy okres pięciu lat rozpoczyna się w miesiącu, w którym przedsiębiorca po grudniu 2025 roku zaczyna korzystać z Małego ZUS Plus. Jeżeli zgłosi się do ulgi od stycznia 2027 roku, właśnie styczeń będzie pierwszym miesiącem nowego okresu 60 miesięcy.
Każdy miesiąc, w którym przedsiębiorca korzystał z ulgi choćby przez jeden dzień, jest liczony jako pełny miesiąc. Podobna zasada dotyczy okresu prowadzenia działalności. Nie można więc zakładać, że korzystanie z preferencji przez kilka dni nie pomniejszy dostępnego limitu.
Jeżeli przedsiębiorca wykorzysta wszystkie 36 miesięcy przed upływem pięcioletniego okresu, nie może dalej korzystać z ulgi aż do rozpoczęcia kolejnego okresu rozliczeniowego. Niewykorzystane miesiące nie przechodzą natomiast na następny okres 60 miesięcy.
Jak zgłosić Mały ZUS Plus od stycznia 2027 roku?
Przedsiębiorca, który chce rozpocząć korzystanie z Małego ZUS Plus od stycznia 2027 roku, musi pamiętać o formalnościach. Samo spełnienie warunków dotyczących przychodu i dochodu nie powoduje automatycznego objęcia ulgą.
Jeżeli firma nie korzystała z Małego ZUS Plus pod koniec 2026 roku, przedsiębiorca powinien zgłosić się do ubezpieczeń z odpowiednim kodem tytułu ubezpieczenia. W tym celu składa formularz ZUS ZUA, jeżeli zgłasza się do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, albo ZUS ZZA, jeżeli zgłasza się wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego. Kod rozpoczyna się od 05 90 lub 05 92, zależnie od sytuacji ubezpieczonego.
Standardowy termin zgłoszenia upływa z końcem stycznia roku, w którym przedsiębiorca rozpoczyna korzystanie z ulgi. W 2027 roku 31 stycznia przypada w niedzielę, dlatego termin przesuwa się na poniedziałek 1 lutego.
– Osoba, która chce przejść na Mały ZUS Plus od stycznia 2027 r., musi pamiętać o zgłoszeniu do ZUS. Jeżeli nie korzystała z ulgi pod koniec 2026 r., powinna złożyć formularz ZUS ZUA albo ZUS ZZA z kodem rozpoczynającym się od 05 90 lub 05 92. Ponieważ 31 stycznia 2027 r. przypada w niedzielę, termin upłynie 1 lutego. Spóźnienie oznacza rezygnację z ulgi na dany rok. Osoby, które korzystają z Małego ZUS Plus bez przerwy i nadal spełniają wszystkie warunki, co do zasady nie muszą zgłaszać się ponownie. Muszą jednak złożyć wymagane dokumenty rozliczeniowe – wyjaśnia Joanna Łuksza.
Przedsiębiorca, który już korzysta z ulgi i nie przerywa jej stosowania, nie musi co do zasady ponownie zgłaszać się do ubezpieczeń z nowym kodem. Nadal ma jednak obowiązek złożenia dokumentów rozliczeniowych zawierających informacje potrzebne do ustalenia podstawy składek.
Ważne jest także prawidłowe ustalenie kodu ubezpieczenia. Kod 05 90 dotyczy standardowej sytuacji korzystania z Małego ZUS Plus, natomiast 05 92 jest stosowany w określonych przypadkach, między innymi przez osoby posiadające prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Przed wysłaniem dokumentów należy więc sprawdzić, który wariant odpowiada sytuacji przedsiębiorcy.
Niższe składki oznaczają także niższe potencjalne świadczenia
Mały ZUS Plus pozwala ograniczyć bieżące wydatki firmy, ale nie jest rozwiązaniem pozbawionym konsekwencji. Wysokość składek społecznych ma znaczenie dla przyszłych świadczeń, dlatego decyzji o skorzystaniu z ulgi nie należy podejmować wyłącznie na podstawie miesięcznej oszczędności.
Niższa podstawa składek emerytalnych oznacza mniejszą kwotę zapisywaną na koncie ubezpieczonego w ZUS. W dłuższej perspektywie może to przełożyć się na niższą emeryturę. Nie jest to jednak prosty przelicznik, ponieważ wysokość przyszłego świadczenia zależy także od całego przebiegu ubezpieczenia, zgromadzonego kapitału i zasad obowiązujących w momencie przejścia na emeryturę.
Znaczenie ma również podstawa składki chorobowej. Jeżeli przedsiębiorca opłaca dobrowolne ubezpieczenie chorobowe od niższej podstawy, może otrzymać niższy zasiłek chorobowy. Podobna zależność dotyczy zasiłku macierzyńskiego, którego wysokość jest ustalana na podstawie odpowiednich zasad i okresów ubezpieczenia.
Nie oznacza to, że każdy przedsiębiorca powinien rezygnować z ulgi. Dla firmy o niskich dochodach ograniczenie składek może mieć zasadnicze znaczenie dla płynności finansowej. Wybór zależy od sytuacji przedsiębiorcy, jego planów, stanu zdrowia, sytuacji rodzinnej i przewidywanych dochodów.
Trzeba również zwrócić uwagę na osoby łączące działalność gospodarczą z pracą na etacie. Jeżeli wynagrodzenie z umowy o pracę osiąga co najmniej minimalne wynagrodzenie, przedsiębiorca co do zasady nie musi opłacać obowiązkowych składek społecznych z działalności. W takim przypadku Mały ZUS Plus może nie przynieść dodatkowych oszczędności w zakresie składek społecznych, ponieważ obowiązek ich opłacania wynika już z zatrudnienia. Składka zdrowotna z działalności pozostaje jednak odrębną kwestią.
Przychód trzeba sprawdzić przed końcem grudnia
Przedsiębiorcy zbliżający się do limitu 120 tys. zł powinni na bieżąco kontrolować przychody osiągnięte w 2026 roku. Nie wystarczy sprawdzić dochodu wykazanego w podatkowej księdze przychodów i rozchodów. Trzeba ustalić wartość przychodu uwzględnianego przy ocenie prawa do Małego ZUS Plus.
Znaczenie mają również zasady rozpoznawania przychodu. W przypadku działalności gospodarczej przychód podatkowy nie zawsze powstaje w dniu otrzymania pieniędzy. W wielu sytuacjach decyduje data wykonania usługi, wydania towaru lub wystawienia faktury, zależnie od tego, które zdarzenie nastąpiło jako pierwsze. Samo przesunięcie terminu płatności na styczeń nie musi więc oznaczać, że przychód zostanie zaliczony do kolejnego roku.
– Warto również pamiętać, że z preferencji nie może skorzystać przedsiębiorca, który wykonuje dla obecnego lub byłego pracodawcy takie same czynności, jakie wykonywał dla niego jako pracownik w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym – dodaje Joanna Łuksza.
Oznacza to, że osoba przechodząca z etatu na działalność gospodarczą nie zawsze może od razu skorzystać z Małego ZUS Plus. Jeżeli w ramach własnej firmy wykonuje na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy te same czynności, które wcześniej wykonywała na etacie, przepisy wykluczają zastosowanie ulgi w określonych okresach.
Przedsiębiorca powinien zatem sprawdzić nie tylko wysokość przychodu, lecz także okres prowadzenia firmy, sposób rozliczania podatku, dotychczasowe wykorzystanie ulgi i relacje z obecnym lub byłym pracodawcą. Dopiero łączne spełnienie warunków pozwala ustalić, czy w 2027 roku będzie można płacić niższe składki społeczne.

