Gazprom liczył na specjalne traktowanie. Unijny trybunał właśnie odebrał mu tę nadzieję

Rosyjska spółka Nord Stream 2 AG przegrała kolejną batalię prawną przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. 5 listopada 2026 roku sędziowie oddalili jej odwołanie i utrzymali w mocy wyrok potwierdzający stosowanie unijnych regulacji rynku gazu do gazociągu łączącego Rosję z Niemcami. Spółka należąca do Gazpromu nie uzyskała ani wyłączenia spod przepisów, ani specjalnego okresu przejściowego, ani prawa do rekompensaty.

Gazociągi przesyłające gaz między państwami są jednymi z najważniejszych elementów infrastruktury energetycznej. Ich znaczenie wykracza poza sam transport surowca. Od zasad dostępu do sieci, sposobu zarządzania infrastrukturą i przejrzystości działania operatorów zależy, kto może dostarczać gaz, na jakich warunkach i czy rynek pozostaje otwarty dla konkurencji. Właśnie te kwestie od lat znajdują się w centrum unijnej polityki energetycznej.

Spór dotyczył dyrektywy gazowej przyjętej przez Unię Europejską w 2019 roku. Nowelizacja rozszerzyła stosowanie unijnych reguł rynku gazu na gazociągi łączące państwa członkowskie z krajami spoza Wspólnoty. Oznaczało to objęcie tymi zasadami również infrastruktury Nord Stream 2.

Nord Stream 2 AG zakwestionowała nowe przepisy. Spółka argumentowała, że ich zastosowanie do gazociągu było nieuzasadnione i naruszało jej prawa. Wśród podnoszonych zarzutów znalazły się między innymi kwestie związane z pewnością prawa, ochroną uzasadnionych oczekiwań oraz traktowaniem inwestycji, której budowa była już zaawansowana w chwili przyjmowania nowych regulacji.

Sąd Unii Europejskiej oddalił skargę spółki 27 listopada 2024 roku. Nord Stream 2 AG odwołała się od tego rozstrzygnięcia do Trybunału Sprawiedliwości UE. Wyrok z 5 listopada 2026 roku zakończył ten etap postępowania. Trybunał oddalił odwołanie i utrzymał wcześniejsze rozstrzygnięcie.

W praktyce oznacza to, że spółka nie zdołała podważyć stosowania dyrektywy do gazociągu. Nie uzyskała też prawa do szczególnego traktowania, na które liczyła w związku z wcześniejszymi etapami realizacji inwestycji.

Co dokładnie oznaczają unijne przepisy dla gazociągu?

Dyrektywa gazowa obejmuje kilka zasad, które mają zapewnić konkurencyjność i przejrzystość rynku. Jedną z najważniejszych jest rozdział działalności związanej z dostarczaniem gazu od zarządzania siecią przesyłową. W unijnej terminologii określa się go jako unbundling.

Chodzi o ograniczenie sytuacji, w której jedna firma kontroluje zarówno dostawy surowca, jak i infrastrukturę potrzebną do jego transportowania. Gdy te funkcje pozostają w rękach jednego podmiotu, może on mieć możliwość uprzywilejowania własnego gazu i utrudniania dostępu konkurentom.

Drugim istotnym elementem jest zasada dostępu stron trzecich do infrastruktury. Operator gazociągu nie powinien dowolnie wybierać, którym przedsiębiorstwom umożliwi przesył surowca. Dostęp musi odbywać się na zasadach określonych przez przepisy, z zachowaniem odpowiednich warunków i procedur.

Regulacje obejmują również obowiązki dotyczące przejrzystości. Uczestnicy rynku powinni mieć dostęp do informacji potrzebnych do korzystania z infrastruktury i planowania dostaw. Ma to ograniczać ryzyko dyskryminacji oraz wzmacniać konkurencję.

W przypadku Nord Stream 2 spór dotyczył przede wszystkim tego, czy unijne regulacje mogą obejmować gazociąg prowadzący z państwa trzeciego do Unii oraz czy spółka miała podstawy, by oczekiwać wyłączenia inwestycji spod nowych zasad.

Dlaczego Gazprom domagał się specjalnego traktowania?

Nord Stream 2 AG wskazywała, że inwestycja znajdowała się na zaawansowanym etapie, zanim unijne przepisy zostały rozszerzone na gazociągi łączące państwa członkowskie z krajami trzecimi. Spółka podnosiła również argumenty dotyczące wcześniejszych działań i stanowisk instytucji europejskich, które miały uzasadniać jej oczekiwania co do warunków realizacji projektu.

W postępowaniu przed sądami UE istotne było jednak to, czy spółka otrzymała konkretne, precyzyjne i bezwarunkowe zapewnienia ze strony instytucji unijnych, że nowe przepisy nie będą jej dotyczyć. Trybunał uznał, że takich zapewnień nie było.

Samo prowadzenie inwestycji ani poniesienie wysokich nakładów nie oznacza automatycznie prawa do pozostania poza regulacjami przyjętymi później przez prawodawcę. Przedsiębiorstwo działające na rynku regulowanym musi uwzględniać możliwość zmian przepisów, szczególnie gdy dotyczą one bezpieczeństwa i organizacji strategicznej infrastruktury.

Nord Stream 2 AG domagała się również uwzględnienia okresu przejściowego lub rekompensaty. Trybunał nie uznał jednak, że przedstawione argumenty dawały spółce podstawę do uzyskania takich uprawnień.

Nord Stream 2 powstał, ale nigdy nie rozpoczął komercyjnej działalności

Gazociąg Nord Stream 2 zaprojektowano jako bezpośrednie połączenie przesyłowe między Rosją a Niemcami, poprowadzone po dnie Morza Bałtyckiego. Projekt obejmował dwie nitki o łącznej planowanej przepustowości 55 mld metrów sześciennych gazu rocznie.

Inwestycja miała zwiększyć możliwości przesyłu rosyjskiego surowca do Europy z pominięciem państw tranzytowych, przede wszystkim Ukrainy. Dla Gazpromu oznaczałoby to większą kontrolę nad trasą dostaw i ograniczenie zależności od istniejących szlaków przesyłowych.

Budowę gazociągu ukończono w 2021 roku. Nie oznaczało to jednak, że instalacja mogła od razu rozpocząć pracę. Do uruchomienia potrzebna była między innymi certyfikacja operatora zgodna z niemieckimi i unijnymi regulacjami.

W lutym 2022 roku Niemcy wstrzymały proces certyfikacji Nord Stream 2. Decyzja zapadła w związku z eskalacją napięć wokół Ukrainy i uznaniem przez Rosję separatystycznych republik na jej terytorium. Kilka dni później Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję na Ukrainę.

We wrześniu 2022 roku doszło do eksplozji, które uszkodziły gazociągi Nord Stream 1 i Nord Stream 2. W przypadku drugiej instalacji jedna z dwóch nitek została uszkodzona. Gazociąg nie rozpoczął wcześniej komercyjnego przesyłu gazu.

Wyrok nie rozstrzyga wszystkich sporów o Nord Stream 2

Orzeczenia z 5 listopada 2026 roku nie należy utożsamiać z rozstrzygnięciem wszystkich postępowań dotyczących gazociągu. Sprawa przed Trybunałem dotyczyła dyrektywy gazowej z 2019 roku i argumentów spółki przeciwko objęciu inwestycji unijnymi regulacjami.

Osobnym zagadnieniem jest unijny zakaz importu rosyjskiego gazu. Nord Stream 2 AG prowadzi również działania prawne dotyczące regulacji związanych z odchodzeniem Unii Europejskiej od dostaw rosyjskiego surowca. To odrębny spór, którego nie rozstrzyga wyrok dotyczący dyrektywy gazowej.

Unia Europejska stopniowo ogranicza zależność od rosyjskich paliw kopalnych. W przypadku gazu proces ten obejmuje zarówno dostawy gazociągami, jak i import skroplonego gazu ziemnego LNG. Zmiany mają ograniczać finansowanie rosyjskiej gospodarki przez europejskich odbiorców i zmniejszać ryzyko wykorzystywania dostaw energii jako narzędzia nacisku politycznego.

Wyrok Trybunału oznacza więc kolejną porażkę prawną spółki związanej z Gazpromem. Nord Stream 2 AG nie uzyskała wyłączenia spod unijnych zasad rynku gazu, okresu przejściowego ani rekompensaty za objęcie inwestycji regulacjami przyjętymi w 2019 roku.

Fot. Flickr

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu