Unia Europejska przechodzi od ortodoksji wolnego rynku do proaktywnej polityki przemysłowej. Industrial Accelerator Act, wymogi Made in Europe i Battery Booster mają zwiększyć udział przemysłu w PKB z 14,3 do 20 proc. do 2035 roku.
Przez ponad trzy dekady Unia Europejska była bastionem ortodoksji wolnego rynku. Pomoc publiczna dla przemysłu była postrzegana jako zło konieczne, dopuszczalne jedynie w wyjątkowych okolicznościach, a rola Brukseli sprowadzała się głównie do pilnowania, by żadne państwo członkowskie nie uzyskało nieuczciwej przewagi nad innym. Dziś ten paradygmat legł w gruzach. Europa jest świadkiem narodzin nowej polityki przemysłowej, która w sposób otwarty i bezprecedensowy stawia na wspieranie strategicznych sektorów, uznając, że w świecie naznaczonym rywalizacją mocarstw, wojnami handlowymi i kryzysami dostaw, wolny rynek sam w sobie nie wystarczy, by zapewnić przetrwanie europejskiego przemysłu.
Zmiana ta nie dokonała się z dnia na dzień, ale przyspieszyła w ostatnich latach pod wpływem trzech równoległych procesów. Po pierwsze, pandemia COVID-19 ujawniła dramatyczne uzależnienie Europy od importu kluczowych komponentów, zwłaszcza z Chin, i pokazała, jak łatwo łańcuchy dostaw mogą zostać zerwane. Po drugie, wojna w Ukrainie unaoczniła, że bezpieczeństwo energetyczne i surowcowe jest kwestią egzystencjalną, a nie tylko ekonomiczną. Po trzecie, wyścig o dominację w technologiach czystej energii i sztucznej inteligencji postawił Europę przed faktem dokonanym: Chiny i Stany Zjednoczone od lat prowadzą agresywną politykę przemysłową, subsydiując własnych producentów i zdobywając przewagę konkurencyjną, której Europa nie jest w stanie zniwelować samą siłą rynku. W 2026 roku te trzy procesy zbiegły się w jednym punkcie, tworząc nową jakość w polityce gospodarczej Unii.
Wielka transformacja unijnej polityki przemysłowej. Od horyzontalności do sektorowości
Ewolucja polityki przemysłowej Unii Europejskiej jest procesem o randze fundamentalnej. Jak zauważa Adam A. Ambroziak w analizie opublikowanej w kwietniu 2026 roku, polityka ta przechodzi przemianę „od reaktywnej, stricte prokonkurencyjnej, otwartej i horyzontalnej – na rzecz proaktywnej, uwzględniającej kwestie klimatyczne, częściowo protekcjonistycznej i quasi-sektorowej, nastawionej na realizację konkretnych celów w poszczególnych branżach”. Oznacza to, że Unia przestaje traktować przemysł jako jednorodną całość, którą wspiera się pośrednio poprzez dobre prawo i stabilne otoczenie makroekonomiczne, a zaczyna identyfikować konkretne sektory o strategicznym znaczeniu i projektować narzędzia wsparcia specjalnie dla nich.
Kolejne kryzysy, transformacja energetyczna i cyfrowa, a także presja konkurencji ze strony Chin i USA wymusiły na Unii Europejskiej redefinicję zasad gry: większy interwencjonizm, nowe formaty współpracy i wspólne projekty o znaczeniu europejskim.
Ta zmiana ma głębokie implikacje dla państw członkowskich, w tym Polski. Dotychczasowa logika pasywnego uczestnictwa w politykach unijnych, polegająca na dostosowywaniu się do narzucanych z góry reguł, musi ustąpić miejsca aktywnemu współkształtowaniu priorytetów przemysłowych Unii. W praktyce oznacza to, że Polska nie może już być tylko biernym odbiorcą unijnych regulacji, ale musi aktywnie zabiegać o to, aby nowe instrumenty wsparcia uwzględniały specyfikę polskiego przemysłu i polskie interesy gospodarcze. To zadanie, które w 2026 roku staje się jednym z kluczowych wyzwań dla polskiej polityki gospodarczej.
Przez dekady polityka przemysłowa w UE pozostawała zakorzeniona w liberalnej logice integracji gospodarczej, balansując między potrzebą wsparcia a zasadą równej konkurencji. Wraz z utworzeniem Jednolitego Rynku Europejskiego w 1993 roku, wyeliminowano tradycyjne instrumenty handlowe, takie jak cła i ograniczenia ilościowe, pozostawiając pomoc państwa jako ostatni instrument interwencji rządowej.
Brak wyłącznej kompetencji w zakresie polityki przemysłowej sprawił, że Unia przez dekady opierała się na zdecentralizowanym i reaktywnym podejściu – to państwa członkowskie, a nie Komisja Europejska, decydowały, jak wspierać własny przemysł w ramach rynku unijnego. Dziś ten model odchodzi do historii, a w jego miejsce pojawia się scentralizowana, proaktywna polityka, która ma na celu nie tylko wyrównywanie szans, ale także aktywne kształtowanie struktury przemysłowej Europy.
Nowy instrument w służbie europejskiego przemysłu
Najważniejszym wyrazem nowej polityki przemysłowej jest Industrial Accelerator Act, zaproponowany przez Komisję Europejską 4 marca 2026 roku. Akt ten ma na celu przyspieszenie dekarbonizacji i ekspansji europejskich zdolności przemysłowych przy jednoczesnym wzmocnieniu łańcuchów dostaw w sektorach strategicznych.
Jego kluczowym celem jest zwiększenie udziału całego przemysłu wytwórczego w PKB UE z 14,3 procent w 2024 roku do 20 procent w 2035 roku. To ambitny cel, który wymaga odwrócenia trwającej od lat tendencji dezindustrializacji Europy. Sektory objęte proponowanym aktem obejmują branże energochłonne, technologie neutralne emisyjnie oraz przemysł motoryzacyjny.
Industrial Accelerator Act wprowadza szereg konkretnych rozwiązań, które w praktyce oznaczają odejście od czystego liberalizmu. Przede wszystkim, wprowadza wymogi dotyczące minimalnego udziału komponentów pochodzących z Europy w produktach finalnych, które mają otrzymać wsparcie publiczne.
W sektorach strategicznych, takich jak produkcja pojazdów elektrycznych i hybrydowych oraz technologie czystej energii, wymagana będzie minimalna proporcja komponentów „Made in Europe”. Oznacza to, że publiczne pieniądze – czy to w postaci zamówień publicznych, dotacji, czy pomocy państwa – będą uzależnione od lokalnej produkcji. To bezprecedensowe narzędzie, które ma na celu nie tylko wspieranie europejskiego przemysłu, ale także tworzenie stabilnego popytu na produkty wytwarzane w Europie.
Akt przewiduje również utworzenie stref uprzemysłowienia priorytetowego, w których procesy wydawania pozwoleń będą przyspieszone, a dostęp do energii i surowców krytycznych będzie preferencyjny. To rozwiązanie, inspirowane podobnymi narzędziami stosowanymi w Chinach i Stanach Zjednoczonych, ma na celu stworzenie warunków do szybkiego skalowania produkcji w kluczowych obszarach.
Ponadto, wprowadza mechanizm kontroli inwestycji zagranicznych – inwestycje powyżej 100 milionów euro pochodzące z kraju kontrolującego ponad 40 procent globalnych mocy produkcyjnych w danym sektorze będą podlegać dodatkowym kryteriom, takim jak obowiązek transferu technologii czy ograniczenie udziału kapitałowego.
Czy to zmiana doktryny? Geopolityczny zwrot Brukseli
Wprowadzenie Industrial Accelerator Act rodzi pytanie o fundamentalną zmianę doktryny gospodarczej Unii. Przez dekady Europa była orędownikiem wolnego handlu i otwartych rynków. Dziś, jak zauważa Chatham House w analizie z marca 2026 roku, „European preference signals a wider change of EU doctrine”. Komisja Europejska, poprzez wymogi „Made in EU”, dostosowuje swoją politykę otwartego rynku do realiów geopolitycznych. To nie jest przypadkowy epizod, ale świadoma, ukierunkowana zmiana: Unia Europejska priorytetowo traktuje własną produkcję przemysłową.
Nicolas Hipp, prawnik z kancelarii Fidal, zwraca uwagę, że z perspektywy prawa konkurencji jest to mniej rewolucja, a bardziej przywrócenie równowagi. W 2019 roku Komisja zablokowała fuzję Alstom-Siemens, kierując się bardzo restrykcyjnym stosowaniem prawa kosztem stworzenia europejskiego czempiona. Dziś kontekst geopolityczny przesunął priorytety, a Europa uznaje, że jej rywale ignorują reguły, według których ona sama próbowała konkurować. To uznanie, że w świecie, w którym Chiny subsydiują swoje firmy, a Stany Zjednoczone chronią własny rynek, Europa nie może pozwolić sobie na czystą grę według zasad, których nikt inny nie przestrzega.
Europejski przemysł od dawna domagał się zmiany. Ponad rok przed przyjęciem aktu, ponad 1300 europejskich firm podpisało Deklarację Antwerpską, wzywającą do jaśniejszej i bardziej przewidywalnej europejskiej polityki przemysłowej. Przemysłowcy apelowali o przegląd wszystkich instrumentów politycznych w celu zwalczania nieuczciwej konkurencji i zapewnienia równych szans zarówno na rynku wewnętrznym, jak i międzynarodowym.
Industrial Accelerator Act jest odpowiedzią na te postulaty, choć wielu przedsiębiorców uważa, że idzie zbyt wolno i zbyt ostrożnie.
Wymogi „Made in Europe” jako nowy paradygmat
Centralnym elementem nowej polityki przemysłowej są wymogi dotyczące lokalnej zawartości, które mają zapewnić, że publiczne fundusze trafiają do europejskiej produkcji i zatrudnienia. Komisja proponuje wprowadzenie wymogów dotyczących zawartości unijnej dla baterii i ich komponentów, co ma pomóc europejskim producentom baterii w skalowaniu produkcji.
Wymogi te mają również przyciągnąć prywatny kapitał do najbardziej strategicznych segmentów łańcucha wartości baterii.
W sektorze motoryzacyjnym, na mocy artykułu 28 NZIA, systemy wsparcia dla pojazdów elektrycznych tworzone lub aktualizowane od 1 stycznia 2026 roku powinny promować zakup pojazdów, których komponenty, w tym pakiet baterii, pochodzą ze zróżnicowanych źródeł dostaw. Ma to przyczynić się do zmniejszenia zależności UE od chińskich pojazdów i baterii.
To bezpośrednia odpowiedź na fakt, że Chiny kontrolują zdecydowaną większość łańcuchów wartości technologii czystej energii – UE jest w 94 procentach zależna od Chin w przypadku ogniw i modułów fotowoltaicznych, w 93 procentach w przypadku magnesów trwałych do turbin wiatrowych, a w 93 procentach w przypadku aktywnych materiałów anodowych do baterii.
Europejski przemysł wszedł w tryb samoobrony. Jak ujmuje to analiza Beci z maja 2026 roku, „Made in EU: Europe’s industrial sector shifts into self-defence mode”. Celem jest ochrona sektorów szczególnie narażonych na koszty energii, w tym produkcji cementu, stali, aluminium, a w dłuższej perspektywie – niskoemisyjnego przemysłu chemicznego.
Dla wszystkich firm w tych sektorach, wypłata środków publicznych będzie uzależniona od minimalnego odsetka produkcji na terytorium UE. To radykalne odejście od dotychczasowej praktyki, w której pomoc publiczna była udzielana bez względu na miejsce produkcji.
Finansowanie nowej polityki przemysłowej
Nowa polityka przemysłowa nie opiera się wyłącznie na regulacjach, ale także na konkretnych strumieniach finansowania. Clean Industrial Deal, ogłoszony 26 lutego 2025 roku, określa konkretne działania mające na celu przekształcenie dekarbonizacji w motor wzrostu dla europejskiego przemysłu. Pakiet wprowadza wymogi „Made in EU” i niskoemisyjne dla zamówień publicznych i publicznych systemów wsparcia w kluczowych sektorach strategicznych.
Jednym z najważniejszych instrumentów finansowych jest Battery Booster Facility, formalnie ustanowiony przez Komisję Europejską 9 czerwca 2026 roku. Mechanizm ten ma zmobilizować do 1,5 miliarda euro z dochodów z systemu handlu emisjami UE w ramach Funduszu Innowacyjnego. Booster ma pomóc producentom ogniw bateryjnych w zwiększeniu produkcji w Europie. To pierwszy raz, gdy tak duże środki z ETS zostały przeznaczone bezpośrednio na wsparcie produkcji przemysłowej, co świadczy o skali zmiany w myśleniu Brukseli o roli polityki przemysłowej.
W 2026 roku Clean Technologies Coalition będzie również dostosowywać i wzmacniać działania państw członkowskich w celu tworzenia rynków wiodących dla baterii, na przykład poprzez wymogi „Made in Europe”, wzmocnioną kontrolę inwestycji bezpośrednich i promowanie środków takich jak subsydia konsumenckie – zarówno na mocy Net-Zero Industry Act, jak i Industrial Accelerator Act. Celem jest uniknięcie przyszłych zależności i zbudowanie w pełni zlokalizowanego w UE łańcucha wartości baterii.
Strategiczna autonomia jako fundament nowej polityki
Nowa polityka przemysłowa Europy jest nierozerwalnie związana z koncepcją strategicznej autonomii. Przez lata była to raczej abstrakcyjna idea, dziś staje się operacyjnym celem polityki gospodarczej. Przemysłowa przyszłość Europy nie może być już oddzielana od kwestii bezpieczeństwa energetycznego, strategicznej autonomii i gotowości obronnej.
W czerwcu 2025 roku państwa członkowskie NATO zobowiązały się do znacznego zwiększenia wydatków na obronę do 5 procent PKB w ciągu dekady. To militarne przesunięcie ma bezpośrednie przełożenie na politykę przemysłową, ponieważ inwestycje w obronność mogą jednocześnie zwiększać innowacyjność i produktywność.
Unia Europejska dąży do osiągnięcia strategicznej autonomii w kluczowych sektorach, takich jak półprzewodniki, baterie, technologie czystej energii i surowce krytyczne. Europejski Akt o Chipach z 2023 roku zmobilizował ponad 52 miliardy euro inwestycji publicznych i prywatnych, tworząc szacunkowo 46 tysięcy miejsc pracy.
3 czerwca 2026 roku Komisja przedstawiła Chips Act 2.0, nowy instrument mający wzmocnić ekosystem półprzewodnikowy Europy, zwiększyć konkurencyjność i odporność oraz wzmocnić suwerenność technologiczną. Nowy akt koncentruje się na zaawansowanych półprzewodnikach, chipach AI i wzmocnionej inteligencji łańcuchów dostaw.
Równie istotny jest Akt o Surowcach Krytycznych, który ma zapewnić UE dostęp do bezpiecznych i zrównoważonych dostaw surowców krytycznych. CRMA wszedł w życie w maju 2024 r., a w marcu 2026 r. Rada przyjęła stanowisko w sprawie jego nowelizacji.
Akt ten jest odpowiedzią na fakt, że zależność UE od wysoce skoncentrowanych łańcuchów dostaw surowców krytycznych, przede wszystkim od Chin, stała się centralnym problemem ekonomicznym. Projekty surowcowe w UE nie osiągają jednak celów samowystarczalności, co sprawia, że umowy handlowe i ukierunkowane inwestycje stają się kluczowe dla zabezpieczenia dostaw. To pokazuje, że nawet najbardziej ambitne plany przemysłowe rozbijają się o twarde realia dostępności surowców, co wymaga dalszych działań na poziomie unijnym i międzynarodowym.
Czy to koniec wolnego rynku w Europie?
Czy jesteśmy świadkami narodzin nowej polityki przemysłowej Europy? Odpowiedź brzmi: tak, ale z pewnymi zastrzeżeniami. Nowa polityka nie oznacza końca wolnego rynku ani powrotu do gospodarki centralnie planowanej. Oznacza natomiast koniec ery bezkrytycznego zaufania do samoregulujących się mechanizmów rynkowych w warunkach globalnej rywalizacji mocarstw.
Europa wciąż pozostaje otwarta na handel i inwestycje, ale chce, aby były one uczciwe i wzajemne, a nie jednostronne i drapieżne.
Nowa polityka przemysłowa to odpowiedź na trzy fundamentalne wyzwania: uzależnienie od zewnętrznych dostawców w kluczowych sektorach, nieuczciwą konkurencję ze strony państw subsydiujących własny przemysł oraz potrzebę przyspieszenia transformacji energetycznej, która wymaga ogromnych nakładów inwestycyjnych.
Industrial Accelerator Act, Clean Industrial Deal, Battery Booster i Chips Act 2.0 to instrumenty, które mają zapewnić Europie miejsce w nowym, bardziej fragmentarycznym i konfliktowym świecie. Świat, w którym bezpieczeństwo dostaw jest równie ważne jak ich cena, a strategiczna autonomia staje się warunkiem przetrwania. Polska, jako jeden z kluczowych graczy w europejskim przemyśle, musi aktywnie uczestniczyć w kształtowaniu tej nowej polityki, aby nie stać się jedynie biernym obserwatorem procesów, które będą decydować o jej gospodarczej przyszłości.
Fot. Pixabay

