Hasła „ekologiczny”, „zielony” i „przyjazny dla środowiska” mogą stać się dla firm kosztownym problemem, jeśli nie będą poparte konkretnymi dowodami. Unia Europejska zaostrza zasady dotyczące deklaracji środowiskowych, a przedsiębiorstwa będą musiały dokładniej sprawdzać opisy produktów, etykiety i materiały marketingowe. Nowe wymagania mają być stosowane od 27 września 2027 r. Co to oznacza dla producentów i dostawców opakowań? Koniec z obietnicami, których nie da się udowodnić.
Przez lata określenia takie jak „ekologiczny”, „zielony” czy „przyjazny dla środowiska” stały się popularnym elementem komunikacji marketingowej. Firmy wykorzystywały je na opakowaniach, stronach internetowych, w katalogach i kampaniach reklamowych, podkreślając w ten sposób swoje zaangażowanie w ochronę środowiska.
Problem pojawiał się wtedy, gdy za atrakcyjnym hasłem nie stały konkretne dane. Produkt mógł zawierać materiał pochodzący z recyklingu, ale nie oznaczało to automatycznie, że cały wyrób miał mniejszy wpływ na środowisko. Opakowanie mogło być wykonane z papieru, ale sam materiał nie przesądzał o jego całkowitym oddziaływaniu na środowisko ani o tym, co stanie się z nim po wykorzystaniu.
Takie praktyki określa się mianem greenwashingu, czyli przedstawiania produktu, usługi lub działalności firmy w sposób sugerujący większe korzyści środowiskowe, niż można rzeczywiście uzasadnić.
Unia Europejska chce ograniczyć tego rodzaju działania za pomocą dyrektywy 2024/825. Przepisy mają zwiększyć ochronę konsumentów przed wprowadzającymi w błąd deklaracjami i sprawić, że komunikaty dotyczące ekologicznych właściwości produktów będą bardziej konkretne oraz wiarygodne.
W przypadku branży opakowań oznacza to konieczność uważniejszego podejścia do opisów produktów. Nie wystarczy już posługiwać się ogólnym hasłem, które dobrze wygląda w reklamie. Firma powinna wiedzieć, jaka konkretna cecha uzasadnia daną deklarację i dysponować odpowiednimi dowodami.
27 września 2027 r. to ważna data dla przedsiębiorców
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/825 została przyjęta w celu wzmocnienia pozycji konsumentów w procesie transformacji ekologicznej. Państwa członkowskie mają wdrożyć jej przepisy do prawa krajowego, a nowe regulacje mają być stosowane od 27 września 2026 r. Data 27 września 2027 r., wskazywana w materiałach dotyczących polskiego rynku, wymaga odrębnego sprawdzenia w kontekście konkretnych przepisów krajowych. Nie należy utożsamiać jej automatycznie z terminem stosowania całej dyrektywy.
Dla firm kluczowe jest więc sprawdzenie obowiązujących terminów oraz przygotowanie się do nowych wymagań z wyprzedzeniem. Weryfikacji mogą wymagać nie tylko opisy na opakowaniach, ale również strony internetowe, materiały sprzedażowe, katalogi, reklamy i oznaczenia wykorzystywane przez dystrybutorów.
Zmiany dotyczą między innymi ogólnych oświadczeń środowiskowych, które nie mają odpowiedniego uzasadnienia, oraz oznaczeń związanych ze zrównoważonym rozwojem, jeśli nie opierają się na uznanym systemie certyfikacji ani nie zostały ustanowione przez organy publiczne.
W praktyce przedsiębiorstwo będzie musiało dokładniej sprawdzać, czy używane sformułowania odpowiadają rzeczywistym właściwościom produktu. Znaczenie ma również to, czy komunikat nie sugeruje szerszych korzyści, niż wynikają z dostępnych danych.
To istotna zmiana dla działów marketingu, ale także dla osób odpowiedzialnych za zakupy, projektowanie opakowań i współpracę z dostawcami. Odpowiedzialność za komunikację środowiskową nie powinna zaczynać się dopiero na etapie przygotowania reklamy. Powinna wynikać z wiedzy o produkcie i sposobie jego wytwarzania.
Nie wystarczy, że opakowanie zawiera papier lub tworzywo z recyklingu
Jednym z najważniejszych wyzwań będzie rozróżnienie konkretnej właściwości produktu od ogólnej oceny jego wpływu na środowisko.
Przykładowo informacja, że opakowanie zawiera określony udział materiału pochodzącego z recyklingu, może być precyzyjna i możliwa do zweryfikowania, jeśli firma dysponuje odpowiednią dokumentacją. Nie oznacza to jednak automatycznie, że całe opakowanie można określić jako ekologiczne.
Podobnie zastosowanie papieru zamiast tworzywa sztucznego nie przesądza samo w sobie o tym, że rozwiązanie jest korzystniejsze dla środowiska pod każdym względem. Ocena może zależeć między innymi od zużycia surowców i energii, sposobu produkcji, transportu, trwałości oraz możliwości zagospodarowania odpadu.
Nie oznacza to, że firmy nie powinny informować o zmianach materiałowych. Powinny jednak precyzyjnie wskazywać, co rzeczywiście zmieniły i jakie dane potwierdzają tę informację.
Jarosław Kamiński, dyrektor zarządzający RAJA Polska, podkreśla znaczenie uczciwej konkurencji opartej na sprawdzalnych właściwościach produktów.
– Nowe przepisy dotykają istoty konkurencji, czyli tego, za co firma może oczekiwać uznania klientów. Samo spełnienie wymogów prawnych nie jest szczególną przewagą rynkową, podobnie jak poprawa jednego parametru opakowania nie uzasadnia automatycznie deklaracji o ekologiczności całego produktu. Dla naszej branży to sygnał, że rozwój rozwiązań o określonych właściwościach środowiskowych musi iść w parze z rzetelnym sposobem ich komunikowania. Firmy, które rzeczywiście zmieniają materiały, zwiększają wykorzystanie surowców wtórnych czy rozwijają rozwiązania wspierające recykling, powinny móc pokazywać efekty swojej pracy bez konieczności konkurowania z obietnicami bez pokrycia. Właśnie w tym widzę wartość tych regulacji: mają chronić konsumentów, a jednocześnie tworzyć warunki do uczciwej konkurencji opartej na faktach – mówi Jarosław Kamiński, dyrektor zarządzający RAJA Polska.
Recykling wymaga czegoś więcej niż nazwy materiału
Możliwość recyklingu to kolejny obszar, w którym firmy powinny zachować szczególną ostrożność. Sama nazwa materiału nie przesądza o tym, czy konkretne opakowanie może zostać skutecznie poddane recyklingowi w praktyce.
Znaczenie ma jego konstrukcja, połączenie różnych materiałów, rodzaj zastosowanych dodatków oraz sposób, w jaki opakowanie jest zbierane i przetwarzane po wykorzystaniu. Opakowanie złożone z kilku trwale połączonych surowców może stwarzać inne wyzwania niż produkt wykonany z jednego rodzaju materiału.
Równie istotne są warunki infrastrukturalne. Teoretyczna możliwość przetworzenia materiału nie zawsze oznacza, że istnieje odpowiedni system zbiórki i recyklingu, który pozwala wykorzystać tę możliwość na danym rynku.
Dlatego deklaracje dotyczące recyklingu powinny odnosić się do rzeczywistych właściwości konkretnego produktu. Jeżeli firma dysponuje informacjami o składzie materiałowym, konstrukcji i sposobie zagospodarowania opakowania, może wykorzystać je do przygotowania bardziej precyzyjnego opisu.
Takie podejście pozwala uniknąć sytuacji, w której klient interpretuje ogólne hasło jako gwarancję określonego efektu środowiskowego, mimo że firma nie ma podstaw, aby taką gwarancję składać.
Marketing musi współpracować z zakupami i producentem opakowania
Przygotowanie rzetelnej komunikacji środowiskowej nie powinno być zadaniem wyłącznie działu marketingu. Osoby przygotowujące opisy produktów muszą mieć dostęp do informacji o ich składzie, konstrukcji i właściwościach.
W praktyce oznacza to konieczność współpracy między marketingiem, działami zakupów, osobami odpowiedzialnymi za projektowanie opakowań i dostawcami materiałów. Zanim firma opublikuje deklarację dotyczącą ekologicznych właściwości produktu, powinna ustalić, jakie dane ją uzasadniają i czy odnoszą się do całego opakowania, czy tylko do jego określonego elementu.
Ważna jest również dokumentacja. Informacje wykorzystywane w komunikacji powinny mieć konkretne podstawy, a przedsiębiorstwo powinno potrafić wyjaśnić, skąd pochodzą dane i czego dokładnie dotyczą.
Znaczenie ma także sposób przekazywania informacji klientom. Dane o składzie materiałowym, udziale surowców wtórnych czy właściwościach opakowania mogą pomóc w wyborze odpowiedniego rozwiązania. Muszą jednak być przedstawione w sposób zrozumiały i nie mogą sugerować korzyści, których nie potwierdzają.
Jarosław Kamiński zwraca uwagę, że komunikacja powinna wynikać z rzeczywistej wiedzy o produkcie.
– Rzetelna komunikacja powinna wynikać z rzeczywistej wiedzy o produkcie. Takie podejście jest nam bliskie od lat: uważamy, że deklaracje dotyczące opakowań powinny odnosić się do ich konkretnych właściwości i znajdować potwierdzenie w dostępnych danych. Dzięki temu klienci mogą świadomie dobierać rozwiązania do swoich potrzeb i rzetelnie informować o ich cechach. W obszarze komunikacji środowiskowej szczególnie ważne jest, by precyzyjnie wskazywać, co rzeczywiście wyróżnia dany produkt, zamiast przypisywać mu ogólne korzyści, których nie można jednoznacznie potwierdzić – podkreśla Jarosław Kamiński, dyrektor zarządzający RAJA Polska.
Ogólne hasło może być ryzykowne, konkretna informacja jest bardziej użyteczna
Nowe podejście do deklaracji środowiskowych oznacza, że firmy powinny przeanalizować język wykorzystywany w komunikacji z klientami. Nie chodzi o całkowitą rezygnację z informowania o działaniach na rzecz środowiska, lecz o zastąpienie nieprecyzyjnych haseł informacjami, które można uzasadnić.
Zamiast ogólnego określenia „ekologiczne opakowanie” firma może wskazać konkretną cechę, na przykład udokumentowany udział materiału z recyklingu. Zamiast deklaracji „przyjazne dla środowiska” może opisać określone rozwiązanie konstrukcyjne lub materiałowe, o ile dysponuje informacjami potwierdzającymi ten fakt.
Takie komunikaty są bardziej użyteczne również z punktu widzenia klienta biznesowego. Pozwalają porównać konkretne właściwości produktów i dopasować je do wymagań firmy, zamiast opierać decyzję zakupową na ogólnych deklaracjach marketingowych.
Weryfikacji powinny podlegać nie tylko nowe materiały reklamowe. Firmy powinny przejrzeć również wcześniej przygotowane opisy, katalogi, oznaczenia i treści publikowane w internecie. Warto sprawdzić, czy sformułowania nie sugerują korzyści środowiskowych wykraczających poza dostępne dowody oraz czy informacje pozostają aktualne.
Nowe przepisy mogą zmienić sposób konkurowania na rynku opakowań
Zaostrzenie zasad dotyczących greenwashingu może wpłynąć na sposób, w jaki producenci i dostawcy opakowań prezentują swoje rozwiązania. Przedsiębiorstwa będą musiały poświęcić więcej uwagi dokumentowaniu deklaracji, weryfikacji informacji i współpracy między działami odpowiedzialnymi za produkt oraz jego promocję.
Jednocześnie precyzyjna komunikacja może pomóc odróżnić firmy, które rzeczywiście inwestują w zmiany materiałowe i rozwój rozwiązań wspierających recykling, od tych, które ograniczają się do wykorzystywania atrakcyjnych haseł.
Dla klientów biznesowych większa przejrzystość oznacza możliwość podejmowania decyzji na podstawie konkretnych danych. Dla producentów może oznaczać konieczność lepszego dokumentowania właściwości opakowań, ale również szansę na pokazanie rzeczywistych osiągnięć.
Najważniejsza zmiana polega na przesunięciu akcentu z ogólnych obietnic na sprawdzalne informacje. W komunikacji środowiskowej liczyć się będzie nie tylko to, co firma chce powiedzieć o swoim produkcie, lecz także to, co potrafi udowodnić.
Dla branży opakowań to wyraźny sygnał: rzetelna informacja o materiale, konstrukcji i możliwościach zagospodarowania odpadu może być znacznie bardziej wartościowa niż hasło, które brzmi atrakcyjnie, ale nie ma wystarczającego uzasadnienia.
Ważne: w przekazanym materiale nie podano źródeł dokumentujących dosłowne brzmienie wypowiedzi Jarosława Kamińskiego. Zachowałem je jako cytaty zgodnie z dostarczonym tekstem, ale przed publikacją należy porównać je z oryginalnym komunikatem. Skorygowałem też fragment o terminie stosowania przepisów, ponieważ 27 września 2027 r. nie należy przedstawiać jako ogólnego terminu stosowania dyrektywy 2024/825 bez potwierdzenia podstawy w polskim prawie.

