Łazik Perseverance potwierdził obecność makromolekularnego węgla organicznego w dwóch pradawnych skałach na Marsie. Materiał zachował się zaledwie kilka mikrometrów pod powierzchnią, mimo działania promieniowania i reaktywnych związków chemicznych. Odkrycie wzmacnia argument, że składniki chemiczne istotne dla powstania życia mogły być szeroko rozpowszechnione na dawnej Czerwonej Planecie. Nie jest jednak dowodem, że kiedykolwiek istniały tam organizmy.
Poszukiwanie śladów życia na Marsie koncentruje się przede wszystkim na obszarach, w których przed miliardami lat występowała ciekła woda. Dzisiejsza planeta jest zimna, sucha i wystawiona na intensywne promieniowanie, ale jej dawne środowisko wyglądało zupełnie inaczej. Rzeki, jeziora i osady denne mogły tworzyć warunki sprzyjające powstawaniu oraz zachowywaniu związków organicznych.
Sama obecność węgla organicznego nie przesądza o biologicznym pochodzeniu materiału. Takie związki mogą powstawać w reakcjach chemicznych bez udziału organizmów, a część substancji organicznych dociera na planety wraz z meteorytami. Dla astrobiologów znaczenie ma więc nie tylko wykrycie węgla, ale także jego struktura, rozmieszczenie w skałach i powiązanie z minerałami.
Nowe wyniki dotyczą formacji Bright Angel w kraterze Jezero, gdzie Perseverance bada pozostałości dawnej doliny rzecznej. To miejsce wybrano do misji między innymi dlatego, że miliardy lat temu woda transportowała tam osady i zasilała jezioro. Skały osadowe mogą przechowywać zapis dawnych warunków środowiskowych, w tym ślady procesów chemicznych zachodzących w obecności wody.
Węgiel organiczny wykryto w dwóch pradawnych skałach
Badanie opublikowane w czasopiśmie „Science Advances” 12 listopada 2026 roku opisuje pomiary wykonane przez instrument SHERLOC zamontowany na ramieniu łazika Perseverance. Urządzenie wykorzystuje spektroskopię Ramana, czyli technikę pozwalającą rozpoznawać skład chemiczny materiałów na podstawie ich reakcji na światło laserowe.
Naukowcy przeanalizowali skały osadowe z obszaru Bright Angel. W dwóch z nich wykryli makromolekularny węgiel organiczny, określany skrótem MMC. Jest to złożona forma materii węglowej, w której atomy węgla tworzą rozbudowane struktury. Podobne materiały występują na Ziemi oraz w meteorytach.
Pomiary przyniosły setki sygnałów wskazujących na obecność związków organicznych. To najbardziej rozbudowany zestaw takich detekcji uzyskany dotychczas w kraterze Jezero. Badacze podkreślają również, że jest to pierwsze tak wyraźne wykrycie makromolekularnego węgla na naturalnej powierzchni marsjańskiej skały.
W jednej ze skał sygnały organiczne powiązano z minerałami węglanowymi i siarczanowymi, które powstały w późniejszych procesach przemian geologicznych. W drugiej materiał organiczny występował w związku z pierwotną, krzemianową matrycą skalną. Różnice te mogą wskazywać, że związki węglowe znalazły się w osadach na różnych etapach historii geologicznej tego obszaru.
Materiał przetrwał zaledwie kilka mikrometrów pod powierzchnią
Największe zaskoczenie dotyczy głębokości, na której wykryto węgiel. W przypadku skały Cheyava Falls sygnał pochodził z materiału znajdującego się zaledwie kilka mikrometrów pod odsłoniętą powierzchnią. To najpłytsze wykrycie makromolekularnego węgla organicznego odnotowane dotychczas na Marsie.
Takie położenie jest szczególnie interesujące ze względu na warunki panujące na planecie. Powierzchnia Marsa jest narażona na promieniowanie kosmiczne i słoneczne, a także działanie utleniających substancji chemicznych. Czynniki te mogą rozkładać związki organiczne, utrudniając ich przetrwanie przez miliardy lat.
Naukowcy rozważają dwa główne wyjaśnienia. Materiał mógł być wyjątkowo odporny na degradację albo został osłonięty przez otaczające minerały, na przykład minerały ilaste lub związki żelaza. Nie można też wykluczyć, że odsłonięcie skały nastąpiło stosunkowo niedawno w skali geologicznej, dzięki czemu związki organiczne nie były przez cały czas wystawione na działanie powierzchniowego środowiska Marsa.
Ustalenie mechanizmu ochrony ma znaczenie dla dalszych poszukiwań. Jeśli minerały potrafią skutecznie osłaniać materię organiczną, podobne struktury mogą być dobrym celem badań w innych regionach planety. Pozwoliłoby to wskazać miejsca, w których dawne związki chemiczne mogły przetrwać mimo niekorzystnych warunków.
Ślady materii organicznej mogą być rozsiane po całym Marsie
Formacja Bright Angel znajduje się w kraterze Jezero, ponad 3200 kilometrów od krateru Gale, w którym wcześniej związki organiczne wykrywał łazik Curiosity. Odkrycia dokonane w dwóch tak odległych regionach wskazują, że materia organiczna mogła występować w różnych środowiskach dawnego Marsa, a nie tylko w pojedynczych, lokalnych osadach.
Oba obszary mają geologiczną historię związaną z wodą. W Jezero osady były transportowane przez dawny system rzeczny i odkładały się w jeziorze. W kraterze Gale Curiosity bada warstwy osadowe, które również powstały w środowisku, gdzie przez dłuższy czas występowała ciekła woda.
Rozmieszczenie materii organicznej ma znaczenie dla oceny dawnej habitowalności Marsa, czyli zdolności środowiska do podtrzymywania życia. Woda w stanie ciekłym i dostępność związków węgla należą do podstawowych warunków, które naukowcy analizują podczas oceny potencjalnej przydatności planety do rozwoju organizmów. Nie wystarczają jednak do stwierdzenia, że życie rzeczywiście się tam pojawiło.
Czy na Marsie istniało życie? Łazik nie może tego rozstrzygnąć
Makromolekularny węgiel może mieć pochodzenie biologiczne, ale równie dobrze może powstawać w procesach niebiologicznych. Źródłem mogą być reakcje chemiczne zachodzące w skałach, przemiany z udziałem wody lub materia dostarczona przez meteoryty. Instrument SHERLOC pozwala rozpoznać określone właściwości materiału, ale nie potrafi jednoznacznie ustalić, który z tych mechanizmów odpowiada za jego powstanie.
Ograniczeniem jest również wyposażenie łazika. Perseverance może analizować próbki bezpośrednio na Marsie i pobierać materiał do specjalnych pojemników, ale nie dysponuje aparaturą laboratoryjną pozwalającą na pełną identyfikację potencjalnych pozostałości biologicznych. Do tego potrzebne byłyby znacznie bardziej zaawansowane badania, obejmujące między innymi szczegółową analizę składu chemicznego, struktury i ewentualnych izotopów.
Dlatego tak ważne jest dostarczenie marsjańskich próbek na Ziemię. W laboratoriach można zastosować metody o znacznie większej czułości i rozdzielczości niż instrumenty umieszczone na łaziku. Pozwoliłoby to dokładniej ustalić, jak powstał wykryty węgiel, w jaki sposób przetrwał i czy jego cechy wskazują na procesy biologiczne.
Odkrycie z Bright Angel nie potwierdza istnienia życia na Marsie. Pokazuje jednak, że złożona materia organiczna mogła zachować się w dawnych osadach, nawet bardzo blisko powierzchni planety. To kolejny argument za tym, że środowiska rzeczne i jeziorne na młodym Marsie mogły zawierać chemiczne składniki potrzebne do powstania życia.

