Nawet 50 razy wyższe opłaty dla energetyki? Branża alarmuje, a koszty mogą dotknąć odbiorców prądu

Rządowe plany zmian w opłatach koncesyjnych wywołują sprzeciw w sektorze energetycznym. Chodzi o projekt nowelizacji Prawa energetycznego, który przewiduje dziesięciokrotne zwiększenie współczynników służących do obliczania opłat oraz zniesienie obowiązującego limitu 2,5 mln zł rocznie dla jednego rodzaju działalności. Według szacunków przytaczanych w debacie nad projektem dodatkowe wpływy do budżetu państwa mogą przekroczyć 3,5 mld zł rocznie. Największe kontrowersje budzi jednak pytanie, czy nowe obciążenia pozostaną wyłącznie problemem przedsiębiorstw, czy ostatecznie wpłyną również na ceny energii, gazu i ciepła dla odbiorców.

Projekt opisany przez WNP dotyczy opłat ponoszonych przez przedsiębiorstwa prowadzące działalność koncesjonowaną. Nie jest to więc bezpośrednia podwyżka rachunków gospodarstw domowych wprowadzana nową stawką za kilowatogodzinę. Zmiana może jednak zwiększyć koszty funkcjonowania firm energetycznych, a to rodzi pytania o ich dalsze przenoszenie na klientów.

W centrum sporu znajduje się sposób naliczania opłat koncesyjnych, które przedsiębiorstwa wnoszą w związku z prowadzeniem działalności regulowanej. Projekt przewiduje dziesięciokrotne podniesienie współczynników wykorzystywanych do ich obliczania. Dla szeregu działalności związanych z energią elektryczną, gazem i ciepłem współczynnik ma wzrosnąć z 0,0005 do 0,005. Dla określonych rodzajów działalności związanych między innymi z paliwami ciekłymi przewidziano wzrost z 0,0003 do 0,003.

Równocześnie projekt zakłada likwidację górnego limitu opłaty koncesyjnej wynoszącego obecnie 2,5 mln zł dla danego rodzaju działalności jednego przedsiębiorstwa. To właśnie połączenie wyższych współczynników z usunięciem maksymalnego pułapu może sprawić, że obciążenia największych podmiotów wzrosną znacznie bardziej niż dziesięciokrotnie.

Zmienić ma się również minimalna wysokość opłaty, z obecnych 1000 zł do 5000 zł. Projekt obejmuje szeroki zakres działalności energetycznej, dlatego skutki nie ograniczają się do jednego segmentu rynku. Dotyczą między innymi wytwarzania, przesyłania, dystrybucji i obrotu energią elektryczną, a także określonych rodzajów działalności związanych z gazem, ciepłem i paliwami.

Tytułowe ryzyko nawet 50 krotnego wzrostu opłat należy odróżnić od samego dziesięciokrotnego podniesienia współczynników. Ostateczna zmiana kwoty należnej od konkretnej firmy będzie zależeć między innymi od jej przychodów objętych opłatą oraz od tego, jaką kwotę płaciła wcześniej przy obowiązującym limicie. Dla przedsiębiorstw, których dotychczasowa należność była ograniczona maksymalną stawką, zniesienie limitu może mieć szczególnie istotne znaczenie.

Ponad 3,5 mld zł dodatkowych wpływów do budżetu

Zgodnie z szacunkami przywoływanymi w materiałach dotyczących projektu nowe przepisy mają przynieść budżetowi państwa około 3,5 mld zł dodatkowych wpływów rocznie. W wyliczeniach przedstawianych w związku z projektem pojawia się kwota około 3,564 mld zł.

Tak duża zmiana sprawia, że dyskusja nie dotyczy wyłącznie technicznego sposobu wyliczania opłat. Stawką są dodatkowe koszty ponoszone przez przedsiębiorstwa z różnych części rynku energetycznego, a także możliwy wpływ nowych regulacji na ich działalność.

Szczególne znaczenie ma sytuacja operatorów sieci dystrybucyjnych. Ich działalność wymaga wieloletnich nakładów na linie, stacje transformatorowe, automatykę, przyłączenia nowych źródeł energii i modernizację infrastruktury. Dodatkowe obciążenia finansowe mogą pojawić się w tym samym czasie, w którym firmy muszą zwiększać inwestycje związane z transformacją energetyczną.

W przypadku przedsiębiorstw energetycznych ostateczny wpływ zmian będzie zależał od szczegółowych zasad naliczania opłat, struktury przychodów oraz możliwości uwzględnienia dodatkowych kosztów w rozliczeniach. Nie należy więc automatycznie zakładać, że każda złotówka nowych opłat przełoży się w identycznym stopniu na rachunki odbiorców. Istotne jest jednak to, czy przedsiębiorstwa będą w stanie wchłonąć nowe obciążenia bez zmian w planach inwestycyjnych i cenach swoich usług.

Operatorzy sieci również odczują zmiany

W dyskusji o nowych opłatach szczególne miejsce zajmują operatorzy systemów dystrybucyjnych, którzy odpowiadają za dostarczanie energii do odbiorców oraz rozwój lokalnej infrastruktury elektroenergetycznej. W ostatnich latach ich zadania znacząco się rozszerzyły. Sieci muszą obsługiwać rosnącą liczbę instalacji fotowoltaicznych, farm wiatrowych, magazynów energii i nowych odbiorców, a także sprostać zmieniającym się przepływom energii.

Dodatkowe obciążenia finansowe pojawiają się zatem w sektorze, który już potrzebuje znacznych nakładów inwestycyjnych. Każda zmiana wpływająca na koszty funkcjonowania operatorów może mieć znaczenie dla tempa realizacji kolejnych przedsięwzięć, choć skala takiego wpływu wymagałaby szczegółowych wyliczeń dla poszczególnych przedsiębiorstw.

Na problem ten nakłada się pytanie o źródła finansowania rozwoju sieci. Inwestycje są pokrywane z różnych źródeł, w tym z przychodów regulowanych, środków własnych, kredytów i funduszy zewnętrznych. Zwiększenie opłat koncesyjnych nie oznacza samo w sobie, że określona inwestycja zostanie wstrzymana, ale może zmienić sytuację finansową firmy i jej możliwości dysponowania środkami.

Czy wzrosną rachunki za prąd, gaz i ciepło?

To jedno z najważniejszych pytań związanych z projektem. Opłaty koncesyjne formalnie ponoszą przedsiębiorstwa, a nie gospodarstwa domowe. W praktyce dodatkowe koszty działalności mogą jednak wpływać na kalkulacje cenowe firm, decyzje inwestycyjne i wnioski taryfowe, zależnie od rodzaju przedsiębiorstwa i obowiązujących regulacji.

Sama podwyżka opłat nie przesądza jeszcze o konkretnej zmianie rachunków. Aby określić jej możliwą skalę dla odbiorców, potrzebne byłyby dane dotyczące kosztów poszczególnych firm, zasad ich rozliczania oraz tego, jaka część dodatkowych wydatków może zostać uwzględniona w cenach lub taryfach. W przypadku działalności regulowanej nie każdy koszt automatycznie i natychmiast przechodzi na klienta.

Istotne będzie również to, jak zmiany zostaną ocenione przez instytucje odpowiedzialne za regulację rynku oraz jak ostatecznie będzie wyglądała ustawa. Dopiero po przyjęciu ostatecznych przepisów i poznaniu ich zastosowania do konkretnych przedsiębiorstw będzie można dokładniej ocenić konsekwencje dla rynku energii.

Projekt budzi kontrowersje, ostateczny kształt może się zmienić

Propozycja Ministerstwa Energii jest przedmiotem sporu ze względu na skalę planowanego wzrostu obciążeń i potencjalne konsekwencje dla firm energetycznych. W materiałach dotyczących projektu wskazywano również na zastrzeżenia zgłaszane przez inne instytucje publiczne, w tym Ministerstwo Aktywów Państwowych, które zwracało uwagę na możliwą presję kosztową w sektorze.

Projekt nie powinien być jednak utożsamiany z obowiązującymi już stawkami. Na etapie prac legislacyjnych zapisy mogą zostać zmienione, a ostateczne skutki zależą od przyjętego brzmienia przepisów i terminu ich wejścia w życie. Dla przedsiębiorstw energetycznych kluczowe będzie nie tylko to, jak wysokie będą nowe opłaty, lecz także to, w jaki sposób zostaną naliczone i czy zmiany obejmą rozliczenia za wcześniejszy okres.

Dyskusja o opłatach koncesyjnych dotyka więc dwóch powiązanych kwestii: planowanych dodatkowych dochodów państwa oraz kosztów, które pojawią się po stronie przedsiębiorstw działających na rynku energii. Ich ostateczny rozkład będzie zależał od szczegółów ustawy i od tego, w jakim stopniu poszczególne firmy będą mogły uwzględnić nowe obciążenia w swojej działalności.

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu

Podłącz się do źródła najważniejszych informacji z rynku energii i przemysłu